قوانین میزان ارث خواهر و برادر ناتنی از یکدیگر

میزان ارث خواهر و برادر ناتنی و نحوه تقسیم آن بستگی به تعداد وراث متوفی دارد که می بایست تمامی وراث تعیین شود، تا بتوان پس از آن ارث خواهر و برادر ناتنی را محاسبه نمود. فلذا در ادامه به توضیحات بیشتر در این خصوص می پردازیم.

ارث خواهر و برادر ناتنی

در قانون مدنی خویشاوندان متوفی به دو دسته، نسبی و سببی تقسیم می شود. خویشاوندان نسبی، اقوامی هستند که با متوفی از طریق خون و تولد رابطه خویشاوندانی دارند. مانند رابطه پدر و فرزند و خویشاوندان سببی، اقوامی هستند که رابطه ایجاد شده آن ها بر اثر یک واقعه حقوقی است، مانند خویشاوندانی که رابطه آن ها از طریق علقه زوجیت (ازدواج) ایجاد شده است.

اما گاهی اوقات هنگامی که شخصی فوت می نماید، یک یا پند خواهر و برادر ناتنی دارد، که در این هنگام مسئله میزان ارث این افراد مطرح می گردد، که می بایست در وهله اول تمامی وراث متوفی شناسایی شود، تا میزان ارثی که به هر وارث تعلق می گیرد، مشخص باشد. از این رو در مطلب به توضیحات بیشتر در خصوص میزان و نحوه تقسیم ارث خواهر و برادر ناتنی می پردازیم.

تعریف خواهر و برادر ناتنی

خواهر و برادر ناتنی منظور خواهر و برداری است که تنها از طریق مادر یا پدر با فرد نسبت خواهر و برادری دارد. به عنوان مثال اگر زنی که دارای فرزند پسری بوده است، طلاق بگیرد و با مرد دیگری ازدواج نماید و از ازدواج دوم ایشان فرزند دختری حاصل شود، بین این دو فرزند رابطه خواهر و برادر ناتنی برقرار می شود که قانونی مدنی این رابطه را اخوه یا کلاله امی می شمارد.

شایان ذکر است، هنگامی که رابطه خواهر و برادر ناتنی از طریق مادر مشترک باشد، به این رابطه به موجب قانونی، اخوه یا کلاله امی گفته می شود و در صورتیکه رابطه خواهر و برادر ناتنی از پدر مشترک باشد، اخوه ابی می گویند و چنانچه خواهر و برادر از یک پدر و مادر حاصل شده باشند، اخوه ابوینی می گویند.

خواهر و برادر ناتنی در چه صورتی ارث بر نیستند؟

به استناد ماده 918 قانون مدنی، اگر میت اخوه ابوینی داشته باشد اخوه ابی ارث نمی ‌برند در صورت نبودن اخوه ابوینی، اخوه ابی حصه ارث آن‌ ها را می ‌برند. اخوه ابوینی و اخوه ابی هیچکدام اخوه امی را از ارث محروم نمی‌ کنند. فلذا در صورتیکه متوفی اخوه ابوینی داشته باشد، اخوه ابی ارث نمی برد و در صورتیکه اخوه ابوینی نباشد، سهم الارث آن ها به اخوه ابی تعلق می گیرد، ولیکن اخوه امی چه اخوه ابوینی باشد یا نباشد، ارث بر می باشد.

میزان سهم الارث خواهر و برادر ناتنی

پیش از آنکه بخواهیم به مقوله میزان ارث خواهر و برادر ناتنی بپردازیم، بایستی در وهله اول با طبقات ارث آشنا بشویم و بدانیم هنگامی که شخص فوت می نماید، چه اشخاصی ارث بر تلقی می شوند. فلذا اشخاصی که به موجب نسب ارث می ‌برند، به شرح سه طبقه ذیل ‌اند:

• طبقه اول – پدر و مادر و اولاد و اولاد اولاد.
• طبق دوم – اجداد و برادر و خواهر و اولاد آن ‌ها.
• طبقه سوم – اعمام و عمات و اخوال و خالات و اولاد آن‌ ها.

به موجب طبقات ارث، در صورتی ارث به خواهر و برادر ناتنی تعلق می گیرد، که در طبق اول، وارثی وجود نداشته باشد، فلذا در صورتیکه متوفی دارای پدر، مادر، فرزند یا نوه تا هر درجه ای باشد، نوبت به ارث خواهر و برادر ناتنی نمی رسد. حال در ادامه به میزان ارث خواهر و برادر ناتنی می پردازیم.

• اگر وراث متوفی خواهر و برادر تنی به همراه خواهر و برادر ناتنی از پدر و مادر باشد، ارث میان خواهر و برادر تنی و ناتنی مادری تقسیم می شود و ارثی به خواهر و برادر ناتنی از جانب پدر تعلق نمی گیرد.
• اگر متوفی دارای اخوه ابوینی نباشد و تنها یک خواهر و برادر ناتنی داشته باشد، ایشان تمام ترکه متوفی را به ارث می برد.
• اگر وارث تنها خواهر و برادر ناتنی داشته باشد، ارث میان آن ها بالسویه (مساوی) تقسیم می شود و در صورتیکه وراث متوفی شامل چند خواهر و برادر ناتنی پدری باشد، به استناد ماده 920 قانون مدنی، سهم الارث برادرها، دو برابر خواهرها می باشد.
• هر گاه اخوه ابوینی و اخوه امی با هم باشند، یعنی آنکه متوفی دارای خواهر و برادر ناتنی پدری و مادری باشد، اگر برادر یا خواهر ناتنی مادری یک نفر باشد، سدس ترکه (یک ششم) را می برد و بقیه برای خواهر و برادر ناتنی پدری است. ولیکن در صورتیکه کلاله امی (خویشاوندان مادری) بیش از یک نفر باشد، ثلث ترکه (یک سوم) به آن ها تعلق گرفته و بین خود بالسویه تقسیم می ‌کنند و بقیه مال خویشاوندان پدری است.

حال در صورتیکه علاوه بر خواهر و برادر ناتنی متوفی، جد پدری و مادری نیز زنده باشند، سهم الارث خواهر و برادر ناتنی از قبیل ذیل می باشد:

• هر گاه وراث متوفی تنها جد پدری یا مادری باشد، تمام ترکه به آن ها تعلق می گیرد و در صورتیکه اجداد و جدات متعدد باشند در صورتی که ابی (از پدر مشترک) باشند ذکور (پسرها) دو برابر اناث (دختران) می‌ برد و اگر همه امی (از مادر مشترک) باشند بین آن ‌ها بالسویه (مساوی) تقسیم می‌گردد. در این فرض متوفی فاقد خواهر و برادر تنی و ناتنی می باشد.
• اگر خویشاوندان مادری یک جده مادری یا بیش از یک نفر باشد، یک سوم ترکه به آن ها تعلق گرفته دو سوم دیگر به خویشاوندان پدری می رسد.
• اگر خویشاوندان مادری یک خواهر و برادر ناتنی مادری باشد، یک ششم با آن ها تعلق گرفته و الباقی ترکه به سایر خویشاوندان پدری می رسد.

نحوه تقسیم ارث خواهر و برادر ناتنی

در مطالبی که پیش تر گفته شد، به تمامی فروض در خصوص میزان و نحوه تقسیم ارث خواهر و برادر ناتنی پرداختیم و متوجه شدیم که سهم الارث این اشخاص بستگی به وضعیت موجود دارد. اما اکنون به این مسئله می خواهیم بپردازیم که اگر خواهر و برادر ناتنی خودشان فوت کرده باشند و وارثی از آنان به جای مانده باشد، میزان ارث هر یک از وراث چقدر خواهد بود، که در ذیل به فروض پرداخته ایم.

• اگر وراث خواهر و برادر ناتنی، تنها پدر و مادر در قید آن ها باشد، سهم ارث مادر از فرزند یک سوم و دو سوم دیگر به پدر تعلق می گیرد و در صورتیکه پدر و مادر در قید حیات نباشد و وراث تنها فرزندان خواهر و برادر ناتنی باشد، میزان ارث فرزندان پسر دو برابر فرزندان دختر می باشد.
• در صورتیکه وراث شامل پدر و مادر و فرزند دختر و پسر باشد، سهم الارث پدر و مادر یک ششم و الباقی به نسبت دو برابر فرزند پسر به دختر تقسیم می شود.
• اگر وراث شامل یک فرزند دختر و پدر و مادر باشد، یک دوم ترکه به دختر و سهم هر یک از پدر و مادر یک ششم خواهد بود، ولیکن در صورتیکه فرزندان دختر متعدد باشند، دو سوم ترکه متعلق به ترکه و سهم هر یک از پدر و مادر یک ششم می باشد.

حال اگر در زمان فوت خواهر و برادر ناتنی، فرزند، پدر و مادر در قید حیات نباشند نوبت به طبقه دوم ارث، یعنی اجداد و برادر و خواهر و اولاد آن ‌ها می رسد، که در این خصوص میزان سهم الارث اشخاص این طبقه به شرح ذیل می باشد:

• اگر وراث خواهر و برادر ناتنی مادری یک نفر باشد، یک ششم ترکه و در صورت تعدد، یک سوم ترکه را می برد و میان آن ها بالسویه تقسیم می شود و الباقی ترکه میان خواهر و برادر ناتنی پدری به میزان برادر ناتنی دو برابر خواهر ناتنی تقسیم می شود.
• اگر علاوه بر خواهر و برادر ناتنی متوفی اجداد وی در قید حیات باشند، اگر اجداد مادری تنها یک خواهر و برادر ناتنی باشد، یک ششم ترکه به آنان تعلق گرفته و مابقی ترکه سهم خویشاوندان پدری است. اما در صورتیکه خویشاوندان مادری یک جد یا جده مادری یا بیش از یک نفر باشد، یک سوم ترکه به آن ها تعلق گرفته و الباقی ترکه به خویشاوندان پدری می رسد.

شایان ذکر است، در صورتیکه خواهر و برادر ناتنی دارای یک خواهر و برادر تنی و برادر یا خواهر ناتنی پدری باشد، ارث میان خواهر و برادر تنی تقسیم می شود و به خواهر یا برادر ناتنی پدری ارثی تعلق نمی گیرد. ولیکن در صورتیکه خواهر و برادر ناتنی دارای یک خواهر و برادر تنی و برادر یا خواهر ناتنی پدری و یک خواهر یا برادر ناتنی مادری باشد، صرفا ارث میان خواهر و برادر تنی و خواهر و برادر ناتنی مادری، تقسیم شده و خواهر یا برادر ناتنی پدری ارثی تعلق نمی گیرد.

در این فرض، مقدار سهم الارث برادر یا خواهر ناتنی مادری در صورتیکه یک نفر باشند، یک ششم و الباقی ترکه بین خواهر و برادر تنی تقسیم می شود و در صورت تعدد خواهر یا برادر ناتنی مادری، یک سوم از ترکه به آنان تعلق گرفته و الباقی ترکه بین خواهر و برادر تنی به میزان فرزند پسر دو برابر فرزند دختر تقسیم می شود.