عقد معاوضه چیست، در عرف هنگامی که شخصی به دیگری مالی را می دهد، و در قبال آن مال، مال دیگری را دریافت می نماید، عقد معاوضه می گویند، که در ادامه به توضیحات بیشتر این مبحث می پردازیم.

عقد معاوضه چیست؟

به موجب ماده 464 قانون مدنی، معاوضه عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین مالی میدهد به عوض مال دیگر که از طرف دیگر اخذ میکند، بدون ملاحظه اینکه یکی از عوضین مبیع و دیگری ثمن باشد.

در مفهوم ساده: معاوضه به عقدی گفته می شود، که فردی به دیگری مالی را می دهد، و در عوض آن مال، مال دیگری را دریافت می نماید، به عنوان مثال؛ شخص الف در قبال انتقال مالکیت ملک خود به شخص ب، زمینی از شخص ب دریافت می کند، لذا در معاوضه، مورد معوض (مال مورد معامله) در مقابل هم قرار می گیرند.

حال باتوجه به این ماده قانونی، اگر همان شخص ملک خود را به دیگری بدهد، ولیکن در قبال آن ملک، ثمن (مبلغ) آن را دریافت نماید، دیگر به آن عقد معاوضه نمی گویند.

طرفین در عقد معاوضه

در عقد معاوضه، به مال های مورد معاوضه، عوض و معوض می گویند، همچنین به شخصی که مال خود را به دیگری می دهد، معاوض می گویند و شخص دیگری که در قبال دریافت آن مال، مال دیگری را به آن شخص می دهد، متعارض می گویند، به عبارت دیگر، مالی که ابتدا مورد معامله قرار می گیرد، را معوض می گویند و مالی که در مقابل معوض داده می شود، را عوض می گویند.

لازم به ذکر است، موضوع معوض می تواند، هم در خصوص اموال منقول و هم اموال غیر منقول باشد، لذا فرقی نمی کند، که یکی از مال ها منقول باشد، و مال دیگری غیر منقول باشد، مانند آنکه، شخصی به دیگری ملک خود را بدهد، و در قبال آن خودروی آن شخص را دریافت نماید.

شرایط صحت عقد معاوضه چیست؟

قانونگذار در ماده 465 قانون مدنی مقرر می دارد، در معاوضه احکام خاصه بیع جاری نیست، لذا برای آنکه عقد معاوضه شما از شرایط صحت معامله برخوردار باشد، باید شرایط  اساسی ذیل را در آن رعایت نمایید.

ایجاب و قبول

در گام اول معاملات، باید طرفین آن معامله را در وهله اول ایجاد نمایند، و سپس قبول نمایند، لذا در صورتیکه معامله ای ایجاد نشده باشد، و قبولی از جانب طرفین صورت نگرفته باشد، عقد معاوضه ای محقق نشده است.

همچنین باید در انعقاد هر معامله ای رضایت طرفین باشد، لذا در صورتیکه رضایت یکی از طرفین نباشد، یا یکی از طرفین بواسطه ی زور این عقد را انجام داده باشد، چنین معامله ای صحیح نمی باشد.

اهلیت طرفین

طرفین معامله باید، دارای شرایط انجام معامله، اعم از اهلیت قانونی و اهلیت استیفاء برخوردار باشند، در غیر اینصورت چنین عقدی صحیح نمی باشد، مانند آنکه شخصی با فردی که سفیه نابالغ (توانایی تشخیص خوب و بد را از هم ندارد) است، عقدی ایجاد نماید، لذا چنین عقدی به دلیل عدم اهلیت استیفاء آن فرد نابالغ صحیح نمی باشد.

مشروعیت موضوع معامله

در عقد معاوضه باید هریک از عوض و معوض دارای جهت قانونی باشد، لذا در صورتیکه هریک دارای جهت قانونی نباشند، آن عقد صحیح نمی باشد، به عنوان مثال؛ اگر شخصی خودروی خود را در قبال دریافت 100 کیلو مواد مخدر به دیگری بدهد، چون مواد مخدر دارای مشروعیت قانونی نمی باشد، لذا چنین معاوضه ای صحیح نمی باشد.

سایر شرایط

موارد فوق، از شرایط صحت اساسی هر معامله ای می باشد، ولیکن باید سایر شرایط صحت همچون، قابلیت نقل و انتقال بودن، مالیت داشتن، موجود بودن مورد معامله و … باشد، در غیر اینصورت معامله دارای شرایط صحت نمی باشد.

تفاوت عقد بیع با عقد معاوضه چیست؟

یکی از تفاوت های عقد بیع با معاوضِه در منشا قصد و اراده طرفین می باشد، لذا اگر در معامله، در قبال عوض، ثمن (مبلغ) آن دریافت شود، آن عقد بیع می باشد، ولیکن در معاوضِه فرد در قبال عوض (مالی که می دهد)، معوض (مال دیگر) را دریافت می نماید، همچنین از بین خیارات، خیار مجلس، خیار تاخیر ثمن و خیار حیوان تنها مختص عقد بیع می باشد، لذا این خیارات در عقد معاوضِه وجود ندارد.