در بین خیاراتی که در قانون مدنی مطرحشده میتوانیم به خیار تاخیر ثمن اشاره نماییم که تحت شرایطی موجبات انحلال عقد را به وجود میآورد و دراینباره میتوان به ماده ۴۰۲ قانون مدنی اشاره نمود که موضوع خیار تاخیر ثمن را تصریح نموده و بهعنوان مستند قانونی برای فسخ معامله میتواند به آن تکیه نمود.
در این مطلب در مورد موضوع خیار تاخیر ثمن به توضیح بیشتر پرداختهایم.
خیار تاخیر ثمن چیست؟
همانطور که گفته شد یکی از خیارات در قانون مدنی این خیار است که باعث میشود به استناد آن بتواند معامله را فسخ نمود.
فرض بفرمایید عقد بیع انجام شده است و خریدار و فروشنده بهعنوان طرفین عقد زمانی را برای پرداخت ثمن مشخص نکرده باشند اگر سه روز در تاریخ معامله بگذرد و خریدار ثمن را پرداخت نکند و فروشنده هم کالا را در اختیار وی نگذاشته باشد، فروشنده حق خواهد داشت به علت تاخیر ثمن معامله را فسخ نماید که این اختیار فسخ به استناد خیار تاخیر ثمن است.
این خیار در ماده ۴۰۲ قانون مدنی گنجانده شده که این ماده اینطور عنوان میکند «هر گاه مبیع عین خارجی و یا در حکم آن بوده و برای تادیه ثمن یا تسلیم مبیع بین متبایعین اجلی معین نشده باشد اگر سه روز از تاریخ بیع بگذرد و در این مدت نه بایع مبیع را تسلیم مشتری نماید و نه مشتری تمام ثمن را به بایع بدهد بایع مختار در فسخ معامله میشود.»
ذکر این نکته الزامی است که اگر مورد معامله به صورت کلی فی الذمه باشد خیار تاخیر ثمن متصور نیست و صرفاً در معاملاتی که مورد معامله عین معین یا کلی در معین باشد این خیار اجرا میگردد.
این خیار در اصطلاح فقهی به خیار «مایسفد لیومه یا مایسفد المبیت » معروف است.
برای اینکه این خیار محقق گردد و جاری شود لازم است که شرایطی را وجود داشته باشد تا موجبات فسخ به سبب این خیار مطرح گردد.
حال بودن عقد بیع
یکی از شروطی که برای ایجاد و خیار تاخیر ثمن لازم است حال بودن عقد بیع است یعنی اینکه عقد به صورت حال منعقد گردد.
حال بودن عقد یعنی اینکه عقد نباید مدت داشته باشد بهعنوان مثال اگر عقد بیعی به صورت نسیه منعقد گردید، خیار تاخیر ثمن جاری نخواهد شد چون عقد بیع حال نیست پس بنابراین تحویل و تسلیم مبیع، پرداخت ثمن یا قیمت قرارداد نباید وعدهدار باشد.
بهطورکلی اگر برای پرداخت ثمن و یا تسلیم مبیع در یک عقد بیع وعدهای تعیینشده باشد آن عقد با خیار تاخیر ثمن فسخ نخواهد شد.
گذشت سه روز از تاریخ عقد
آنگونه که عنوان شد این خیار بعد از سه روز از تاریخ انعقاد عقد به وجود میآید اما ابهام زمانی رخ میدهد که کالای فروختهشده یا مبیع در کمتر از سه روز فاسد شود یا مثلاً از قیمت آن کم شود مثل گل، در این مدت نباید خیار تاخیر ثمن را منوط به گذشتن سه روز از تاریخ انعقاد عقد دانست بلکه مطابق با ماده ۴۰۹ قانون مدنی که عنوان میدارد «هر گاه مبیع از چیزهائی باشد که در کمتر از سه روز فاسد و یا کم قیمت میشود ابتداء خیار از زمانی است که مبیع مشرف به فساد یا کسر قیمت میگردد.» پس این خیار از زمانی که مبیع مشرف به فساد یا کسر گردد شامل می شود.
عدم پرداخت ثمن از جانب خریدار
آنچه که شرط شده است برای ایجاد خیار تاخیر ثمن عدم پرداخت تمام ثمن از جانب مشتری است، لذا درصورتیکه خریدار قسمتی از ثمن را پرداخت نماید بازهم مانع از ایجاد تاخیر ثمن نیست چراکه او باید در مهلت سه روزه تمام ثمن را پرداخت کند درحالیکه قسمتی از ثمن را پرداخت کرده است موجب عدم اجرای خیار تاخیر ثمن نمیشود و بهطور کلی موضوع مورد اهمیت این است که مبلغ را بابت ثمن در این مدت نپردازد که در این مورد ماده ۴۰۷ قانون مدنی میگوید «تسلیم بعض ثمن یا دادن آن به کسی که حق قبض ندارد خیار بایع را ساقط نمیکند.»
امتناع فروشنده از دریافت ثمن
فرض بفرمایید فروشنده از گرفتن ثمن امتناع کند مثلاً خریدار ثمن را در موعود مقرر آماده پرداخت کرده باشد اما بایع از اخذ ثمن خودداری نماید در این حالت صرف امتناع فروشنده یا همان بایع از دریافت ثمن موجب اسقاط ای خیار میگردد.
حال سؤالی به وجود میآید که اگر در این مهلت سه روزه خریدار مبادرت می پرداخت ثمن نکرد و فروشنده نیز از حق خود در خصوص فسخ عقد استفاده ننماید و قبل از فسخ خریدار ثمن را پرداخت کند آیا بازهم فروشنده حق فسخ را به اعتبار خیار تاخیر ثمن خواهد داشت؟
در این باب اختلافنظر است که برخی میگویند بعد از مهلت سهروزه حقی برای فروشنده ایجاد میشود از بین نمیرود و باید حتی بعد از پرداخت ثمن هم حق فسخ را مدنظر داشت.
اما عدهای معتقدند که اعمال خیار فسخ برای دفع ضرر است و زمانی که او از حق خود استفاده نکرده است و پس از سه روز خریدار ثمن را پرداخت کرده پس قاعدتاً هیچ ضرری متوجه او نیست و ضرر دفع شده ، پس خیار فسخی در این خصوص برای او ایجاد نمیشود و گمان میرود که نظر دوم صریحتر و قابلقبولتر باشد.
کلام پایانی
در این مطلب عنوان شد که این خیار چیست و همچنین شروط لازم الوجود برای اعمال خیار تاخیر ثمن عنوان شد و به هر یک بهصورت جداگانه پرداخته شد حال اگر باز هم سوالی در این خصوص دارید می توانید به کارشناسان سامانه هوشمند خدمات حقوقی داپکده مراجعه کنید.
یک پاسخ