فسخ نکاح چیست؟! + [ پاسخ به سوالات پرتکرار ]

یکی از سوالات پرتکراری که از کارشناسان داپکده پرسیده میشود، سوالاتی همچون؛ فسخ نکاح چیست؟! انحلال نکاح چیس ، تعریف فسخ نکاح و … سوالاتی در زمینه سوالات در مورد فسخ نکاح است که همگی به مسئله پایان عقد مربوط میباشند؛ که از همین رو تصمیم گرفتیم در این مطلب به بررسی کامل مسئله فسخ یا انحلال نکاح بپردازیم.

شما میتوانید از فهرست زیر بر روی عنوان مدنظر خود کلیک کنید تا به همان عنوان منتقل شوید.

فسخ نکاح چیست؟

از جمله عواملی که موجب انحلال عقد نکاح می گردد فسخ نکاح می باشد، منتها دلایل و شرایط خاص خود را لازم دارد؛ گاهی اوقات ممکن است یک عقد نکاح که به‌ صورت صحیح منعقد شده است، به دلایلی موجب ضرر و زیان فاحش یکی از طرفین عقد شود، به همین دلیل برای این‌که از این ضرر و زیان‌ها جلوگیری شود می‌توان نکاح را فسخ نمود که جالب است بدانید فسخ نکاح دشواری‌ها و محدودیت‌های مربوط به طلاق را ندارد.

شایان ذکر است از لحاظ لغوی ممکن است معنی نکاح و بیع و به صورت یکسان به معنی قرارداد باشد که فی مابین دو نفر منعقد میشود ولیکن بایستی توجه نمود

تفاوت فسخ نکاح و طلاق

درست است که طلاق و فسخ نکاح هر دو موجب انحلال عقد نکاح می‌شود، اما باید توجه داشت که این دو باهم متفاوت بوده و مقوله‌ای جدا از هم می باشند.

تفاوت فسخ نکاح با طلاق موارد زیر می‌باشد:

الف) یکی از شرایط صحت طلاق، واجد شرایط بودن زوجه است، اما بر حسب ماده ۱۱۳۲ قانون مدنی وجود این شرایط ربطی به صحت فسخ ندارد مثلاً طلاق در دوران عادت ماهانه زن امکان‌پذیر نیست، اما فسخ نکاح در دوران مذکور مانعی ندارد.

ب) در جایی که حرف از طلاق است یعنی در واقع از حق و اختیار مرد داریم سخن می‌گوییم، زیرا طلاق حق و اختیار مرد است، اما در فسخ نکاح این طور نیست و این امکان را دارد که از طرف زوجه نیز به وقوع بپیوندد.

پ) به یاد داشته باشید که طلاق صرفا نادر به عقد نکاح دائم است، اما فسخ شامل عقد نکاح، اعم از موقت و دائم می‌شود.

ت) در جایی که ماده ۱۰۹۲ قانون مدنی اشاره می‌کند که اگر مرد پیش از نزدیکی همسرش را طلاق دهد، نصف مهریه به زوجه تعلق خواهد گرفت منتها در فسخ نکاح زن حق مهریه ندارد مگر در صورتی‌ که فسخ به موجب عنن ( عدم نعوظ آلت تناسلی مرد ) باشد که زن مستحق نصف مهریه خواهد بود.

ث) در طلاق گفته شد زمانی که زن اگر سه طلاقه شود برای ازدواج با زوج خود نیاز است محللی باشد و گرنه حرمتی به وجود می آید ، اما در فسخ چنین چیزی نیست و زوجین هر چند بار که می‌خواهند می‌تواند نکاح را فسخ کنم و حرمتی به وجود نمی‌آید.

ج) طلاق دارای تشریفات خاص است از جمله صیغه مخصوص و حضور ۲ شاهد عادل مرد؛ اما در فسخ نکاح همین‌ که فسخ به اراده صاحب حق آن انجام شود و به طرف مقابل اطلاع‌رسانی شود کافی است و انجام می‌شود که این نکته برگرفته از ماده ۱۱۱۳ قانون مدنی می باشد.

چ) در فسخ نیاز به اذن دادگاه نیست و صرفاً دادگاه به احراز وجود فسخ می‌پردازد و تکلیفی به اصلاح زوجین، سازش و ارجاع به داوری ندارد.

ج) در طلاق رجعی شوهر می تواند به همسر خود در دوران عده رجوع کند و می‌بایست نکاح جدید صورت بگیرد.

چه مواردی سبب حق فسخ نکاح از طرف زن می شود؟

حالا که متوجه شدیم، فسخ نکاح چیست این را هم باید بدانیم که عیب‌هایی وجود دارد که در صورت وجود عیوب موجد حق فسخ برای زن سبب می‌شود که زن حق انحلال و پایان نکاح را داشته باشد؛ این عیوب در ماده ۱۱۲۲ قانون مدنی بیان شده‌ است.

• عنن؛ ناتوانی مرد در نعوظ به شرط آنکه بعد از گذشت یک سال از تاریخ رجوع زن به دادگاه رفع نشود، موجب ایجاد حق فسخ برای زن می شود توجه داشته باشید که عنن اگر بعد از عقد به وجود بیاید نیز سبب حق فسخ خواهد بود.
• خاصا : منظور اخته شدن مرد می‌باشد
• مقطوع بودن آلت تناسلی مرد که موجب عدم توانایی رابطه جنسی شود.

عیوب زن که باعث فسخ نکاح از طرف مرد می شود؛ چیست؟

بر حسب ماده ۱۱۲۶ و ۱۱۲۴ و ۱۱۲۳ قانون مدنی عیوبی وجود دارد که زن اگر در هنگام عقد دارا باشد و مرد بدون آگاهی به آن‌ها با زن ازدواج کرده باشد،با استفاده از این موارد فسخ نکاح برای مرد حق انحلال و پایان نکاح را خواهد داشت.

• قرن : استخوانی در فرج که مانع اجماع می‌گردد
• جذام : بیماری خوره
• برص : بیماری پوستی که لکه های بزرگ و سفید در بدن زنان
• افضا : یکی شدن مجرای بول و حیض را افضامی گویند
• زمین گیری
• کوری ۲ چشم

نکته مهم و قابل‌توجه این است که فسخ نکاح به دلیل عیوب زن برای جلوگیری از افطار مرد می باشد؛ چنانچه با درمان یا عمل جراحی بتوان این عیوب را از بین برد حق فسخ ساقط می‌گردد.

چه عیوبی موجب حق فسخ برای هر ۲ طرف می باشد؟

برای پاسخ به موارد فسخ نکاح مشترک بین زن و مرد، شاید بتوان صرفاً از جنون نام برد که در ماده ۱۱۲۱ قانون مدنی نیز به آن اشاره شده که عنوان می‌دارد:

جنون هر یک از زوجین به شرط استقرار، اعم از این ‌که مستمر یا ادواری باشد، برای طرف مقابل موجب حق فسخ خواهد شد، البته که قانون مدنی به تعریف جنون پرداخته اما آنچه که مورد نظر فقها است، جنون را از اختلال عقل یاد می‌کنند، پس باید توجه داشت که فراموشی‌های سریع الزمان، بیهوشی‌های ناشی از هیجانات ناگهانی، و بیماری صرع (غش) جنون نمی‌باشد.

فسخ نکاح به دلیل فریب چگونه است؟

علاوه بر موارد مذکور علتی دیگر وجود دارد که موجب آن می توان نکاح را فسخ نمود، که تدلیس یا همان فریب در ازدواج می باشد اما این فریب به چه معناست ؟

منظور از تدلیس و فریب یعنی فرد صفت‌هایی را به خود نسبت بدهد که آن‌ها را ندارد، به‌عنوان مثال خود را دارای تحصیلات عالی و ….. جلوه دهد که اگر بعد عقد چنین چیزی صحت نداشته باشد، طرف مقابل می‌تواند نکاح را به دلیل فریب فسخ کند.

عده در فسخ نکاح

فسخ نکاح همچون طلاق موجب انحلال ازدواج می‌شود و از نظر عده نیز تابع عده طلاق است.

تا چه زمان مهلت فسخ نکاح را خواهیم داشت ؟

در بالا توضیح دادیم که فسخ نکاح چیست اما آنچه که شاید برای عموم سوال شود و مورد توجه قرار بگیرد، این است که تا چه زمانی مهلت فسخ نکاح را خواهند داشت؟

باید توجه بفرمایید که این خیار فسخ فوری است و کسی که از وجود علت فسخ مطلع گردد، می‌بایست پس از اطلاع، اقدام به فسخ نماید، منتها باید علم به فوری بودن فسخ و حق فسخ را داشته باشد تا نسبت ثبت فسخ نکاح اقدام نمایند که البته تشخیص مدت این اقدام، به نظر عرف و عادات بستگی دارد که برای استناد به مواد قانون می‌توان به ماده ۱۱۳۱ اشاره نمود.

آیا می‌توان این حق را از خود ساقط نمود ؟

در جواب باید بگوییم بله و افراد می توانند این حق را از خود ساقط نمایند و از این حق صرف‌نظر نمایند.

فسخ نکاح به‌علت تخلف از شرط صفت چگونه است؟

ابتدا باید به منظور شرط صفت بپردازیم، شرط صفت به این معنا است که صفت خاصی در یک شخص شرط شده باشد ولی بعد از آنکه عقد منعقد شده متوجه شدیم که فرد فاقد آن وصف است ، که این خود سبب ایجاد حق فسخ نکاح برای طرف مقابل می باشد.

باید توجه داشت صفتی که شرط می شود می بایست منفعت عقلایی داشته و مشروع نیز باشد.

علاوه بر آن صفت باید موجب ترغیب فرد مقابل شود، به این معنا که فرد مذکور از طریق همین صفت با شخص مقابل ازدواج نماید که این اوصاف اعم از ظاهری و یا مادی معنوی می باشد.

چه تفاوت‌هایی بین تدلیس در نکاح و تخلف از شرط صفت می باشد؟

آنچه که موجب تفاوت بین تدلیس و تخلف از شرط می‌شود، آن است که در تدلیس، فرد قصد فریب دارد اما در تخلف از شرط، فرد خاطی چنین نیتی ندارد؛ بلکه خود را واجد آن شرط میداند.

اما بعد از عقد متوجه می‌شود که آن وصف خاص را ندارد، مانند پسری که آزمون وکالت داده و گمان می‌کند که قبول شده و خود را صددرصد قبول شده آزمون می‌داند و گمان می‌کند وکیل شده است؛ اما بعد از عقد متوجه می‌شود که مورد قبول در آزمون واقع نشده است یا مثلاً پسری که خود را منتسب به خانواده ای می‌داند که دارای مقام و ثروت هستند، منتها بعد از عقد مشخص می‌شود که با آن خانواده هیچ نسبتی ندارد.

مهریه در فسخ نکاح چه خواهد شد؟!

چنانچه مراحل فسخ نکاح انجام شود و نزدیکی بین زوجه نبوده باشد به زن مهریه تعلق نخواهد گرفت؛ مگر این‌که فسخ نکاح به علت ناتوانی مرد ( عنن ) باشد اما اگر نزدیکی محقق شده باشد و بعد نکاح فسخ شود، زن صاحب مهرالمثل خواهد شد؛ به طور کلی مهریه در فسخ نکاح وابسته به نزدیکی بین زوجین است.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد مهریه در فسخ نکاح کلیک کنید.

برخی از شرایط کلی فسخ نکاح (قواعد فسخ نکاح)

• فسخ کننده باید بالغ و عالم و رشید باشد.
• فسخ عقد نیاز به رضایت طرفین ندارد و در واقع نوعی ایقاع است.
• حق فسخ ازدواج به وراث منتقل نمی‌شود، به این دلیل که با فوت؛ نکاح منحل می شود.
• اگر زن بعد از ازدواج دچار جنون شود، مرد حق فسخ ندارد اما اگر مرد بعد از ازدواج مجنون شود زن حق فسخ ازدواج را خواهد داشت.