خیار فسخ چیست؟ این یک اصطلاح حقوقی است که کلمه خیار به معنی اختیار و کلمه فسخ به معنی بر هم زدن است که در ادامه این مطلب بیشتر به معانی این کلمات آشنا میشویم.
شاید عنوان خیار کمی برای افراد عام تخصصی باشد اما این یک اصطلاح حقوقی است و منظور اختیار است.
بهطورکلی خیالات هشتگانه هستند و ممکن است بارها و بارها به آنها برخورد کنید.
مثلاً زمانی که ملکی را خریدوفروش میشود و یا خودرویی مورد معامله قرار میگیرد انواع خیارات در آن معامله امکان دارد لحاظ شود و یا حتی اسقاط گردد
از طرف دیگر میتوان گفت که خیار همان اختیار برهم زدن معامله است در جهت قانونی، بهعنوان مثال ماشینی خریداری شده و بعد از آن متوجه عیبی در آن می شوید یا گمان میشود فروشنده تدلیس کرده است دراینمیان اگر شناختی به خیارات داشته باشید میتوانید در جهت قانون اقدام به فسخ معامله نمایید و قطعاً احکام خیار لازمه کار خواهد بود.
در این مطلب قرار است در مورد خیار فسخ به توضیح بیشتر بپردازیم که این موضوع به طور کلی است و در مقالات دیگر به سایر اختیارات خواهیم پرداخت.
خیار فسخ چیست؟
در پاسخ به این سوال که خیار فسخ چیست باید این موضوع بیان شود که؛ همانطور که گفته شد زمانی که فردی در یک معامله اختیار برهم زدن معامله را دارد به آن اختیار که درواقع حق برهم زدن معامله است را خیار فسخ میگویند، البته گهگاهی هم در برخی عقود مثل هبه زمانی که واهب به هبه رجوع می کند درواقع همان خیار فسخ را اعمال کرده است منتها کلمه رجوع در برابر خیار فسخ به کار برده شدهاست.
ماهیت خیار
در رابطه با این موضوع باید گفت که خیار همان حقی است که طرفین یک عقد و یا یکی از آنها و در مواقعی هم شخص ثالثی اختیار فسخ معامله یا عقد را دارند.
اجرای خیار یک عمل حقوقی است که البته با یک اراده انجام می شود پس از جمله ایقاعات میباشد و همچنین نیاز به قصد انشاء هم دارد.
توجه داشته باشید که بر خلاف اقاله که با تراضی طرفین واقع میگردد اراده باطنی و اشتیاق فسخ کننده مؤثر در عقد نمیباشد و نیازی نیست که به آگاهی طرف دیگر عقد برسد و صرفاً باید تصمیم فسخ کننده اعلان شود و جنبه بیرونی و مادی پیدا کند.
البته بطور کلی اصل بر لزوم قراردادها است و فسخ عقد در واقع استثنایی بر اصل لزوم میباشد.
مبنای خیار
در مباحث حقوقی معمولاً بر سر مسائل اختلاف نظر است در این باب نیز برخی معتقدند که حکومت اراده مبنا است و عدهای دیگر اعتقاد بر جبران ضرر بهعنوان مبنای خیارات دارند.
پدر علم حقوق ایران جناب آقای دکتر ناصر کاتوزیان معتقدند که در که خیارات قانون مدنی مبنای مشترک و واحدی ندارند و عنوان میکنند که اختیار فسخ امکان دارد ناشی از خواست صریح یا ضمنی دو طرف باشد یا جبران ضرر ناروایی که از عقد ایجاد میشود.
نکته دیگری که در این باب وجود دارد که دکتر کاتوزیان نیز به آن اشاره میکنند این است که انگیزه قانونگذار در دادن حق فسخ به زیاندیده و عادات و سنتهای تاریخی وجود خیار را توجیه میکند.
از این باب دو نتیجه میتوان گرفت که مبنای خیارات بر پایه غلبه یکی از دو اصل حکومت اراده و قاعده لاضرر است مگر اینکه مبنای دیگری اثبات گردد.
همچنین خیار فسخ در همه حال حمایتی و خصوصی است و مربوط به نظم عمومی نمیگردد.
انواع خیارات
خیارات انواع مختلفی را دارند که در قانون به آنها اشاره شدهاست و از قرار ذیل میباشند:
خیار شرط
هر یک از خیارات فوق را در مطلبی جداگانه توضیح دادهام که شما میتوانید با کلیک روی هر یک از خیارات مطلب مربوطه را مطالعه نمایید.
در هر صورت جهت کسب اطلاعات بیشتر میتوانید با کارشناسان ما در سامانه هوشمند خدمات و داپکده تماس بگیرید و از مشاوره رایگان نیز بهرهمند شوید.
کدام خیارات فوری هستند؟
هدف از برقراری بیشتر خیارات دفع ضرر یا جبران آن است ولی اگر اجرای حق به طول انجامد و قرارداد به تزلزل بماند باعث ایجاد ضرر می شود پس اجرای عدالت ایجاب می کند که در برابر اعطای خیار از صاحب آن خواسته شود که دیگری را در حال تعلیق نگذارد و از حق به عنوان سپر دفاع استفاده کند نه چون حربه اضرار.
قانون مدنی برخی خیارات را فوری دانسته است از جمله خیار رویت و تخلف از وصف بعد از رویت فوری است. درمورد خیار غبن نیز آمده خیار غبن بعد از علم به غبن فوری است. در خیارات عیب و تدلیس نیز چنین است.
در فسخ نکاح نیز خیار فسخ فوری است.
کدام خیارات مهلت اجرای معین دارند؟
برخی خیارات مهلت اجرای معین دارند که عبارتند از:
خیار مجلس که مهلت اجرای آن تا پایان مجلس عقد است و پس از جدا شدن خریدار و فروشنده از بین می رود.
خیار حیوان که تا سه روز از حین عقد وجود دارد. طبق ماده۳۹۸ ق.م. اگر مبیع حیوان باشد مشتری تا سه روز از حین عقد اختیار فسخ معامله را دارد.
خیار شرط که با تراضی و برای مدت معین به وجود می آید طبق ماده ۳۹۹ ق.م. در عقد بیع ممکن است شرط شود که در مدت معین برای بایع یا مشتری یا هردو یا شخص خارجی اختیار فسخ معامله باشد.
کلام پایانی
در این مطلب، انواه خیارات را نان برده و خیار فسخ را مورد بررسی قرار دادیم. اگر همچنان در مورد خیار فسخ و یا انواع خیارات دیگرسوالاتی دارید میتوانید از طریق برقراری تماس با کارشناسان داپکده پاسخ سوال خود را دریابید.
