کلاهبرداری و انواع آن

در جامعه امروز،فرد از طریق کلاهبرداری و راه های متعدد و مبتکرانه , زندگی همه مردم را در معرض خطر قرار می‌دهد که این اقدام کلاهبرداران باعث می شود که نظام اقتصادی و ساختار کلی جامعه متزلزل شود. بنابراین می‌خواهیم جرم کلاهبرداری را که از جرایم کیفری است، برای شما بیان کنیم.

کلاهبرداری چیست ؟

بر اساس قانون در صورتی که فردی با استفاده از وسایل متقلبانه (مثل دروغ گفتن یا خود را به جای کسی جا زدن ) بتواند شخص قربانی را مورد اغفال و فریب قرار دهد و از این طریق مال کسی را مورد ربودن قرار دهد، مرتکب جرم کلاهبرداری شده و نکته ای که اهمییت دارد، از شرایط اصلی این جرم آن است که شخص کلاهبردار برای خود یا شخصی دیگر از این عمل منفعتی ببرد. جرم کلاهبرداری از جرم های مقید میباشد.

مقید به این معنی است که وقوع نتیجه در جرم باید تحقق یابد.

نکته : دروغ گفتن به تنهایی کلاهبرداری محسوب نمیشود، بلکه باید با استفاده از نیت فریب این کار انجام شود تا فرد اغفال شود و  این کار برای کلاهبردار دارای منفعت باشد.

انواع کلاهبرداری

کلاهبرداری به نوع ساده، مشدد و رایانه ای تقسیم میشود که نحوه صورت گرفتن هرکدام از آن ها و همچنین شیوه مجازات آن ها متفاوت است.

کلاهبرداری ساده

بر اساس تبصره یک قانون مجازات مرتکبین ارتشا و ارکان جرم کلاهبرداری، شخصی که با فریب دادن، مردم را به امور غیر واقعی مانند اینکه به وجود اموال و امتیازات در مؤسسه یا شرکت خیالی امیدوار کند یا برعکس، ازحوادثی که وجود واقعی ندارد، دیگران را بترساند و از این طریق اموال و اسناد مردم را مورد ربایش قرار بدهد، مرتکب جرم کلاهبرداری شده است. به این نوع از کلاهبرداری، کلاهبرداری ساده گفته میشود.

مجازات کلاهبرداری ساده مطابق قانون کاهش حبس مجازات تعزیری

قبل از تصویب قانون کاهش حبس مجازات تعزیری، مجازات کلاهبرداری ساده یک تا هفت سال حبس بود که بر اساس ماده یازده قانون جدید به نصف مجازات، یعنی به شش ماه تا سه سال و نیم تقلیل یافته است. همچنین مرتکب به رد مال به صاحب آن و همچنین جزای نقدی برابر مالی که ربوده محکوم میشود و طبق مصوبه قانونی جدید اگر کلاهبرداری زیر 100 میلیون تومان باشد با رضایت شاکی پرونده بسته نمیشود و همچنان جنبه عمومی دارد.

کلاهبرداری مشدد

هر کسی خود را مأموری از طرف سازمان یا ارگان های دولتی یا وابسته به دولت معرفی کند یا اینکه خود فرد، از کارمندان دولتی یا وابسته به دولت باشد و از این طریق مرتکب جرم کلاهبرداری شود(مثل نهاد های انقلابی،نیرو های مسلح،شهرداری و هر سازمان دولتی دیگر)،این نوع کلاهبرداری ازنوع مشدد میباشد.

نکته: جرمی که با استفاده از ابزار های رسانه عمومی (مثل رادیو و تلویزیون یا انتشار آگهی دروغین) ارتکاب پیدا کند، از جرایم کلاهبرداری مشدد به حساب می آید.

مجازات کلاهبرداری مشدد مطابق قانون کاهش حبس مجازات تعزیری

مطابق تبصره دو قانون مجازات مرتکبین ارتشا و کلاهبرداری، مجرم به دو تا ده سال حبس، رد مال به صاحب آن و همچنین جزای نقدی معادل مالی که ربوده محکوم میشود. اما براساس قانون کاهش حبس مجازات تعزیری99، مجازات حبس مذکور به یک تا پنج سال کاهش یافته است. و در صورت رضایت شاکی در صورتی که زیر 100 میلیون تومان باشده پرونده بسته میشود و جنبه عمومی دارد .علاوه بر آن اگر مرتکب از کارمندان دولت باشد، به انفصال دائم از خدمات دولتی محکوم میشود.

کلاهبرداری اینترنتی

منظور از کلاهبرداری اینترنتی، آن است که به صورت غیر مستقیم انجام شود. یعنی ارتباطی بین کلاهبردار و فرد قربانی وجود ندارد و با ابزارهای اینترنتی مثل سایت یا شبکه های مجازی صورت می‌گیرد. در اینجا فرد کلاهبردار، به انجام کارهایی مانند تغییرات و ایجاد اختلال در سامانه اینترنتی ، ایجاد فروشگاه های اینترنتی دروغین به قصد ربودن مال از این طریق و با استفاده از وعده های دروغین و همچنین تبلیغات دروغین، شخص را فریب داده سپس اقدام به سرقت مال میکند.

مجازات کلاهبرداری اینترنتی مطابق قانون کاهش حبس مجازات تعزیری

براساس قانون جرایم اینترنتی، متهم به یک تا پنج سال حبس محکوم میشود که براساس قانون کاهش حبس مجازات تعزیری99، به شش ماه تا دو نیم سال کاهش پیدا میکند. علاوه براین مرتکب به چزای نقدی معادل دو تا ده میلیون تومان و همچنین رد مال به صاحب آن محکوم میشود. و در صورتی که مبلغ کلاهبرداری کمتر از 100 میلیون تومان باشد، با رضایت شاکی پرونده بسته میشود و جنبه عمومی ندارد.

نکته: قاضی میتواند متهم را به حبس یا جزای نقدی یا هردو جرم محکوم کند.

 چگونگی شکایت از کلاهبرداران

نحوه شکایت و رسیدگی به پرونده در کلاهبرداری ساده یا مشدد با کلاهبرداری اینترنتی متفاوت است که در ادامه به هرکدام از این موارد خواهیم پرداخت.

شکایت از کلاهبرداری مشدد یا ساده

در جرم کلاهبرداری، اگر محل وقوع جرم مشخص باشد ،دادسرای محل وقوع جرم صالح به رسیدگی است. اما اگر محل وقوع جرم مشخص نباشد، زمانی که مجرم در جایی که دستگیر شود، دادسرای محل دستگیری مجرم می تواند به پرونده رسیدگی کند و در صورت مشخص نبودن محل دستگیری، رسیدگی پرونده در دادسرای حوزه محل زندگی متهم صورت میگیرد.

شکایت از کلاهبرداری اینترنتی

در اینجا دو راه وجود دارد که میتوان شکایت را  به دادسرای جرائم رایانه‌ای ارجاع دهیم یا به پلیس فتا شکایت کرد . که بهترین راه حل، این است که به پلیس فتا مراجعه کنیم. البته به دفاتر الکترونیک قضایی هم میتوان رجوع کرد.

تنطیم شکایت در در دادسرا جرایم رایانه ای

پس از بررسی مدارک و دلایل ، پرونده به پلیس فتا فرستاده میشود.اگر مجرم مورد شناسایی شاکی باشد، اقداماتی برای اینکه شخص مجرم که به دادگاه حضور پیدا کند انجام می شود و اگر هم مجرم ناشناس باشد ، در این صورت پرونده مورد بررسی پلیس فتا قرار میگیرد تا اقدامات لازم انجام شود.

تنطیم شکایت در سامانه پلیس فتا

در اینجا به سایت پلیس فضای تولید یا تبادل اطلاعات که همان پلیس فتا می‌باشد مراجعه کنید و وارد بخش ارتباطات مردمی شوید و در آن قسمت، مشخصات هویتی فرد شاکی به همراه شماره تلفن و نشانی منزل و هم چنین موضوع شکایت و شرح آن باید در سامانه ثبت شود. پس از ثبت اطلاعات پلیس فتا به رسیدگی شکایت میپردازد.

تغیرات مجازات کلاهبرداری در قانون جدید

این جرم در قبل از تصویب قانون جدید از جرایم غیر قابل گذشت محسوب میشد، اما پس از تصویب قانون کاهش مجازات حبس تعزیری99 و مطابق ماده 11 این قانون، این جرم از جرایم قابل گذشت محسوب شده و مجازات های حبسی که در جرم کلاهبرداری و جرایم در حکم کلاهبرداری در قبل از تصویب ذکر شده بود به نصف کاهش پیدا کرده است و این در صورتی محقق میشود که ارزش مال مورد کلاهبرداری، تا صد میلیون تومان باشد.

شایان ذکر است طبق اخرین مصوبه قانونی تمامی جرامی اعم کلاهبرداری زیر 100 میلیون و همچنن سرقت تعزیری تا 20 میلیون تومان حتی در صورت گذشت شاکی غیر قابل گذشت میباشد.

منظور از جرایم در حکم کلاهبرداری چیست ؟

اینکه کلاهبردار با استفاده از دروغ و ارائه اطلاعات غیر حقیقی، اقدام به شروع جرم بنماید اما به نتیجه نرسد و اینکه مجازات های آن با مجازات های کلاهبرداری برابر است که بر اساس قانون کاهش مجازات حبس تعزیری،مرتکب به حبس شش تا سه و نیم سال محکوم میشود.  برای مثال جرایمی مثل: سواستفاده از ارز دولتی برای خرید کالا و فروش آن کالا به قیمت گرانتر از نرخ ارز دولتی، تخلفات ثبتی و افرادی که با یکدیگر تبانی میکنن تا مالی را که  متعلق به غیر است بربایند، از جرایم در حکم کلاهبرداری به حساب می آید.

منظور از جرم قابل گذشت و غیر قابل گذشت چیست ؟

 جرایم قابل گذشت یعنی اینکه شاکی خصوصی به مراجع قضایی شکایت کند تا به پرونده رسیدگی شود و با گذشت شاکی، پرونده متوقف و پایان میابد. جرایمی مثل جعل اسناد یا سرقت تعزیری تا مبلغ بیست میلیون تومان ( مثل دزدیدن کیف )، صدور چک بی محل و توهین ساده به اشخاص از جرایم قابل گذشت محسوب میشود. اما منظور از جرایم غیر قابل گذشت، جرایمی است که با شکایت شاکی خصوصی و مراجع قضایی (مثل دادستان یا نماینده او) صورت میگیرد که اگر شاکی خصوصی هم  گذشت کند، پرونده متوقف نمی شود و ادامه دارد. جرم هایی مانند جرم سرقت حدی  یا نشر اکاذیب، چون جرایمی هستند که در جامعه از حساسیت بالایی برخوردار است، مرجع قضایی مثل نماینده دادستان، پرونده را رسیدگی می نماید که اگر هم شاکی خصوصی رضایت دهد، تأثیری در روند پرونده ندارد. ( البته قانون تخفیفاتی برای گذشت شاکی در این پرونده ه در نظر گرفته است ).

نحوه تنظیم شکوایه کلاهبرداری به چه صورت است ؟

همانطور که در بالا گفته شده برای هریک از نوع کلاهبر داری میتوان از دفتر خدمات قضایی یا پلیس فتا ( کلاهبرداری اینترنتی ) اقدام به ثبت شکایت نمود .

شرایط نوشتن شکواییه‌ به چه صورت است؟

۱. وارد نمودن اطلاعات شخصی مانند نام و نام خانوادگی، شماره شناسنامه و کدملی ، نام پدر ، سن و میزان تحصیلات ، وضعیت تاهل ، نشانی منزل و شماره تلفن همراه و منزل ، تابعیت و مذهب

۲. موضوع شکایت به همراه نشانی محل جرم

۳. نوشتن میزان ضرر و زیان وارده به شاکی

۴.   دلایلی که شاکی میتواند به آن استناد کند و همچنین نوشتن اطلاعات مربوط به شاهدان در صورت وجود

۵. وارد نمودن اطلاعات شخصی که شاکی به آن مظنون است

بعد از تنظیم شکواییه، چه کاری باید انجام داد ؟

در اینجا باید پرونده را به قسمت معاونت ارجاع دادسرا تحویل داده و دادسرا بعد از بررسی پرونده و تکمیل آن، در صورت نیاز به کلانتری ها یا شعبه های بازپرسی و دادیاری پرونده تحویل داده میشود و تعیین جلسه میشود و بعد از تکمیل شدن مدارک و جلسات رسیدگی، کیفرخواست و قرار جلب به دادرسی صادر می‌شود و پرونده به دادگاه تحویل داده می شود.

تعریف کیفر خواست و جلب به دادرسی

اگر بعد از انجام تحقیقات مقدماتی دادیار یا باز پرس به این نتیجه برسند که جرم توسط متهم تحقق یافته، قرار جلب به دادرسی صادر و پرونده به دادستان تحویل داده میشود و پس از اینکه دادستان قرار مذکور را تأیید کرد، به صدور کیفر خواست اقدام و پرونده را به دادگاه برای تعیین مجازات مجرم ارسال مینماید.

جهت اطلاعات بیشتر در مورد انواع قرار کلیک کنید .