نحوه قسم خوردن در دادگاه چگونه است؟ قسم یکی از انواع ادله اثبات جرم در دعاوی حقوقی و کیفری میباشد، که در قوانین کشور ما و همچنین اصول فقهی از ارزش و اعتبار بالایی برخوردار است، بنابراین ما در این مقاله قصد داریم، به نحوه اجرای قسم در دعاوی، بپردازیم.

قسم خوردن در دادگاه

قسم در لغت به معنای سوگند است و در اصطلاح حقوقی بنا بر تعریف ماده 201 قانون مجازات اسلامی، عبارت است از، گواه قرار دادن خداوند بر درستی گفتار اداء کننده سوگند، به عبارتی یعنی شخصی که مدعی است که کلام او از صحت لازمه برای اثبات ادعای خود کافی میباشد، برای اثبات این ادعا میتواند خداوند را شاهد و ناظر بر درستی کلام خود قرار دهد.

نحوه قسم خوردن در دادگاه چگونه است؟

از آنجایی که قسم یکی از موارد اثبات ادله از نظر فقهی میباشد، لازم است، با تشریفات و آداب خاصی که مطابق با قوانین دادگاه است برگزار شود، که در ادامه به نحوه اجرای آن میپردازیم.

طبق ماده 203 قانون مجازات اسلامی، سوگند باید مطابق قرار دادگاه، و با لفظ جلاله و الله، بالله، تالله، یا نام خداوند متعال با سایر زبان ها اداء شود، و در صورت تلغیظ و قبول ادأ کننده سوگند، دادگاه کیفیت ادأی آن را از حیث زمان، مکان، الفاظ و مانند آنها تعیین میکند.(دادگاه ارزش قسم را بر اساس احوالات جامعه مورد بررسی قرار میدهد).

بنابراین بر طبق این ماده افراد مسلمان برای ادای قسم باید دست خود را بر روی کتاب قران قرار دهند و با یکی از نام های خداوند که در متن این ماده ذکر شد، خدا را بر درستی اعمال و گفتار خود شاهد قرار دهد. همچنین بر اساس ماده 1328 الحاقی 1370/8/14 ، دادگاه میتواند نظر به اهمیت موضوع دعوا و شخصیت طرفین و اوضاع و احوال مؤثر، مقرر دارد که، قسم با تشریفات خاص مذهبی یاد شود و یا به پیچیده تر(سخت گیری) بیان شود.

لازم به ذکر است قانونگذار برای اینکه سوگند از اعتبار کافی برای اثبات ادعا برخوردار باشد، شرایطی را برای فرد قسم خورنده معین کرده است، که در ادامه به آن میپردازیم.

شرایط ادأ کننده قسم

سوگند قراری است که با تقاضای یکی از اصحاب دعوا تعیین میشود، از این رو فردی که سوگند را ادأ میکند، باید یک سری از شرایطی را داشته باشد تا سوگند  در دادگاه موجب حکم شود.

الف. بر اساس ماده 202 قانون، ادا کننده قسم باید عاقل، بالغ، قاصد و مختار باشد، لذا چنانچه مدعی فردی صغیر باشد و یا جنون داشته باشد و یا با میل و اراده خود اقدام به سوگند نکرده باشد، قسم وی فاقد اعتبار در دادگاه میباشد.

ب. شخصی که  قسم میخورد باید سوگند خود را مطابق با ادعا، صریح در مقصود و بدون هرگونه ابهام بیان کند، همچنین سوگند فرد باید از روی قطع و یقین بیان شود تا مورد قبول واقع شود.

پ. کسی که سوگند یاد میکند، نباید برای عمل خلاف شرع باشد.

اقسام قسم

همان طور که پیش تر بیان شد، در سوگند فرد مدعی قصد بر اثبات درستی و صدق در گفتار و اعمال خود را دارد، از این رو این عمل در جوامع ما نیز به منظور تایید اعمال، بسیار مورد استفاده قرار میگیرد، لذا میتوان سوگند را به دو دسته تقسم بندی کرد، که در ادامه به توضیح هر یک می پردازیم.

قسم عهدی

یکی از پرکاربردترین انواع سوگند در جامعه ما سوگند عهدی می باشد، که فرد برای ضمانت بر اینکه، در شغل، تحصیل و یا جایگاهی که دارد به نحو احسنت عمل کند، قسم میخورد. به عنوان مثال، می توان به سوگند پزشکان و وکلا برای شروع به کار خود یاد میکنند اشاره کرد، و چنانچه فرد با وجود قسم خود نقض عهد نماید، عواقب تخلف از سوگند با شخص سوگند خورنده میباشد.

قسم قضایی

این نوع از سوگند به عنوان یکی از ادله اثبات دعوا، در دعوی حقوقی و کیفری میباشد، و معمولا زمانی مورد استفاده قرار میگیرد، که دیگر ادله برای اثبات ادعا در دادگاه وجود نداشته باشد و یا ناکافی باشد، که خود داری سه  نوع، از قبیل سوگند قاطع(بتی)،تکمیلی و استظهاری میباشد، که در ادامه توضیح هر یک میپردازیم.

سوگند قطعی یا بتّی

این سوگند از رایج ترین انواع سوگند در محاکم قضایی می باشد، و زمانی استفاده میشود که، مدعی نتواند با دیگر ادله اثبات، ادعا خود را ثابت کند، از این رو مدعی میتواند اثبات ادعا طرف مقابل را منوط بر سوگند او کند، لذا چنانچه مدعی علیه، برای اثبات اظهارات خود در دادگاه سوگند یاد کند، حق مدعی اسقاط میشود، و یا مدعی علیه میتواند تقاضای مدعی را برای ادأی قسم رد کند، فلذا در صورتی که متهم قسم نخورد، مدعی میتواند برای اثبات حق خود سوگند قاطع اداء کند.

سوگند تکمیلی

بر اساس ماده 277 قانون آیین دادرسی، چنانچه ادله و بینه موجود برای اثبات اظهارات مدعی ناکافی باشد، و یا نتواند بینه شرعی در دادگاه ارائه نماید، مدعی میتواند برای تکمیل دلایل مورد نیاز برای اثبات ادعا خود سوگند تکمیلی یاد کند، و از جمله شرایط مورد نیاز برای سوگند تکمیلی، معرفی یک شاهد مرد و یا دو شاهد زن و همچنین به همراه ضمیمه یک قسم میباشد.

سوگند استظهاری

در دعاوی که، بر فرد فوت شده یا وراث وی صورت گیرد، در صورتی که با ادله دیگر، اصل حق اثبات شده باشد، مدعی باید علاوه بر بینه موجود قسم نیز یاد کند.

اعتبار قسم در میان دیگر ادله اثبات

سوگند یکی از معتبرترین ادله اثبات دعوی از نظر فقه و حقوق میباشد، لذا چنانچه دیگر ادله از قبیل سند، اقرار، شهادت برای اثبات موجود نباشد و یا کافی نباشد، فرد میتواند در بعضی از جرایم برای اثبات درستی سخن خود از سوگند بهره ببرد.

نکول در سوگند به چه معنی است؟ و چه آثاری دارد؟

نکول در لغت به معنای روی برگرداندن از چیزی است، و در اصطلاح حقوقی یعنی زمانی که مدعی در دادگاه، از مدعی علیه (کسی که سوگند به او واجب شده) تقاضا سوگند میکند ولی مدعی علیه از انجام این عمل سرباز میزند، مدعی علیه، به عنوان نکول شناخته میشود، این پروسه معمولا با 3 اخطار دادگاه به فرد متهم صورت میگرد، و چنانچه مدعی علیه هر سه بار بدون دلیل موجه، از اداء سوگند سرباز زند، و یا در دادگاه حاضر نشود، به عنوان نکول در نظر گرفته میشود.

در این صورت دادگاه حق ادای سوگند را از مدعی علیه ساقط مینماید، و در صورت اصرار مدعی به حق خود، دادگاه حق سوگند را به مدعی واگذار میکند، و در صورتی که مدعی سوگند یاد کند، ادعای او اثبات و دادگاه رای خود را بر این مبنا صادر میکند، و چنانچه مدعی نیز از سوگند سرباز زند، این حق از او ساقط میشود.

منصرف شدن از قسم

چنانچه فرد مدعی شود که سوگند خود را بر مبنای دروغ و یا اشتباه بیان کرده است و از قسم خود منصرف شده است، در این صورت چنانچه حکم قطعی صادر نشده باشد، سوگند وی فاقد تاثیر در رای دادگاه میباشد، و در صورتی که حکم قطعی بر مبنای این سوگند صادر شده باشد، امکان طرح دعوی مجدد به وجود می آید.

قسم دروغ

طبق ماده 649 قانون مجازات اسلامی، هر کس در دعاوی حقوقی و جزایی که سوگند متوجه او شده باشد، سوگند دروغ یاد کند، به شش ماه تا دو سال حبس محکوم خواهد شد، بنابراین هر گاه فردی در دادگاه قسم دروغ بخورد در صورت اثبات، فرد قسم خورنده، به  6 ماه تا دو سال حبس محکوم میشود.

سوالات مرتبط

آیا سوگند افراد غیر مسلمان و یا خارجی دارای اعتبار است؟

بله، بر اساس ماده 203 قانون مجازات اسلامی، افراد میتوانند فارغ از دین و تابعیت، در دادگاه با آوردن نام خدا قَسم یاد کنند، همچنین چنانچه قاضی با لفظ  فرد قسم خورنده آشنا نباشد، دادگاه مکلف است، با استفاده از مترجم یا متخصص امر، منظور وی را کشف کند.

  آیا سوگند فردی که لال است و یا نتواند نام خدا بیان کند معتبر است؟

بله بر اساس قانون، سوگند باید با لفظ باشد و یا در صورتی که فرد عذر موجهی داشته باشد، با نوشتن یا اشاره ای که روشن در مقصود با شد اداء شود.