ابطال وصیت نامه
هنگامی که موصی درحال تنظیم وصیت نامه می باشد، باید شرایط تنظیم وصیت نامه را رعایت کرده باشد، در غیر انیصورت هر یک از ذی نفیعان می توانند، درخواست ابطال وصیت نامه را نمایند.
موارد ابطال وصیت نامه
امور غیر مشروع
مطابق ماده 840 قانون مدنی، قصد و جهت موصی باید مشروع باشد، و وصیت در امور نامشروع باطل می باشد.
به عنوان مثال: اگر موصی وصیت کند، که ملک مذبور در خصوص ایجاد قمارخانه می باشد، به دلیل آنکه شرط وی نامشروع می باشد، وصیت نامه مذبور باطل می باشد.
مالکیت موصی
موصی اگر در خصوص مال متعلق به غیر وصیت نماید، و یا انکه از مالک، رضایت اخذ نماید، وصیت نامه مذبور باطل می باشد.
اگر موصی، از شخص دیگری اجازه اخذ نماید، که مال او را جزء وصیت خود محسوب کند، حتی اگر فرد به موصی در این خصوص اجازه بدهد، به علت آنکه مال مذبور در ملکیت موصی نبوده است، وصیت نامه باطل می باشد.
خود کشی
اگر کسی به قصد خود کشی، خود را مجروح یا مسموم، و یا اعمالی را که باعث حلاکت است، انجام دهد، و پس از آن وصیت نماید، وصیت نامه مذبور باطل می باشد.
به عنوامن مثال: فردی برای رهایی از زندگی تعدای زیادی قرص مصرف می کند، که در نتیجه باعث مرگ وی می شود، لذا به دلیل اینکه وی حودکشی کرده است، وصیت نامه مذبور باطل می باشد.
رجوع موصی
اگر بتوان اثبات کرد، که موصی از وصیت نامه رجوع کرده است، ورثه می توانند درخواست ابطال وصیت نامه را نمایند.
اگر موصی مالی را برای ورثه خود، وصیت کرده باشد، ولیکن بنا به دلایلی نظرش در خصوص وصیت نامه عوض شده باشد، در صورتی که ورثه بتوانند، رجوع موصی را اثبات نمایند، دادگاه وصیت نامه مذبور را باطل می نماید.
تعارض دو وصیت
اگر موصی وصیتی بر خلاف وصیت اول نماید، وصیت دوم صحیح می باشد، لذا مطابق با ماده 893 قانون مدنی، نمی توان درخواست ابطال وصیت نامه داد.
به عنوان مثال: موصی در وصیت نامه اول خود، تمام اموال را برای یکی از فرزندان دانسته است، ولیکن در وصیت نامه دوم، همان فرزند را از ارث محروم کرده باشد، مطابق وصیت نامه دوم عمل می نماییم.
البته ذکر این نکته حائز اهمیت می باشد، اگر موصی ورثه ای را از ارث محروم کرده باشد، باز هم وی از سهم الارث برخوردار می باشد.
عدم اهلیت موصی
هنگامی که موصی در حال نگارش وصیت نامه می باشد، در صورتی که فاقد اهلیت باشد، می توان درخواست ابطال وصیت نامه را تقدیم دادگاه نمود.
نکته: اگر احراز شود، در زمان تنظیم وصیت نامه، موصی مهجور بوده است، وصیت نامه مذبور باطل می باشد.
اگر فردی ابتدا قوای عقلانی او سالم بوده است، ولیکن بعدا قوای عقلانی او دچار اختلال یا مشکلی شود، اگر در چنین وضعیتی وصیت نامه تنظیم نماید، وصیت نامه مذبور باطل می باشد.
محروم کردن از ارث
اگر متوفی در وصیت نامه خود یک یا چند نفر از وراث خود را از ارث محروم کرده باشد، به موجب قانون ورثه می توانند، درخواست ابطال وصیت نامه نمایند، زیرا هیچ کس حق محروم کردن ورثه خود از ارث را ندارد.
ایرادات شکلی
زمانی که وصیت نامه، دارای ایرادات شکلی باشد، وصیت نامه مذبور باطل می شود، مانند؛ عدم تطابق مهر و امضا متوفی و …
نکته: اگر وصیت نامه مذبور، جعلی باشد، پس از تشخیص نظر کارشناس، دادگاه حکم به ابطال وصیت نامه مذبور می دهد.
وصیت مازاد بر ثلث
مطابق با ماده 843 قانون مدنی، وصیت بیشتر از ثلث (یک سوم) ترکه نافذ (صحیح) نمی باشد، لذا اگر ورثه ای تنفیذ کند، فقط به نسبت سهم او وصیت نافذ است.
نکته: پس وصیت مازاد بر ثلث غیر نافذ می باشد، و نمی توان درخواست ابطال وصیت نامه را داد.
اگر موصی تمام اموال خود را به یکی از ورثه، وصیت نماید، وصیت نامه مذبور تا یک سوم کل اموال معتبر می باشد و مازاد بر آن نیاز به تنفیذ سایرین ورثه دارد.
طرح دعوی ابطال وصیت نامه
برای طرح دعوی ابطال وصیت نامه، بایستی دلایل خود را به همراه گواهی انحصار وراثت پیوست کرده و از طریق دفاتر خدمات قضایی درخواست خود را ثبت نمایید.
ادله اثبات دعوی ابطال وصیت نامه
از طریق شهادت شهود، نظریه کارشناسی ( در خصوص متن وصیت نامه، تشخیص جعلی بودن)، تحقیقات محلی، سند و یا سوگند در مراجع صالح، می توان دعوی ابطال وصیت نامه را اثبات کرد.
سوالات مطروحه
اگر موصی بر چیزی که وجود ندارد، وصیت نماید، آیا می توان درخواست ابطال وصیت نامه را داد؟
طبق ماده 482 قانون مدنی، وصیت در مالی که هنوز ایجاد نشده است، امکان پذیر می باشد، به عنوان مثال وصیت کردن برای فرزندی که در شکم مادر وجود دارد، مشروط بر آنکه زنده متولد شود، صحیح می باشد.
آیا افراد در زمان حیات می توانند، تمام اموال خود را به دیگری منتقل کنند؟
بله در زمان حیات تمام اموال خود را می تواند به هر شخصی که بخواهد منتقل نماید، ولیکن در زمان فوت تنها یک سوم از کل اموالش را می تواند، وصیت نماید.
آیا درخواست ابطال وصیت نامه های رسمی را می توان تقدیم دادگاه نمود؟
اصولا وصیت نامه هایی که به صورت رسمی در دفاتر اسناد رسمی تنظیم شده اند، بدلیل اینکه در زمان تنظیم آنان کلیه موارد حتی المقدور رعایت گردیده اند، بدون نیاز به حکم دادگاه قابل اجرا می باشند، لذا به راحتی قابل ابطال نمی باشند، مگر آنکه بتوان جعلی بودن آن را اثبات نمود.
نکته: ادعای جعلی بودن در خصوص وصیت نامه های رسمی، به آسانی قابل اثبات نمی باشد، ولیکن در خصوص وصیت نامه دست نویس، جعلی بودن وصیت نامه بیشتر مورد بحث قرار میگیرد.
اگر در وصیت نامه دست نویس، متوفی بی سواد باشد، و پس از فوت او وصیت نامه ای پیدا شود، تکیف چیست؟
در صورتی که متوفی بی سواد یا نابینا باشد، وصیت نامه دست نویس او باطل می باشد، زیرا اصولا در این موقعیت، جعل رخ داده است.
آیا وصیت نامه سری قابل ابطال می باشد؟
به علت آنکه این وصیت نامه در حضور مسئول دفتر اسناد رسمی نگارش می شود، لذا ابطال وصیت نامه سری، امری دشوار می باشد.
