تعدیل مهریه، محاسبه مجدد مبلغ مهریهٔ وجه رایج بر اساس شاخص قیمت اعلامی بانک مرکزی است تا ارزش واقعی مهریه در زمان پرداخت، همان ارزشی باشد که در زمان عقد نکاح داشته است.
خبرگزاری فارس گزارش میدهد: با توجه به دستورالعمل ابلاغی، ترتیبی اتخاذ شده است تا دادگاهها به صورت خارج از نوبت نسبت به درخواست تعدیل که از سوی زوج تقدیم میگردد رسیدگی و مهلتهای تأدیه سکه را متناسب با وضعیت مالی محکومعلیه افزایش داده تا بدین ترتیب از زندانی شدن آنان جلوگیری به عمل آید
خلاصه مطلب
| موضوع | توضیح کوتاه |
|---|---|
| مبنای قانونی | تبصره الحاقی به ماده 1082 قانون مدنی مصوب 1376 |
| شمول | فقط مهریه وجه رایج (مهرالمسمای نقدی)؛ سکه، طلا و ارز مشمول این تبصره نیستند |
| مرجع اعلام شاخص | بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، حداکثر تا پایان خرداد هر سال |
| فرمول محاسبه | مبلغ مهریه در سند نکاحیه × (شاخص قیمت سال پرداخت ÷ شاخص قیمت سال عقد) |
| مرجع رسیدگی | دادگاه خانوادهای که به اصل دعوای مهریه رسیدگی میکند |
| تفاوت با تعدیل اقساط | تعدیل مهریه به اصل مبلغ مربوط است؛ تعدیل اقساط به نحوه و میزان پرداخت اقساطی که پیشتر تعیین شده |
تعدیل مهریه یعنی چه؟
تعدیل در لغت به معنای همسان و متناسب کردن است. در اصطلاح حقوقی، محاسبه مهریه با توجه به نرخ روز را تعدیل مهریه میگویند. از آنجا که ارزش وجه نقد در طول زمان و بر اثر تورم کاهش مییابد، ممکن است مبلغی که چند دهه پیش بهعنوان مهریه در سند نکاحیه ثبت شده، در زمان مطالبه عملاً بیارزش شده باشد.
برای جلوگیری از این ضرر، قانونگذار در سال 1376 تبصرهای به ماده 1082 قانون مدنی الحاق کرد که بر اساس آن، اگر مهریه وجه رایج باشد، متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه زمان تأدیه نسبت به سال اجرای عقد که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین میشود، محاسبه و پرداخت خواهد شد؛ مگر آنکه زوجین در حین عقد به نحو دیگری توافق کرده باشند.
برای نمونه، اگر عقد نکاح در سال 1350 منعقد و مبلغ پنج هزار تومان بهعنوان مهریه تعیین شده و زوجه در سال 1403 درخواست مطالبه مهریه کند، این مبلغ باید بر اساس شاخص بانک مرکزی به نرخ روز محاسبه و توسط زوج پرداخت شود. همچنین برای آشنایی با مفهوم ناتوانی مالی در پرداخت مهریه، مطالعه مقاله اعسار چیست؟ راهنمای کامل حقوقی پیشنهاد میشود.
نکاتی که باید درباره این تبصره بدانید
- محاسبه به نرخ روز فقط شامل اصل مهریه است و سایر حقوق مالی زوجه مانند نفقه و اجرتالمثل را دربر نمیگیرد.
- این محاسبه علاوه بر عقد دائم، در عقد موقت نیز قابل اجراست.
- در میان اقسام مهریه، فقط مهرالمسمی قابل محاسبه به نرخ روز است؛ مهرالمثل و مهرالمتعه مشمول این تبصره نمیشوند.
- منظور از «زمان تأدیه» در متن تبصره، زمان اجرای قطعی حکم است، نه زمان تقدیم دادخواست یا زمان صدور رأی.
- اگر زوجه مهریه خود را پس از فوت زوج مطالبه کند، مبنای محاسبه، تاریخ فوت زوج خواهد بود، نه تاریخ مطالبه.
نحوه و فرمول محاسبه تعدیل مهریه
بر اساس ماده 2 آییننامه اجرایی قانون الحاق یک تبصره به ماده 1082 قانون مدنی، برای تعیین مبلغ مهریه به نرخ روز، باید متوسط شاخص بهای سال قبل از مطالبه مهریه را بر شاخص بهای سال وقوع عقد تقسیم و حاصل را در مبلغ مندرج در سند نکاحیه ضرب کرد:
مبلغ مهریه به نرخ روز = مبلغ مندرج در سند نکاحیه × (شاخص بهای سال قبل از مطالبه ÷ شاخص بهای سال وقوع عقد)
شاخص بهای هر سال بهصورت سالانه و حداکثر تا پایان خرداد ماه توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تهیه و به قوه قضائیه اعلام میشود؛ دادگاهها در محاسبه مهریه از همین شاخص رسمی استفاده میکنند.
شرایط تعدیل مهریه
برای آنکه مهریه به نرخ روز محاسبه و پرداخت شود، باید شرایط زیر همزمان وجود داشته باشد:
- مهریه باید وجه باشد؛ اگر سکه یا مال منقول و غیرمنقول دیگری بهعنوان مهریه تعیین شده باشد، مشمول این تبصره نیست.
- مهریه باید وجه رایج (پول رسمی کشور محل انعقاد عقد) باشد؛ پول خارجی یا غیررایج مشمول محاسبه به نرخ روز نمیشود.
- زوجین در زمان عقد، توافق دیگری درباره نحوه پرداخت مهریه نکرده باشند؛ در صورت وجود چنین توافقی، همان ملاک عمل دادگاه خواهد بود.
مرجع رسیدگی به دادخواست تعدیل مهریه
مرجع صالح برای رسیدگی به دعوای تعدیل مهریه به نرخ روز، همان دادگاه خانوادهای است که به اصل دعوای مطالبه مهریه (و در صورت وجود، دعوای اعسار) رسیدگی کرده است.
تعدیل اقساط مهریه چیست؟
در کنار تعدیل اصل مهریه، مسئله دیگری که زوجین معمولاً با آن مواجه میشوند، تعدیل اقساط مهریه است. اگر زوجه مهریه خود را مطالبه کند و زوج توان پرداخت یکجای آن را نداشته باشد، میتواند تقاضای اعسار دهد؛ اثبات این ادعا بر عهده خود زوج است.
در صورتی که دادخواست اعسار زوج پذیرفته شود و مهریه بهصورت اقساطی پرداخت شود، هر یک از زوجین میتوانند درخواست تعدیل اقساط را به دادگاه ارائه دهند. با توجه به افزایش مستمر نرخ تورم، زوجه میتواند خواستار افزایش میزان اقساط شود؛ در مقابل، زوج نیز در صورت بیکاری، بیماری یا بدهکاری میتواند خواستار کاهش میزان اقساط شود.
شرایط تعدیل اقساط مهریه
- زوج توان مالی کافی برای پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد و دادخواست اعسار داده باشد.
- دادگاه، درخواست اعسار زوج را پذیرفته باشد.
- زوج نخستین قسط مهریه را پرداخت کرده باشد.
- نرخ تورم نسبت به زمان صدور حکم تقسیط، تغییر محسوسی کرده باشد.
- وضعیت مالی زوج (برای نمونه افزایش درآمد یا دارایی) تغییر کرده باشد.
فرق تعدیل مهریه با تعدیل اقساط مهریه
| معیار | تعدیل مهریه | تعدیل اقساط مهریه |
|---|---|---|
| مبنای قانونی | تبصره ماده 1082 قانون مدنی | تبصره 2 ماده 11 قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی |
| موضوع | بازبینی اصل مبلغ مهریه به نرخ روز | بازبینی میزان یا نحوه پرداخت اقساط تعیینشده |
| زمان طرح | هنگام مطالبه نخستین مهریه | پس از صدور حکم تقسیط و در جریان پرداخت اقساط |
جمعبندی
اگر زوج توان پرداخت یکجای مهریه تعدیلشده را ندارد، میتواند با ارائه لایحه دفاعیه تعدیل اقساط مهریه یا سفارش تنظیم لایحه درخواست تعدیل اقساط وضعیت پرداخت خود را قانونی و مستند کند. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه با کارشناسان ما در ارتباط باشید.
