یکی از مسائل مهم در زمان مطالبه مهریه توسط زوجه، بحث تعدیل مهریه و شرایط آن میباشد، اگر چنانچه وجه رایجی به عنوان مهریه قرار گیرد، و در اثر مرور زمان اعتبار آن کاهش پیدا کرده باشد، باید مطابق قانون، به نرخ روز محاسبه و به زوجه پرداخت گردد.
تعدیل مهریه و شرایط آن
تعدیل به لحاظ لغت یعنی همتراز کردن، برابر نمودن، سنخیت پیدا کردن، و در اصطلاح حقوقی، محاسبه مهریه با توجه به نرخ روز، تعدیل مهریه گفته میشود. در حقیقت تعدیل مهریه یک نوع عدالت در نحوه پرداخت مهریه میباشد،
در گذشته تعدیل مهریه معنایی نداشت ولیکن از آنجایی که ارزش وجه نقد، اعتباری بوده و در مرور زمان به دلیل تورم، اعتبار خود را از دست داده و بعد از گذشت چند سال، همان وجه نقد، به مبلغ ناچیزی تبدیل میگردد تا حدی که در حکم تلف قرار میگیرد
فلذا به دلیل اینکه زوجه متوجه ضرر و ظلم نگردد، قانونگذار مسئله تعدیل مهریه به نرخ روز را در قالب یک تبصره الحاقی به ماده 1082 قانون مدنی مطرح نمود، که مطابق تبصره ماده 1082 قانون مدنی، مهریه وجه نقد، به نرخ روز و با توجه به تورم محاسبه و به زوجه پرداخت میگردد.
فرض نمایید که عقد نکاح در سال 1350 منعقد شده و مبلغ 5 هزار تومان به عنوان مهریه در این عقد قرار داده شده و در سال 1403زوجه درخواست مطالبه مهریه نموده است، به استناد قانون، این 5 هزار تومان به نرخ روز محاسبه و توسط زوج به زوجه پرداخت میگردد.
تعدیل مهریه به چه معنا می باشد؟
بر اساس تبصره ماده 1028 قانون مدنی، اگر مهریه وجه رایج باشد، متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه ی زمان تادیه نسبت به سال اجرای عقد که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین میگردد، محاسبه و پرداخت خواهد شد، مگر اینکه زوجین در حین اجرای عقد، به شکل دیگری تراضی کرده باشند.
نکات مربوط به این تبصره
موضوع محاسبه به نرخ روز در این تبصره، فقط مربوط به مهریه میشود و سایر حقوق مالی زوجه مانند: نفقه و اجرت المثل را شامل نخواهد شد.
با توجه به مطلق آوردن کلمه مهریه، میتوان فهمید که محاسبه مهریه به نرخ روز علاوه بر عقد دائم، در عقد موقت نیز امکان پذیر خواهد بود.
در بین اقسام مهریه فقط مهرالمسمی را میتوان به نرخ روز محاسبه نمود و مهر المتعه و مهر المثل قابلیت محاسبه به نرخ روز را ندارند.
منظور از زمان تادیه در تبصره، زمان اجرای قطعی حکم است نه زمان دادخواست تعدیل و زمان صدور حکم.
اگر زوجه مهریه خود را بعد از فوت شوهر خود مطالبه نماید، مبنا و ملاک محاسبه مهریه، تاریخ فوت زوج میباشد نه تاریخ مطالبه مهریه.
نحوه محاسبه تعدیل مهریه
بر اساس ماده 2 آیین نامه اجرایی قانون الحاق یک تبصره به ماده 1082 قانون مدنی، نحوه محاسبه مهریه وجه رایج را معین نموده است
برای تعیین مبلغ مهریه به نرخ روز، باید متوسط شاخص بها{پول، وجه رایج} سال قبل مطالبه مهریه را، بر شاخص بها سال وقوع عقد، تقسیم کنیم و حاصل تقسیم را در مبلغ مهریه ای که در سند نکاحیه ذکر شده، ضرب کنیم، عدد به دست آمده، همان مبلغ مهریه به نرخ روز میباشد.
لازم به ذکر است که، شاخص بها مربوط به هر سال به طور سالیانه و حداکثر تا پایان خرداد ماه، توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تهیه و به قوه قضائیه اعلام می گردد.
فرمول محاسبه تعدیل مهریه به نرخ روز
شاخص ارزش پول در سال قبل از مطالبه را بر شاخص ارزش پول در سال وقوع عقد، تقسیم میکنیم و عدد به دست آمده را در مبلغ مهریه ای که در عقد نامه ذکر شده، ضرب کرده و حاصل ضرب به دست آمده، همان مبلغ مهریه ای است که زوج باید به زوجه پرداخت نماید.
به عنوان مثال: اگر در سال 1370 عقد صورت گرفته باشد و مبلغ 50هزار ریال معادل پنج هزار تومان به عنوان مهریه قرار داده شده باشد، و مهریه در سال 1403 مطالبه شود، شاخص ارزش پول در سال 1402 با شاخص ارزش پول در سال 1370 تقسیم میشود و عدد به دست آمده، در مبلغ مهریه تعیین شده{5 هزار تومان} ضرب میشود. حاصل ضرب به دست آمده، مبلغ مهریه ای است که زوج در سال 1403 باید به زوجه پرداخت نماید.
شرایط تعدیل مهریه
برای اینکه مهریه به نرخ روز محاسبه و توسط زوج به زوجه پرداخت شود، باید شرایطی وجود داشته باشد، که در ادامه به شرایط تعدیل مهریه به نرخ روز خواهیم پرداخت.
1-مهریه باید وجه باشد. پس اگر چنانچه سکه یا مال منقول یا غیرمنقولی به عنوان مهریه قرار گرفته باشد، قابل تعدیل نخواهد بود
2-مهریه باید وجه رایج باشد. از کلمه رایج دانسته میشود که منظور وجهی میباشد که در همان کشور، رواج و اکثر معاملات با همان وجه، معامله و نقل و انتقال پیدا میکند. پس اگر پول خارجی به عنوان مهریه قرار گرفته باشد، قابلیت تعدیل را نخواهد داشت و همچنین نیز پول غیر رایج، به نرخ روز محاسبه نمیشود.
3-زوجین هیچ گونه توافقی نسبت به پرداخت مهریه با یکدیگر انجام نداده باشند. در صورتی که زوجین نسبت به پرداخت مهریه توافقی انجام داده باشند، دادگاه همان را ملاک عمل قرار میدهد.
مرجع رسیدگی کننده به دادخواست تعدیل مهریه
مرجع صالح برای رسیدگی به دعوای تعدیل مهریه به نرخ روز، دادگاه خانواده ای که به اصل دعوای مهریه و اعسار رسیدگی کرده است، میباشد.
تعدیل اقساط مهریه
یکی از مواردی که زوجین در خصوص مطالبه مهریه با آن مواجه میشوند، تعدیل اقساط میباشد، اگر زوجه مهریه خود را مطالبه نماید و زوج توان پرداخت مهریه را نداشته باشد، در این صورت زوج، میتواند تقاضای اعسار دهد که اثبات دادخواست اعسار بر عهده خود زوج میباشد
اگر چنانچه درخواست زوج مبنی بر اعسار از سوی دادگاه مورد قبول قرار گیرد و زمانی که زوج مهریه را به صورت تقسیط به زوجه پرداخت مینماید، هر یک از زوجین میتوانند درخواست تعدیل اقساط مهریه را به دادگاه ارائه دهند.
با توجه به اینکه نرخ تورم روز به روز در حال افزایش بوده و ممکن است، مبلغ مهریه ای که توسط زوج به زوجه پرداخت میشود در اثر تورم به مبلغ ناچیزی تبدیل شود، فلذا زوجه میتواند نسبت به اقساط مهریه، درخواست تعدیل ارائه نماید و از دادگاه بخواهد که مبلغ مهریه را افزایش دهد.
در خواست تعدیل از جانب زوج به این نحو است که، بعد از صدور اجرائیه پرداخت مهریه به صورت تقسیط، اگر چنانچه زوج به هر دلیل مانند: بیکاری، بیماری و بدهکاری نتواند اقساط مهریه را در وقت مقرر، پرداخت نماید در این صورت میتواند در خواست تعدیل اقساط مهریه را به دادگاه ارائه دهد و بر اساس همین دادخواست از دادگاه کاهش میزان اقساط مهریه را داشته باشد.
برای مشاهده نمونه لایحه تعدیل اقساط مهریه کلیک نمایید.
شرایط تعدیل اقساط مهریه
برای طرح دعوا تعدیل اقساط مهریه، شرایط خاصی مانند: مسائل اقتصادی و یا تغییر وضعیت مالی زوج اهمیت دارد که موجب میشود با درخواست تعدیل اقساط هر یک از زوجین، میزان مهریه توسط دادگاه، به طور مجدد مورد بررسی قرار گرفته و رای جدیدی صادر گردد که منجر به کاهش یا افزایش میزان پرداخت اقساط مهریه میگردد، پس نتیجتا وجود شرایط ذیل برای درخواست تعدیل اقساط مهریه الزامی می باشد.
زوج توان مالی کافی برای پرداخت مهریه را نداشته باشد و از دادگاه درخواست اعسار نموده باشد.
دادگاه، درخواست اعسار زوج را پذیرفته باشد.
زوج اولین قسط مهریه را پرداخت کرده باشد.
نرخ تورم تغییر کرده باشد.{ تورم صعودی }
وضعیت مالی زوج تغییر کرده باشد.{زوج سرمایه دار شود.}
فرق تعدیل مهریه با تعدیل اقساط مهریه
بحث تعدیل مهریه به استناد تبصره ماده1082 قانون مدنی و ماده1 آیین نامه اجرایی ماده مذکور، مربوط به پرداخت اصل مهریه میباشد که اگر مهریه وجه رایج باشد، مرجع صالح، بنا به درخواست هریک از زوجین، موظف است که میزان آن را با توجه به تغییر شاخص قیمت سال زمان تادیه، نسبت به سال وقوع عقد، محاسبه و تعیین نماید.
ولیکن بحث تعدیل در اقساط مهریه، مربوط به نحوه پرداخت مهریه بوده و به منظور افزایش یا کاهش میزان پرداختی مهریه، میباشد و با وجود شرایطی مانند: محکومیت زوج نسبت به پرداخت مهریه، قبول شدن اعسار زوج، تغییر در وضعیت مالی زوج و تورم، امکان درخواست تعدیل اقساط مهریه از جانب هر یک از زوجین وجود دارد.
