مطابق با قانون نظارت قبل از اثبات مجرمیت و صدور حکم قطعی محکومیت نمیتوانیم آزادی شخصی را سلب کنیم . تا زمانیکه پرونده در مرحله تحقیقات مقدماتی در دادسرا مطرح است نمیتوان متهم را مجازات نمود . بهعلاوه اگر متهم تحت نظارت نباشد امکان دارد متواری شده و دسترسی به او غیرممکن و دشوار شود. (قرار نظارت قضایی چیست ؟)
پس برایاینکه حقوق جامعه یا شاکی خصوصی تضییع نشود راهکارهای مختلفی پیشبینیشده . تا اگر متهم بودن آن فرد مشخص شد و محکومیت قطعی برای او در نظر گرفته شد، اجرای حکم معطل نماند.
اولین روش صدور قرار تأمین کیفری همانند؛ وثیقه ، کفالت، وجه التزام و… است و روش دوم صدور قرار نظارت است که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.
قرار نظارت قضایی چیست؟
بازپرس دادیار و یا قاضی میتوانند علاوهبر قرار تامین کیفری قرار نظارت قضایی را نیز صادر کنند . منتها اینها را باید متناسب با بزه ارتکاب یافته باشد و حتما باید مدت معینی داشته باشد . بهعبارتدیگر قرار نظارت قضایی مکمل قرارهای تامین هستند.
در جرایم کماهمیت اگر متهم تضمین لازم برای جبران خسارت ارائه داد صرفاً قرار نظارت قضایی میتوان برای او صادر کرد . که البته از جمله اختیارات مقام قضایی میباشد و زمانیکه از جرائم کماهمیت صحبت میشود منظور جرائمی است ، که مجازات حبس آنها کمتر از شش ماه و جزای نقدی آنها تا دو میلیون تومان و شلاق کمتر از سی ضربه میباشد.
چه مواردی قرار نظارت قضایی هستند؟!
قاضی میتواند در قرار نظارت قضایی مواردی همچون: متهم را ملزم نماید که خود را بهصورت نوبه ای به مراکز یا نهادهای تعیینشده معرفی نماید . یا اینکه متهم را از اشتغال به فعالیتهایی که با جرم ارتکابی مرتبط است منع کند یا متهم را از نگهداری سلاح دارای مجوز منع نماید . یا متهم را میتواند ممنوعالخروج نماید همچنین میتواند متهم را از رانندگی با وسیله نقلیه نیز منع کند.
اعتراض به قرار نظارت قضایی
چه قرار تامین کیفری و چه قرار نظارت قضایی بایستی بهطور مستدل صادر شود و در متن آن باید توضیح داده شود .
که علت صدور آن چه میباشد و بهطورکلی میتوان به قرار نظارت قضایی اعتراض کرد.
بهفرض مثال زمانیکه میخواهیم متهم را ممنوعالخروج کنیم باید چرایی این قرار را در متن آن قید نماییم.
اعتراض به قرار نظارت قضایی ظرف ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ قابلیت اعتراض دارد و در صورت وارد بودن اعتراض ، پرونده برای رسیدگی به اعتراض به دادگاه صلاحیتدار ارسال خواهد شد.
انواع قرار قضایی
قرار قضایی بهصورت تکمیلی است و زمانی مستقل صادر میشود که استثنایی و در جرایم درجه هفت و هشت باشد.
قرار قضایی تکمیلی
بازپرس میتواند علاوهبر قرار تامین کیفری قرار نظارت قضایی را برای مدت زمان معین و متناسب با جرم ارتکابی صادر کند.
قرار قضایی مستقل
در جرایم تعزیری درجه هفت و هشت هنگامیکه تضمین لازم برای جبران خسارت داده شود ، بازپرس میتواند صرفاً قرار نظارت قضایی صادر کند و به همین قرار اکتفا کند.
ویژگی قرار نظارت قضایی
اولا باید اصل تناسب در قرار نظارت قضایی رعایت شود و مستدل و موجه و متناسب با موارد ذیل باشد؛
1 ) نوع و اهمیت جرم
2 ) شدت مجازات
3 ) ادله و اسباب اتهام
4 ) احتمال فرار یا مخفی شدن متهم
5 ) از بین رفتن آثار جرم
6 ) سابقه متهم
7 ) وضعیت روحی و جسمی
8 ) جنس
9 ) شخصیت
10 ) حیثیت
ضمانت اجرای تخلف از قرار نظارت قضایی
اگر متهم نسبتبه قرار قضایی تخلف کند قرار لغو و قرار تأمین تشدید میشود . لذا باید توجه کرد که قرار صادره را در هنگام تشدید نمیتواند به بازداشت موقت تبدیل شود . همچنین تشدید قرار تأمین نیز قابل اعتراض خواهد بود.
هنگامی هم که صرفاً قرار نظارت قضایی صادر شده باشد این قرار لغو و به قرار تامین مناسب تبدیل میگردد منتها نمیتواند به بازداشت موقت تبدیل شود.
قرار قضایی چگونه پایان می یابد؟!
برای اینکه قرار قضایی پایان یابد یا بهعبارتی منتفی شود اولاً در صورت مجازات مرتکب اگر مجازات حبس و تبعید یا اقامت اجباری باشد شروع به اجرای مجازات برای منتفی شدن این قرار کفایت میکند.
اما در مجازاتهایی که دیه، شلاق و جزای نقدی است اجرای کامل مجازات باعث پایان نظارت قضایی خواهد شد.
در مواردی هم که مجازات انجام نگیرد صرف صدور قرارهایی همانند منع تعقیب، تعلیق تعقیب، موقوفی تعقیب و تعلیق اجرای مجازات و همچنین مختومه شدن پرونده همچون حکم برائت این قرار را از بین خواهند برد.
