یکی از دلایلی که فروشنده‌ها به واسطه آن می‌توانند قرارداد خود را فسخ کنند، ابطال قرارداد به دلیل عدم پرداخت ثمن معامله یا همان خیار تاخیر ثمن می‌باشد، که در ادامه به شرایط تحقق این حق می پردازیم.

نکته: ثمن به مالی گفته می شود، که به عنوان عوض در عقد بیع قرار گیرد، و بواسطه ی آن بهای مبیع پرداخت می شود، و می تواند هم وجه نقد باشد و یا خلاف آن باشد.(معاوضه)

توجه داشته باشید منظور از ابطال قرارداد به دلیل عدم پرداخت ثمن معامله، فسخ قرارداد به وسیله خیار تاخیر ثمن و یا سایر اختیاراتی است که در قانون به جهت اتمام و یا برهم زدن یکجانبه قرارداد برای طرفین پیش بینی شده، میباشد، فلذا شروطی که به صورت عمومی موجب ابطال قرارداد میگردد در ماده 190 قانون مدنی ذکر شده است.

شرایط ابطال قرارداد به دلیل عدم پرداخت ثمن معامله

طبق ماده ۴۰۲ قانون مدنی، در صورتی‌ که یکی از شرایط ذیل محقق شود، بایع بواسطه آن، حق ابطال قرارداد به دلیل عدم پرداخت ثمن معامله را خواهد داشت.

بیع بودن معامله

نکته: اگر عقد، در قالبی غیر از بیع منعقد شده باشد، بایع (فروشنده) ، حق ابطال قراداد(فسخ) به دلیل عدم پرداخت پول توسط خریدار را ندارد، به عنوان مثال در خیار حیوان بایع از چنین حقی برخوردار نمی باشد.

مختص بایع بودن

حق فسخ قراداد به دلیل عدم پرداخت ثمن معامله تنها مختص بایع می باشد، فلذا خریدار از چنین حقی برخودار نمی باشد.

عین معین یا کلی در معین بودن مبیع

به عنوان مثال، در عین معین بایستی کالا مورد معامله مشخص باشد، مانند، خرید خودرو توسط شخص الف از شخص ب، در این جا خودرو عین معین میباشد.

حال بودن ثمن معامله و مبیع

مبیع و ثمن هر دو باید حال باشد فلذا اگر یکی از این دو معجل (دارای زمان) باشد، دیگر فروشنده از حق ابطال قرارداد به دلیل عدم پرداخت ثمن معامله برخوردار نخواهد بود، زیرا که فروشنده ظرف مدتی باید وجه ثمن معامله به خریدار تسلیم نماید.

مانند: هنگامی که شما از یک فروشگاه، کالایی را اقساطی خریداری می نمایید، ثمن معامله را در اقساط مشخص پرداخت می کنید، لذا بایع از حق ابطال مبایعه نامه به دلیل عدم پرداخت ثمن دراین گونه معاملات برخوردار نمی باشد.

گذر زمان

باید به مدت 3 روز از زمان انعقاد عقد بیع بگذرد، تا خیار تاخیر ثمن برای فروشنده ایجاد شود، و بواسطه ی این حق بتواند، معامله مربوطه را فسخ نماید.

اسقاط حق ابطال قرارداد به دلیل عدم پرداخت ثمن معامله

اگر قرارداد شامل یکی از شروط ذیل باشد، دیگر بایع حق ابطال قرارداد به دلیل عدم پرداخت ثمن معامله را ندارد، این موارد شامل؛

التزام به بیع از سوی بایع

طبق ماده 403 قانون مدنی، اگر بایع به نحوی از انحاء مطالبه ثمن نماید، و به قراین معلوم شود که مقصود التزام به بیع بوده است، خیار او ساقط می شود.

تسلیم تمام مبیع

طبق ماده 404 قانون مدنی، هر گاه بایع در ظرف سه روز از تاریخ بیع، تمام مبیع را تسلیم مشتری کند یا مشتری تمام ثمن را به بایع بدهد، دیگر برای بایع حق فسخ‌ معامله را نخوهد داشت.

عدم پرداخت ثمن معامله

اگر بایع قسمتی از مبیع را تحویل خریدار داده باشد، و قسمت دیگری را تحویل ندهد، نسبت‌به قسمتی که تحویل نداده‌است، می‌تواند درخواست ابطال قرارداد به دلیل مردم پرداخت ثمن را معامله تقدیم دادگاه نماید.

به عنوان مثال: فردی 100 کیلوگرم برنج از انبار آقای الف خریداری می نماید، ولیکن بنا به دلایلی آقای الف 50 کلیوگرم برنج به آقای ب تحویل می دهد، لذا در خصوص آن 50 کلیوگرم برنجی را که تحویل نداده است، می تواند از حق خود استفاده نماید.

مدارک لازم برای طرح دادخواست مطالبه ثمن معامله

اگر معامله ای مانند فروش خودرو یا ملکی امثالهم انجام داده اید ولیکن خریدار از پرداخت ثمن و هزینه آن به شما خودداری میکند میتوانید با در دست داشتن مدارک زیر و مراجعه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی و تنظیم نمونه دادخواست فسخ معامله به دلیل عدم پرداخت ثمن یا دادخواست مطابه ثمن معامله، اقدام نمایید:

الف. شناسنامه

ب. کارت ملی

پ. اصل قرارداد معامله

ت. نام، نام خانوادگی و آدرس و کد ملی خریدار

ث. متن نمونه دادخواست ابطال معامله به دلیل عدم پرداخت ثمن

مهلت فسخ قرارداد

به دلیل آنکه خیارات فوری می باشند، صاحب خیار در آن مدت اگر از حق( خیار تاخیر ثمن) خود استفاده ننماید، حق وی ساقط می شود. ولیکن ابطال قرارداد به دلیل عدم پرداخت ثمن معامله، دارای فوریت نمی باشد، ولیکن بهتر است بایع زودتر از حق خود استفاده نماید.

آیا امکان فسخ معامله تنها به دلیل عدم پرداخت ثمن وجود دارد؟

اصولا پاسخ به این سوال بستگی به قصد فروشنده به جهت توافق برای ادامه قرارداد و یا خاتمه قرارداد با خریدار دارد، علاوه برای این شرایط و اختیارات فسخ معامله در امکان ادامه یا فسخ قرارداد بیسیار تاثیر گذار است لذا در صورتی که در قرارداد اختیارات فسخ معامله از فروشنده سلب و ساقط نشده باشد فروشنده میتواند در صورت عدم دریافت ثمن معامله نسبت ابطال معامله به دلیل عدم پرداخت ثمن اقدام نماید.

همچنین فروشنده در صورت عدم دریافت ثمن معامله علیرغم ذکر مبلغ در قرارداد میتواند نسبت به مطالبه ضمانت اجرای تاخیر روزانه را از خریدار مطالبه نماید.

سوالات پرتکرار

اگر مشتری ثمن را حاضر کرده باشد، ولیکن فروشنده از تحویل مبیع خودداری نماید، تکلیف چیست؟

طبق ماده ی 405 قانون مدنی، فروشنده دیگر حق فسخ معامله به دلیل عدم پرداخت مابقی ثمن معامله را ندارد، و لیکن در صورتی فروشنده خواهان ثمن معامله باشد اما در معامله اگر ثمنی به فروشنده پرداخت نشود حتی به میزان ناچیز معامله باطل است و فروشنده میتواند قرارداد را فسخ و خسارت خود را نیز بگیرد.

آیا خریدار از این حق برحودار می باشد؟

خیر، طبق ماده 407 قانون مدنی، این حق مختص فروشنده (بایع) می باشد.

اگر مشتری برای پرداخت ثمن، ضامن قرار بدهد، یا بایع ثمن را حواله نماید، تکلیف چیست؟

طبق ماده 408 قانون مدنی، اگر مشتری برای پرداخت ثمن معامله، ضامن قرار بدهد، یا بایع ثمن را حواله نماید، بایع حق ابطال قرارداد به دلیل عدم پرداخت ثمن معامله را نخواهد داشت.