قرارداد موضوعی میباشد که هر فردی در طول زندگی خود برای انجام بعضی از امور خود با آن روبرو میشود، پس باید در تنظیم انواع قرارداد به تمامی الفاظ حقوقی قراردادی آشنایت داشته باشیم یا توسط فردی تنظیم گردد که تسلط کافی داشته باشد. تا آن قرارداد از اعتبار کافی برخوردار باشد. فلذا در ادامه در مورد انواع قرارداد توضیحاتی داده می شود.
انواع قراداد در قانون
به باید ها و نباید هایی که طرفین در یک معامله خرید، فروش، اجاره، پیمانکاری یا ….. باید رعایت کنند یا تعهداتی میدهند که باید انجام شود به زبان ساده قرارداد میگویند. همانطور که گفته شد هر فردی امکان دارد به هر دلیلی نیاز به قرارداد داشته باشد، حال این قررداد در هر شرایط متفاوت میباشد و شرایط خاص خود را دارد پس میتوان گفت قرارداد ها به طور کلی متفاوت میباشند و دارای نواع مختلفی هستند که در ذیل به آنها میپردازیم. دو نوع قررداد لازم وجایز از مهمترین و پرکاربرد ترین قراردادهایی است که بین افراد تنظیم میشود.
قرارداد لازم چیست؟
به قراردادی که هیچ یک از طرفین قراراداد نتوانند آن را فسخ کنند مگر اینکه مدت آن به پایان برسد وتمدید نشود قرارداد لازم می گویند.
در چه صورت میتوان قراداد لازم را زودتر ز موعد به اتمام رساند؟
در قرارداد های لازم میتوان از خیارات در صورتی که اتفاق افتاده باشد نسبت به فسخ آن اقدام نمود.
انواع قرارداد لازم:
قرادادهای لازم انواع مختلفی دارد و بیشتر افراد در طول زندگی خود حدقل یک قراداد لازم را تنظیم کرده اند.
عقد بیع:
در زمانی که فروشنده مالکیت مالی را به خریدار انتقال داده باشد و در قبال این انتقال مالکیت مبلغی یا مالی دیگر را از طرف خریدار دریافت کند را عقد بیع می گویند.
انواع عقد بیع
عقد بیع به دو صورت عقد تملیکی و عقد معوض میباشد.
عقد معوض
در قرارداد های که طرفین با توجه به تعهداتی که نسبت به یکدیگر دارند باید آن کار را به نفع احسنت انجام داده ومال را دریافت کنند مانند قراداد بیع که دران خریدار با پرداخت پول خانه به صاحب ملک، خانه را از ان فرد تحویل میگیرد
شرایط ابطال قراداد معوض چگونه است؟
الف- در صورتی که مالی وجود نداشته و بعد از عقد قراداد متوجه آن بشویم میتوان قراداد را ابطال نمود.
ب- در صورتی که مالی را به فردی فروخته باشیم و در مقابل مالی که دریافت کرده ایم ارزش برابری نداشته باشد امکان فسخ وجود دارد.
پ- مالی که در قرارداد رد و بدل میشود باید معلوم باشد در غیر اینصورت حق ابطال وجود دارد.
عقد تملیکی:
عقد تملیکی بعد از نوشتن قراداد بین طرفین انعقاد پیدا میکند و مالکیت از طرف فروشنده به خریدار انتقال پیدا میکند. مانند عقد اجاره.
عقد اجاره:
در عقدی که مستاجر مبلغی را به موجر پرداخت کرده ودر قبال آن مالک منافع استیجاری شده است در این نوع قرارداد مدت تعیین خواهد شد و بعد از پایان مدت قراداد هیچگونه اعتباری نخواهد داشت مگر اینکه تمدید بشود عقد اجاره انواع مختلفی دارد مانند اجاره اشیا(خودرو) ،حیوانات و اشخاص.
ویژگی عقد اجاره:
1- از انواع عقود لازم میباشدو و هیچ یک از طرفین حق فسخ آن را ندارند مگر ینکه مدت آن به پایان برسد.
2- اگر بعد از امضی قراداد موجر فوت کند باز هم قرارداد دارای اعتبار میباشد.
3- اگر چنانچه در ملک مورد اجاره عیب یا نقصی بوجود آید که مستاجر نتواند در آن کار کند قرار داد با طل خواهد شد.
عقد مزارعه:
به عقد یا قرادادی که در آن یکی از طرفین زمین کشاورزی خود را جهت کشت محصول در اختیار فرد دیگری قرارمیدهد و آن فرد شروع به کاشتن محصول کرده و بعد از برداشت محصول ، ثمره آن را بین یکدیگر همانطور که توافق کرده اند تقسیم میکنند.
در این نوع قراداد ها باید مدت قرارداد تعیین شود و نحوه تقسیم یا به صورت ربع یا ثلث یا نصف باشد و محصولی که باید کشت شود هم ذکر شود در غیر اینصورت عقد مزارعه باطل میشود.
عقد مساقات:
یکی دیگر از عقود لازم عقد مساقات میباشد که بین صاحب باغ و کسی که مسئولیت ابیاری آنرا به عهده گرفته (عامل)تنظیم میشود فردی که این مسئولیت را قبول کرده است باید به درختان رسیدگی و آنها را ابیاری کند و بعد از جمع آوری محصول آن همانطور که طرفین توافق کرده اند بین خود ثمره تقسیم شود.
شرایط عقد مساقات:
1:عقد مساقات فقط شامل درختان ریشه دار یا میوه بوته دار میشود.
2:در این نوع قرارداد نمیتوان شرط کرد که کل محصول بعد از برداشت متعلق به کنفر (صاحب ملک یا عامل )میباشد و باید به صورتی که توافق نموده اند تقسیم کنند.
3: پرداخت حق الزحمه عامل باید به صورت مشاع باشد.
4:در این نوع قرارداد باید مدت تعیین شود و مدت را جوری باید تنظیم نمود که به زمان برداشت میوه برخورد کند اگر قبل از برداشت محصول مدت قرارداد به پایان برسد این قرارداد باطل محسوب میشود.
5:در هرکدام از شرایط بالا که ذکر شد اگر قرارداد باطل شود تمام محصول مال صاحب ملک میباشد و عامل مستحق دریافت اجرت المثل میشود.
عقد صلح:
عقد صلح در معنای لغت به معنای دوستی و،آشتی و سازش میباشد ولی در اصطلاح حقوقی به قراردادی که طرفین برای توافق بر اختلافی که در حال حاضر بینشان هست یا قرار بر این است که در اینده اختلافی بینشان اتفاق بیفتد به قرارداد صلح رجوع میکنند.
ارکان صلح:
مصالح: به فردی که مال خود را به دیگری صلح میکند.
متصالح: کسی که مال را از طریق صلح دریافت میکند.
مال الصلح: مالی یا پولی است که در مقابل صلح پرداخت میکنند البته بعضی صلح ها رایگان میباشد.
انواع صلح
صلح به منظور رفع تنازع :
همان نوع از صلح میباشد که برای تراضی و توافق بین طرفین قرارداد ایجاد میشود که به دعوی بین آنها خاتمه بدهند و اولین کاری که قاضی برای رسیدگی به پرونده میکند پیشنهاد صلح طرفین میباشد.
صلح در مقام معامله:
یک نوع عقود میباشد که جایگزین عقد هایه دیگر شده است.
شرایط ابطال عقد صلح:
1:اهلیت (رشد و عقل) طرفین باید دارای اهلیت درتصرف و هم در معامله اهلیت داشته باشند و اگر اهلیت نداشته باشند صلح باطل است.
2:صلح برامر غیر مشروع باطل است. یعنی با این نوع صلح حلالی را حرام یا حرامی را حلال کنیم که در هر دوصورت باطل میباشد.
3:عقد صلح برای فرار از دین باشد باطل است. زیرا عقد چنین صلحی باعث خسارت به طلبکاران میشود انجام آن باطل میباشد.
4:صلح بر امر باطل نیز باطل میباشد مثلا دونفر نمیتوانند در مورد زمینی که مال خودشان نمیباشد ببین یکدیگر صلح نامه ای بنویسند.
چگونه میتوان صلح نامه را فسخ کرد ؟
وقتی افراد صلح نامه ای را بین یکدیگر تنظیم میکنند به صورت یک طرفه نمیتوانند آن را فسخ کنند مگر با توافق یکدیگر آن را فسخ کنند.
عقد جایز
به طور کلی عقد جایز عبارت است از غقدی که طرفین قرارداد بدون اطلاع به یکدیگر میتوانند آن را فسخ نمایند و هرکدام ز طرفین میتواند با هر دلیلی این قرارداد را ترک کنند اما در قانون بیشتر قراردادها به شکل قرارداد لازم تنظیم میشود. عقد جایز انواع مختلفی دارد که در ادامه به آن میپردازیم.
عقد ودیعه:
به قرادادی که یکی از طرفین قرارداد مال خود را به دیگری به صورت امانت واگذار میکند و فردی که این مسئولیت را قبول کرده است باید به صورت رایگان از مال نگهداری کند مانند اینکه فردی میخواهد به سفر برود و اپارتمان خود را به همسایه خود به صورت امانت میسپارد و آن همسایه باید از اموال و اپارتمان به صورت رایکان نگهداری کند. در اصطلاح حقوقی به فردی که مال خود را به صورت امانت در اختیار دیگری قرار میدهد را مودع میگویند و به فری که این مسئولی را قبول کرده ست مستودع یا امین گفته میشود.
اگر در عقد ودیعه فرد امین مبلغی را دریافت نماید دیگر عقد ودیعه محسوب نخواهد شد. حال اگر مالی که در اختیار امین بوده است، ازبین برود چه اتفاقی خواهد افتاد ؟
در عقد ودیعه فرد امین ضامن نمیباشد مگر اینکه امین در صورت سهل انگاری مال امانت را از بین ببرد باید خسارت وارد شده را به مالک بپردازد ولی اگر مال توسط سیل ،زلزله و… ازبین برود فرد مین هیچگونه مسئولیتی در این قبال نخواهد داشت.
نکته:فرد امین مالی را که به امانت گرفته است ،اگر آن مال منافعی هم داشته باشد باید منافع را هم به صاحب مال تحویل بدهد.
عقد عاریه:
به قراردادی که به موجب آن یکی از طرفین به طرف دیگر قرارداد اجازه میدهد که از عین مال او به صورت رایگان بهره مند شود. در عقد عاریه مالی که در اختیار کسی قرار میدهید نباید در صورت استفاده کردن از آن تمام شود و باید در دسته اموال قابل بقا باشد. به کسی که مال خود را دراختیار فرد دیگری قرار میدهد را معیر و کسی که گیرنده ن مال میباشد را مستعیر میگویند. عاریه عقدی جایز میباشد و با فوت هر یک از طرفین قرارداد فسخ خواهد شد. شرایط صحت قرارداد عاریه عبارتند از:
قصد و رضای طرفین،اهلیت طرفین(بلوغ)، و موضوع معین معامله و مشروعیت جهت معامله را داشته باشد.
عقد مضاربه:
عقد مضاربه به عقدی میگویند که یکی از طرفین قرارداد سرمایه ای را در اختیار طرف دیگر قرارداد ، قرار میدهد تا شخص با آن سرمایه تجارت کند و سود بدست امده را به صورتی که توافق کرده اند تقسیم نمایند. به کسی که سرمایه را میگذارد مالک میگویند و به کسی که باید با آن سرمایه تجارت کند مضارب میگویند.
اگر در عقد مضاربه ضرری از سمت عامل به مالک وارد شود در این مورد مالک دچار ضرر شده و عامل پاسخگو نمیباشد مگر اینکه در قرارداد چنین شرطی ذکر شده باشد که اگر ضرر از سمت عامل بود باید خسارت وارده را به مالک پرداخت نماید.
عقد وکالت:
به عقدی که در آن شخصی ،شخص دیگری را برای انجام اموری نایب خود قرار میدهند عقد وکالت میگویند به فردی که این اجازه را میدهد موکل و به فردی که قرار به انجام این کار میباشد وکیل میگویند عقد وکالت به دو صورت عام و خاص تقسیم میشود.
در وکالت عام موکل به وکیل این اجازه را میدهد که هرگونه اقدامی نیاز میباشد را انجام بدهد. ولی در وکالت خاص موکل فقط در مواردی خاص مثل تعویض پلاک یا سند زدن ملکی به وکیل این اجازه را میدهد در وکالت خاص موضوع و اختیارات مشخص و معین میباشد. وکالت در صورتی به پایان میرسد که دلایل زیر را داشته باشد:
- 1: عزل وکیل
- 2: استعفای وکیل
- 3: موت یا مجنون شدن وکیل یا موکل
عقد جعاله:
به عقدی که در آن یکی از طرفین کاری را که اعلام کرده است را فردی انجام دهد و در مقابلش پاداش تعیین شده را در یافت کند عقد جعاله میگویند در عقد جعاله به شخصی که درخواست انجام کاری را میدهد جاعل میگویند، و به فردی که کار را انجام میدهد عامل و به پاداشی که در مقابلش دریافت میکند جعل میگویند در عقد جعاله طرفین میتواند هم شخص حقوقی و هم شخص حقیقی باشد.
شرایط عقد جعاله چیست؟
1:کارهایه عقد جعاله حلال باشد زیرا در کارهایه حرام این عقد باطل میباشد.
2:در عقد جعاله کارهایی که دارای منفعت باشد را باید انجام داد اگر کاری بیهوده بود صحیح نمیباشد.
3:کاری را که عامل باید انجام بدهد از کارهایه واجب فرد جاعل نباشد مانند نماز خواندن.
جعاله دارای چند قسم میباشد؟
جعاله به دونوع جعاله خاص و جعاله عام تقسیم میشود که در ادامه به توضیح هرکدام میپردازیم.
جعاله خاص:
در جعاله خاص درخواست انجام یک کار را فقط به شخص مشخصی میسپارند و اگر چنانچه فرد دیگری به غبر از اشخاص تعیین شده انجام بدهد به آنها پادشی تعلق نمیگیرد.
جعاله عام:
در این جعاله برای جاعل فرقی ندارد چه کسی میخواهد آن کار را انجام بدهد فقط منتظر این است که فردی خواسته وی را انجام بدهد و در مقابل آن پاداش یرا پرداخت کند.
شرایط ابطال عقد جعاله چگونه میباشد؟
1:در صورتی که کار خواسته شده غیر قابل فهم و انجام باشد قرارداد را میتوان ابطال نمود.
2:اگر فرد جاعل دارای اهلیت نباشد میتوان قرارداد را ابطال نمود.
نکته:اگر چنانچه جاعل قرارداد را ابطال کند عامل میتواند اجرت المثل خود را دریافت کند اما اگر خود عامل قراداد را ابطال کند هیچگونه حقی ندارد.
عقد جعاله عام و خاص چگونه به کار میرود؟
در جعاله عام میتوان به این مورد اشاره کرد که فردی مال خود را گم کرده است و در سطح شهر با زدن اگهی اعلام میکند که اگر هرشخصی مال گم شده بنده را پیدا کند یک میلیون تومان پاداش دریافت میکند ولی در جعاله خاص ان کار را به تعدادی مشخص میسپارد و اگر کسی جز افراد مشخص شده مال را پیدا کنند هیچگونه پاداشی دریافت نمیکنند.
3 پاسخ