هنگامی که مالک مال خود را به بیشتر از یک نفر بفروش برساند، مرتکب معامله معارض شده است، و شخص خریدار مال غیر را خریده است، لذا معامله آخر، معامله معارض است.
معامله معارض چیست؟
معامله معارض زمانی محقق می شود که مالک مجددا با سند رسمی یا قولنامه ای مال به فروش رفته خود را دوباره بفروش برساند، لذا معمولا در این معاملات خریدار اطلاعی از این امر ندارد، لذا هنگامی که می خواهد در آن مال تصرف کند، متوجه می شود این مال قبلا فروخته شده است، لذا آخرین شخصی که این معامله را انجام داده است، معامله معارض گفته می شود.
هنگامی که مالک، مال را چندبار به فروش می رساند در حقیقت مرتکب جرم فروش مال غیر شده است، زیرا در معامله اول که مالک مال خود را می فروشد، دیگر مالکیتی در آن مال برای او باقی نمی ماند، لذا از جنبه ی کیفری، مرتکب جرم فروش مال غیر شده است، و آخرین معامله ای که انجام شده است، معامله معارض می باشد.
ارزش اسناد در معاملات معارض
اصولا اسناد به دسته ی عادی و رسمی تقسیم بندی می شوند، که در ادامه به ارزش آنها در معامله معارض می پردازیم.
اسناد عادی، اسنادی هستند، که توسط افراد به صورت دست نویس یا در دفتر املاک (قولنامه ای) تنظیم می شود، لذا اگر مالی را بواسطه ی معامله ی قولنامه ای دریافت کرده باشید، نیز به معنای مالیکت شما در مال می باشد، ولیکن درتعارض با اسناد رسمی از ارزش کمتری برخوردار هستند.
به عنوان مثال در بعضی از نقات کشور، ثبت رسمی معاملات اجباری می باشد، لذا اگر فروشنده مال را در معامله اول به صورت قولنامه ای بفروش برساند، و سپس مال را به صورت سند رسمی بفروشد، معامله ای صحیح می باشد، که بواسطه ی سند رسمی صورت گرفته است.
نکته: فروش مال توسط قولنامه در نقاطی که ثبت رسمی آن الزامی است، جرم نمی باشد، ولیکن در صورتیکه مالک مجددا اقدام به فروش نماید، مرتکب فروش مال غیر شده است.
شایان ذکر است در رویه معاملات معارض، در نقاطی از کشور که ثبت رسمی آن الزامی است، اگر به صورت قولنامه معامله شود، در صورت تعارض با سند رسمی، دارای اررزش و اعتباری نمی باشد و سند رسمی دارای اعتبار است، و فروشنده معامله معارض انجام نداده است، بلکه عمل وی مصداق جرم کیفری فروش مال غیر یا جرم دیگری می باشد.
البته در سایر نقاط کشور که ثبت رسمی معامله الزامی نمی باشد، در صورتیکه که مال به فروش رفته هم دارای سند رسمی و هم قولنامه باشد، معامله معارض رخ داده است، و شخصی که دارای قولنامه می باشد، ابتدا بایستی مالیکت خود را اثبات نماید، سپس دادگاه به اصل دعوی او رسیدگی می نماید، پس در این نقاط از کشور قولنامه نیز دارای ارزش و اعتبار می باشد.
مجازات معامله معارض
طبق ماده 117 قانون ثبت اسناد و املاک، هر کس به موجب سند رسمی یا عادی نسبت به عین یا منفعت مالی (اعم از منقول یا غیرمنقول) حقی به شخص یا اشخاص داده و بعد نسبت به همان عین یا منفعت به موجب سند رسمی معامله متعارض یا تعهدی معارض با حق مزبور بنماید به حبس با اعمال شاقه از سه تا ده سال محکوم خواهد شد.
لذا فروش مال به چند نفر جرم بوده، و تحت عنوان معامله معارض، قابل پیگرد کیفری می باشد.
تفاوت معامله معارض و فروش مال غیر
در فروش مال غیر، شخص امکان دارد، مالک نباشد، و اقدام به فروش ملک دیگری نماید، ولیکن معامله معارض تنها بواسطه ای مالک اولیه (مالک قبلی) انجام می شود.
در فروش مال غیر، امکان دارد، مال به صورت سند عادی چندین مرتبه منتقل گردد، ولیکن در معامله معارض، معامله اول به صورت سند عادی است و معامله دوم الزاما بایستی توسط سند رسمی انجام شده باشد.
دادگاه صالح به رسیدگی معامله معارض
دراین خصوص اگر مال انتقال یافته جزء اموال غیر منقول (ملک یا زمین) باشد، داداگه صالح به رسیدگی به دعوی معامله معارض، دادگاه محل مال غیر منقول می باشد، به عنوان مثال اگر زمین در شهر مشهد باشد، دادگاه صالح به رسیدگی، دادگاه مشهد می باشد.
شایان ذکر است، در صورتیکه مال انتقال یافته، جزء اموال منقول (قابلیت نقل و جابه جایی) باشد، به عنوان مثال مانند خودرو، محل انعقاد معامله، دادگاه صالح به رسیدگی آن دعوی می باشد.
نحوه ابطال سند معامله معارض
باید به دفاتر خدمات قضایی مراجعه نمایید، و دادخواست ابطال سند معامله معارض را تقدیم دادگاه نمایید، در نهایت دادگاه با مدارک موجود تصمیم گیری به عمل می آورد، ولیکن با توجه به آنکه این دعوی پیچیدگی های خاص خود را دارد، به شما توصیه می شود، حتما برای دعوی خود وکیل اخذ نمایید.
سوالات پرتکرار
در معامله معارض، کدام معامله دارای اعتبار قانونی می باشد؟
معامله اول، زیرا در معاملات بعدی مالکیتی برای مالک باقی نمی ماند، لذا در اصل فروشنده، مرتکب جرم فروش مال غیر شده است.
