یکی از کارهایی که در دین مبین اسلام مورد تاکید و سفارش قرار گرفته، نوشتن وصیت نامه شرعی و قانونی و همچنین مشخص کردن وضعیت اموال و تمام بدهکاری های مالی و غیر مالی خود بعد از فوت میباشد. نوشتن وصیتنامه امری اختیاری و جایزی بوده و نمیتوان شخصی را به نوشتن آن مجبور و الزام نمود، ولیکن وصیت نامه به جهت اینکه بعد از فوت شخص، در اموال او اعم از مالی و غیر مالی شک و شبهه و ابهامی برای ورثه باقی نمی ماند، سفارش شده است.
وصیت نامه شرعی و قانونی چیست؟ نحوه نوشتن آن چگونه است؟
وصیتنامه میتواند به صورت کتبی یا شفاهی باشد، وصیتنامه کتبی از هر نوع آن( دستنویس، رسمی و سری) از اعتبار قانونی بالایی برخوردار بوده و ورثه باید به مفاد آن عمل کنند. نوشتن وصیتنامه شرعی و قانونی، دارای شرایطی است که باید در هنگام تنظیم آن از جانب موصی باید مورد رعایت قرار گیرد تا قابلیت استناد و عمل را بعد فوت داشته باشد.
وصیت نامه شرعی و قانونی چیست؟
وصیّتنامه یک سند مکتوب قانونی است که به موجب آن موصی تعیین و تکلیف ما یملک خود را بعد از مرگ مشخص کرده و مسئولیت رهبری اموال و افراد تحت کفالت خود را، به فرد یا افراد مورد وثوق می سپارد. لازم به ذکر است که تقسیم اموال موصی بعد از مرگ، به استناد وصیتنامه میباشد.
عناصر وصیت نامه شرعی و قانونی
وصیت نامه دارای عناصری است که لازم است قبل از اقدام به نوشتن آن، با این عناصر آشنا شوید. وصیتنامه ای قانونی است که تمام عناصر آن وجود داشته باشد. در ادامه به هر یک از این عناصر خواهیم پرداخت.
موصی، کسی که وصیت میکند.(وصیت کننده)
موصی در زمان تنظیم و نوشتن وصیت باید دارای اهلیت(عاقل، بالغ و رشید) قانونی باشد.
موصی له، فرد یا افرادی که وصیت به نفع آنان شده است. موصی له میتواند جزو ورثه یا غیر ورثه باشد.
موصی به، همان چیزی که بر آن وصیت شده است، در واقع همان مورد و موضوع وصیت را موصی به میگویند. موصی به میتواند عین(زمین، خانه) یا منفعت( سکونت خانه، میوه های باغ) باشد.
شرایط موصی به
موصی نمیتواند هر چیزی را مورد وصیت قراردهد، چیزهایی را میتوان وصیت کرد که، جایز باشد، منفعت عقلایی و حلال داشته باشد، ملک موصی باشد، و همچنین قابلیت نقل و انتقال را داشته باشد.
جایز باشد، یعنی موصی به در تصرف موصی باشد و یا بتوان به تصرف آن در آورد.
دارای منفعت باشد، موصی به باید منفعت عقلایی داشته و قابل ارزش گذاری باشد به این معنا که عقلا قائل به پرداخت وجهی برای آن باشند.
حلال و قانونی باشد.، یعنی موصی به مشروع (حرام نباشد) و قانونی (خلاف قانون نباشد) باشد. وصیت به مشروبات الکی، مواد مخدر و آسیب زدن به دیگری و… صحیح نیست.
ملک موصی باشد، موصی چیزی را میتواند وصیت کند که مالک آن باشد. وصیت نسبت به ملک دیگری صحیح نیست.
قابل نقل و انتقال باشد، موصی به باید از اموال و چیزهایی باشد که بتوان آنها را به دیگری انتقال داد. پس بنابراین ملک وقفی، اموال عمومی و حق شفعه به دلیل اینکه قابل انتقال نیستند، نمیشود مورد وصیت قرار داد.
معین و معلوم باشد. مورد وصیت باید معین و مشخص باشد. وصیت به صورت مبهم و نامعلوم صحیح نیست.
وصی و شرایط آن
وصی کیست
شخص مورد وثوق موصی که از جانب وی برای اداره کردن و تقسیم اموال موصی بعد مرگش انتخاب میشود.
شرایط وصی
با توجه به اینکه وصی از جانب موصی برای انجام امور محوله( تصرف در اموال و انجام دادن اعمال حقوقی) منصوب میشود پس بنابراین چنین شخصی باید دارای شرایطی از قبیل: عقل، بلوغ، رشد، باشد، تا بتواند کارهای محوله از سمت موصی را به درستی انجام دهد.
با توجه به مطالبی که ذکر شد، شخص مجنون، صغیر و سفیه، را نمیتوان وصی قرار داد.
موصی میتواند یک یا چند نفر وصی معین نماید. در صورت تعدد، اوصیاء باید مجتمعا عمل به وصیت کنند، مگر در صورت تصریح به استقلال هر یک.
موصی میتواند انتخاب وصی را به صورت ترتیبی انجام دهد، به این معنا که اگر وصی اولی فوت کرد یا به هر طریقی شرایط وصایت را از دست داد، نفر بعدی وصی میباشد و هکذا…
وصی در حکم امین است. وصی نسبت به اموالی که به حسب وصیت در ید او میباشد، حکم امین را دارد و ضامن نیست، مگر در صورت تعدی یا تفریط.
وصی باید بر طبق وصایای موصی رفتار کند والا ضامن و منعزل است. پس بنابراین وصی باید طبق وصیت موصی عمل کرده و تمام جوانب مصلحت موصی را رعایت نماید در غیر این صورت، با حکم دادگاه از سمت وصی بودن کنار گذاشته میشود و همچنین طبق قانون محکوم به جبران خسارت نیز خواهد شد.
انواع وصیت نامه شرعی و قانونی
وصیت را میتوان به چند اعتبار تقسیم کرد که در ادامه به هر یک از انواع وصیت اشاره خواهیم نمود.
وصیت به اعتبار ماهیت به وصیت عهدی و تملیکی تقسیم میشود.
وصیت عهدی به وصیتی میگویند که شخصی یک یا چند نفر را برای انجام امر یا اموری یا تصرفات دیگری مامور مینماید.
وصیت تملیکی، عبارت است از اینکه کسی عین یا منفعتی را از مال خود، برای زمان بعد از فوتش به دیگری مجانا تملیک کند.
لازم به ذکر است که در وصیت عهدی قبول وصیت شرط نیست، به این معنا که تا زمانی که موصی زنده است، وصی میتواند وصیت را رد نماید و اگر چنانچه در زمان حیات موصی وصیت را رد نکند و یا اینکه جاهل به وصایت باشد، بعد از فوت موصی، باید به وصیت عمل کند.
با توجه به ماده 276 قانون امور حسبی، وصیت نامه اعم از اینکه راجع به وصیت عهدی یا تملیکی منقول یا غیر منقول، باشد، ممکن است به طور رسمی یا خود نوشت یا سری تنظیم شود.
وصیت دستنویس یا (خود نوشت)، وصیتی که به خط خود شخص وصیت کننده نوشته میشود و باید دارای تاریخ دقیق روز و ماه و سال به خط موصی بوده و به امضاء او رسیده باشد.
وصیّتنامه دستنویس، از لحاظ اعتبار قانونی، در زمره اسناد عادی محسوب میشود و هر یک از ورثه میتوانند به اعتبار آن خدشه و ایراد وارد نمایند، در صورت زیر سوال بردن وصیتنامه دستنویس، موصی له باید صحت و سلامت این وصیتنامه را در دادگاه اثبات کند.
وصیت رسمی، وصیتی است که در دفاتر ثبت اسناد تنظیم میشود و به امضای موصی میرسد. در وصیت نامه رسمی نیازی نیست که حتما به دست خط خود موصی بوده باشد ولیکن حتما باید به امضای موصی برسد. نحوه تنظیم و اعتبار وصیتنامه رسمی همانند دیگر اسناد رسمی که در دفاتر اسناد رسمی تنظیم میشوند، میباشد.
وصیت سری، به وصیتی گفته میشود که در دفاتر ثبت اسناد تا زمان فوت موصی به امانت گذاشته میشود. وصیت نامه سری ممکن است به خط موصی یا به خط دیگری باشد ولی در هر صورت باید به امضا موصی برسد و به ترتیبی که برای امانت اسناد، در قانون ثبت اسناد مقرر گردیده، در اداره ثبت اقامتگاه موصی یا محل دیگری که در آیین نامه وزارت دادگستری معین می گردد، به امانت گذاشته میشود.
یک وصیت دیگری به نام وصیت شفاهی وجود دارد که در شرایط اضطرار و زمانی که شرایط نوشتن وصیت مهیا نیست، مانند جنگ و مرگ ناگهانی و… مطرح میشود. لازم به ذکر است که اثبات وصیت شفاهی نیاز به دو شاهد دارد.
برای آشنایی با موارد ابطال وصیت نامه شرعی و قانونی اینجا کلیک نمایید.
نکات لازم در زمان تنظیم وصیت نامه شرعی و قانونی
برای امر وصایت از افراد قابل اطمینان استفاده کنیم.(وصی را از افراد مورد اعتماد قراردهیم.)
سعی کنید برای نوشتن وصیت از شاهد فراموش نکنید.
برای جلوگیری از سوء استفاده های احتمالی از محتوای وصیت، بهتر است که وصیت را در دفاتر اسناد رسمی تنظیم نمایید.
بهتر است که وصیت نامه در چند نسخه نوشته و تهیه شود، تا در صورت مفقود شدن برخی از نسخه ها، وراث دچار مشکل نشوند.
هر شخصی فقط نسبت به یک سوم اموال خود میتواند وصیت نماید.
اگر شخصی وصیت نامه های متعددی داشته باشد، آخرین وصیت نامه متوفی که تاریخ موخر دارد، معتبر و ملاک عمل است.
اگر موصی یک یا چند نفر از وراث را از ارث محروم کند، به آن عمل نمیشود و بلااثر است.
