تقسیم ارث بین برادران و خواهران ابی و امی و ابوینی

تقسیم ارث بین برادران و خواهران متوفی، تنها زمانی مطرح می‌شود که وراث طبقه اول (پدر، مادر، اولاد) وجود نداشته باشند و بر اساس نوع نسبت آن‌ها با متوفی — ابوینی (پدر و مادری)، ابی (فقط پدری) یا امی (فقط مادری) — به‌شکل متفاوتی محاسبه می‌شود.

طبق اعلام دانشگاه قضایی و خدمات اداری: زمانیکه از طبقات ارث صحبت می‌کنیم منظور ما ترتیب قانونی و شرعی اشخاصی هستند که از میت ارث می‌برند. این نکته را باید مد نظ قرار داد که تا زمانی که یک وارث از طبقه پیشین وجود داشته باشد نوبت به ارث طبقه بعدی نمی‌رسد.

خلاصه مطلب

طبقات ارث و جایگاه خواهر و برادر

تقسیم ترکه و اموال متوفی از طبقه اول وراث (پدر، مادر، اولاد و اولادِ اولاد) آغاز می‌شود. اگر وراث طبقه اول وجود نداشته باشند، نوبت به وراث طبقه دوم (پدربزرگ، مادربزرگ، برادر، خواهر و فرزندان آن‌ها) می‌رسد و اگر طبقه دوم نیز نباشند، به طبقه سوم (عمو، عمه، خاله، دایی و فرزندان آن‌ها) مراجعه و انحصار وراثت انجام می‌شود.

ورثه به دو دسته «نسبی» و «سببی» تقسیم می‌شوند. پس از فوت، ابتدا هزینه کفن و دفن و دیون متوفی از ترکه پرداخت می‌شود و اگر اموالی باقی بماند، بین وراث تقسیم می‌گردد.

برای اطلاع از نحوه نوشتن تقسیم نامه ارث و ماترک کلیک کنید.

خواهر و برادر ابوینی یعنی چه؟

خواهر و برادر ابوینی (که در متون فقهی «اخوه ابوینی» نامیده می‌شوند) به فرزندانی گفته می‌شود که دارای پدر و مادر مشترک هستند؛ حتی اگر به فرزندخواندگی خانواده دیگری درآمده باشند. 

نحوه تقسیم ارث بین خواهر و برادر ابوینی

طبق قانون، ارث میان خواهران و برادران ابوینی به نسبت دو سهم برادر و یک سهم خواهر تقسیم می‌شود؛ این تقسیم زمانی است که خواهر و برادر ابی یا امی وجود نداشته باشند. اگر تنها یک خواهر یا یک برادر ابوینی در قید حیات باشد، کل ارث به او تعلق می‌گیرد.

خواهر و برادر ابی یعنی چه؟

خواهر و برادر ابی به فرزندانی گفته می‌شود که تنها از طرف پدر مشترک‌اند و مادر آن‌ها متفاوت است. طبق ماده 918 قانون مدنی، تا زمانی که خواهر و برادر ابوینی در قید حیات باشند، هیچ ارثی به خواهر و برادر ابی نمی‌رسد؛ اما در صورت نبود اخوه ابوینی، اخوه ابی سهم آن‌ها را می‌برند.

اگر چند برادر ابی یا ابوینی تنها وراث باشند، تمام اموال متوفی را به قرابت و به‌صورت مساوی میان خود تقسیم می‌کنند. اگر چند خواهر ابوینی یا ابی تنها وراث باشند، دو سوم اموال را به ارث می‌برند و در صورت نبود وارث دیگر، باقی‌مانده را نیز به‌صورت مساوی میان خود تقسیم می‌کنند.

خواهر و برادر امی یعنی چه؟

خواهر و برادر امی (که در فقه «کلاله امی» نامیده می‌شوند) به فرزندانی گفته می‌شود که تنها از یک مادر مشترک متولد شده‌اند. نکته مهم این است که خواهر و برادر امی، برخلاف اخوه ابی، تحت هیچ شرایطی توسط اخوه ابوینی یا ابی از ارث محروم نمی‌شوند.

نحوه تقسیم ارث بین خواهر و برادر امی

• اگر تنها یک برادر یا خواهر امی وجود داشته باشد، یک‌ششم (سُدس) ترکه به او می‌رسد.
• اگر خواهر و برادران امی متعدد باشند، مجموعاً یک‌سوم (ثلث) ترکه را به‌صورت مساوی میان خود تقسیم می‌کنند.
• باقی‌مانده ترکه در هر دو حالت، به خواهر و برادران ابوینی (یا در نبود آن‌ها، ابی) به نسبت دو سهم برادر و یک سهم خواهر می‌رسد.

نکته: در تقسیم سهم کلاله امی، ارث به‌صورت مساوی میان خواهر و برادر تقسیم می‌شود؛ اما در سهم اخوه ابوینی و ابی، همواره نسبت دو سهم برادر به یک سهم خواهر رعایت می‌شود.

خواهر و برادر ناتنی کیست؟

خواهر و برادر ناتنی به افرادی گفته می‌شود که از پدر و مادر متفاوت متولد شده‌اند و تنها یکی از والدین آن‌ها مشترک است؛ به دو دسته نسبی (پدر مشترک) و سببی (مادر مشترک) تقسیم می‌شوند. توجه داشته باشید فرزندخوانده، هرچند از نظر عاطفی و قانونی تحت سرپرستی والدین قرار می‌گیرد، اما از نظر ارث، وارث ایشان محسوب نمی‌شود؛ خواهر و برادر فرزندخوانده نیز از یکدیگر ارث نمی‌برند. قوانین میزان ارث خواهر و برادر ناتنی از یکدیگر متفاوت است. بنابراین باید انواع ان را بشناسید.

بر اساس ماده 918 قانون مدنی، اگر خواهر و برادر ابوینی وجود نداشته باشند، اخوه ابی سهم آن‌ها را می‌برند و هیچ‌کدام از این دو گروه، اخوه امی را از ارث محروم نمی‌کنند؛ خبرگزاری میزان آنلاین، وابسته به قوه قضائیه، در گزارشی به همین قاعده استناد کرده و تأکید کرده که این ماده، تنها در نبود وارث طبقه اول موضوعیت پیدا می‌کند.

جمع‌بندی: اگر متوفی همزمان چند نوع خواهر و برادر داشته باشد

جمع‌بندی و مطالب مرتبط

تقسیم ارث میان خواهران و برادران، به دلیل تفاوت دقیق میان انواع نسبت‌های ابوینی، ابی و امی، از پیچیده‌ترین بخش‌های قانون ارث است. اگر پس از انحصار وراثت قصد تنظیم توافق‌نامه تقسیم اموال میان وراث را دارید، مطالعه مقاله تنظیم لایحه مطالبه سهم الارث نیز، در صورت وجود بدهی یا توقیف در کنار مسئله ارث، می‌تواند مفید باشد.