رشوه و مجازات آن

در تمامی کشور ها رشوه گرفتن جرم محسوب می شود، و از آنجا که اکثر افراد مشتاق بر این هستند، که در ادارات کارشان سریع تر پیش برود، اقدام به دادن رشوه می کنند، به این جرم ارتشاء می گویند.

تعریف رشوه

طبق ماده 3 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری، هر یک از مستخدمان و ماموران دولتی برای انجام دادن یا انجام ندادن امری که مربوط به سازمان‌های مزبور است، وجه یا مال یا سند پرداخت وجه یا تسلیم مالی را مستقیما یا غیرمستقیم قبول کند، در حکم مرتشی است.

مرتشی کیست؟

به شخصی که رشوه (مال، سند، وجه نقد و…) را دریافت می کند، مرتشی (ارتشاء) می گویند.

راشی کیست؟

به شخصی که پیشنهاد رشوه می کند، اصطلاحا راشی (رشاء) می گویند.

لذا جرم رشوه و مجازات آن بسته به عمل رخ داده متفاوت می باشد، که در ادامه به آن می پردازیم.

مجازات مرتشی (دریافت کننده رشوه)

قانونگذار برای به حداقل رساندن این جرم ضمانت اجرایی را تعیین کرده است، که به شرح ذیل می باشد.

اگر وجه یا مال دریافتی بیشتر از 25.500.000 میلیون ریال نباشد، شخص به انفصال موقت از 6 ماه تا 3 سال محکوم می گردد، و اگر مرتشی مدیر کل یا هم تراز آن باشد به انفصال دائم محکوم می گردد.

اگر وجه یا مال دریافتی بین 25,500,000 تا 255,000,000 ریال باشد، از 1 تا 3 سال حبس و جزای نقدی معادل قیمت وجه دریافتی و همچنین انفصال موقت از 6 ماه تا 3 سال محکوم می گردد، و همچنین اگر شخص مدیر کل یا بالاتر و یا همتراز آن باشد به انفصال دائم مشاغل دولتی محکوم می گردد.

اگر وجه یا مال دریافتی بین 255,000,000 تا 1,280,000,000 ریال باشد، شخص 2 تا 5 سال به حبس محکوم و جزای نقدی معادل وجه دریافتی و تا 74 ضربه شلاق و چنانچه از مدیر کل و یا همتراز آن پایین تر باشد به انفصال موقت بین 6 ماه تا 3 سال محکوم می گردد.

اگر وجه یا مال دریافتی بیش از 1,280,000,000 میلیون ریال باشد بین 5 تا 10 سال حبس به علاوه جزای نقدی معادل وجه دریافتی و تا 74 ضربه شلاق چنانچه از مدیر کل و یا همتراز آن پایین تر باشد به انفصال موقت از 6 ماه تا 3 سال محکوم می گردد.

مجازات راشی (شوه دهنده)

هر شخصی که عامدانه و آگاهانه مال یا وجهی را برای انجام یا انجام ندادن کاری به مامور دولت پرداخت کند، به جرم ارتشاء محکوم می شود، و ضمانت اجرای آن، 6 ماه الی 3 سال حبس و 74 ضربه شلاق می باشد.

شرایط عفو جرم راشی

طبق قانون در مواردی، شخص راشی بخشیده می شود، و مال و یا وجه داده شده به او مسترد می گردد، که در ادامه به این موارد می پردازیم.

شرایط استرداد مال یا وجه به راشی

طبق ماده 591 قانون مجازات اسلامی، اگر ثابت شود که شخص به اجبار و از روی ناچاری  مال یا وجهی را به عنوان رشوه داده است، مجازات نمی شود، و مال به او بازگردانده می شود.

همچنین مطابق تبصره 5 ماده 3 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری، در هر مورد از موارد ارتشاء، هر گاه راشی قبل از کشف جرم مامورین را از وقوع بزه آگاه سازد از تعزیر مالی معاف خواهد شد، و در مورد امتیاز طبق مقررات (سلب امتیاز) عمل می شود،  و چنانچه راشی در ضمن تعقیب با اقرار خود موجباب تسهیل تعقیب مرتشی را فراهم نماید، تا نصف مالی که به عنوان رشوه پرداخته است به وی بازگردانده می‌شود و امتیاز نیز لغو میگردد.

مثال: کارمند، مدیر کل، قضات، یا هر شخصی که مامور دولت باشد، برای دادن حق و حقوق شخص از او مالی را بگیرند، و او را برای ندادن حق و حقوق خود تهدید نمایند و شخص، به اجبار مالی را پرداخت کند، پرداخت کننده رشوه دارای مسئولیت کیفری نمی باشد.

نکته: تبصره ماده 592 قانون مجازات اسلامی، اگر وضعیت ایجاب می کرده که فرد رشوه پرداخت کند، و پس از پرداخت، گزارش یا شکایت نماید، وجه پرداختی به او باز می گردد، و دارای مسئولیت کیفری نمی باشد.

نکته: در صورتی که مامورین دولت مطلع شوند و جرم مورد بررسی قرار گیرد، تا قبل از کشف جرم و اثبات آن اگر رشوه دهنده اقرار کند، تا نصف مال پرداختی به او باز گرداننده می شود.

مجازات جرم ارتشاء توسط واسطه گر

طبق قانون اگر کسی برای تحقق این جرم موافقتی بین راشی و مرتشی برقرار نمایند به جرم راشی محکوم می گردد.

نحوه شکایت جرم رشوه

از آنجا که جرم ارتشاء، جرمی عمومی است، هم ضابط قانونی و هم عموم مردم می توانند، جرم رخ داده را به مراجع زی ربط اطلاع دهند.

شکایت در خصوص جرم رشوه و مجازات آن از طرق زیر امکان پذیر می باشد؛

تنظیم لایحه و ثبت از دفاتر خدمات قضایی است.

در روش اول شخص باید متن شکایت خود را آماده کند، و پس از مراجعه به یکی از شعب دفاتر خدمات قضایی اقدام به ثبت آن کند که از طریق دادگاه دارای صلاحیت به این موضوع رسیدگی شود.

ثبت شکایت از طریق سایت tazirat.gov.ir می باشد.

در این روش، پس از مراجعه به سایت و ثبت تخلف و شکایت این موضوع از طریق خود سازمان تعزیرات پیگیری و مورد بررسی قرار داده می شود.

دادگاه صلاح به رسیدگی

دادگاه صالح رسیدگی به جرم رشوه و مجازات آن، دادگاه عمومی محل وقوع جرم می باشد، اما اگر دادگاه عمومی تشخیص دهد، که این جرم به نظام جمهوری اسلامی لطمه ای وارد کرده بررسی آن را بر عهده دادگاه انقلاب می باشد.

سوالات پرتکرار

اگر معامله ای به عنوان رشوه شکل بگیرد، ارتشاء محسوب می شود؟

در صورتی که طرفین معامله ای برای انجام یا انجام ندادن کاری به شکل خرید و فروش، مالی را به یک دیگر بدهند یا قیمت بسیار ناچیز یا گران تر از اصل قیمت مال پرداخت نمایند، ارتشاء محسوب می گردد.

اگر کارمند محکوم به ارتشاء شود، مال دریافتی به چه کسی تعلق دارد؟

اگر کارمند محکوم به ارتشاء شود، تمامی مال یا وجه دریافتی به نفع دولت ضبط خواهد شد، همچنین اگر امتیازی از آن وجه یا مال کسب کرده باشد، آن امتیاز لغو می شود.

در صورتی که رشوه گیرنده کارشناس یا داور باشد، تکلیف چیست؟

در صورتی که کارشناسی به نفع دیگری کارشناسی کند، یا داور به نفع دیگری اظهار نظر نماید، به حبس از 6 ماه تا 2 سال محکوم و یا مجازات نقدی از 3 تا 12 میلیون ریال محکوم، و آنچه به عنوان رشوه گرفته است، به نفع دولت ضبط خواهد شد.

ارتشاء ( اخذ مال) در چه صورتی کلاهبرداری و یا اخاذی محسوب می شود؟

اگر کارمند مالی را بگیرد و از حیطه اختیارات او خارج باشد، کلاهبرداری محسوب می گردد.

نکته: در صورتی که کارمند نباشد، و خود را به جای کارمند و … جا برند، عمل او اخاذی و یا کلاهبرداری محسوب می شود.

مجازات کلاهبرداری، حبس از 2 تا 10 سال، برگرداندن خود وجه یا مال به صاحب مال، پرداخت جزای نقدی معادل مال و انفصال دائم از خدمات دولتی می باشد.

چه اشخاصی می توانند ارتشاء را گزارش دهند؟

از آنجا که این جرم، جرمی عمومی است تمامی افرادی که از این موضوع با خبر باشند، یا موردی از این جرم را اطلاع داشته باشند، می توانند نسبت به گزارش آن اقدام کنند.