انواع افترا

بروزرسانی در: 28 مهر 1403

کلمه افترا در لغت به معنای دروغ بستن و تهمت زدن میباشد و یک نوع از جرایم کیفری میباشد که قانونگذار در ماده 699 قانون مجازات اسلامی به طور کامل به آن پرداخته است و به معنای آن است که اگر شخصی با علم به اینکه آن فرد بیگناه میباشد و بدون اینکه ادله کافی داشته باشد به آن فرد جرمی را نسبت بدهد، مرتکب این جرم شده است. در این مقاله نیز به بحث این جرم و شرایط آن بطور کامل پرداخته و بررسی نموده ایم.

فهرست مطلب پنهان

1. جرم افترا چیست؟

1.1. انواع افترا:

1.2. شرایط تحقق افترا:

2. با چه دلایلی میتوان جرم افترا را ثابت کرد؟

3. چطور میتوان از اتهام به افترا دفاع کرد؟

4. قانونگذار چه مجازاتی برای جرم افترا تعیین کرده است؟

4.1. در شرایطی که نتیجه شکایت شاکی منع تعقیب باشد، آیا میتوان به عنوان افترا از شاکی شکایت نمود؟

4.2. جرم افترا قابل گذشت میباشد؟

4.3. جرم افترا برای فرد سابقه کیفری ایجاد میکند؟

جرم افترا چیست؟

افترا یک عمل مجرمانه ای میباشد که در مواد 697 و 699 قانون مجازات اسلامی که قانونگذار به طور کامل توضیح داده است.

افترا یک نوع جرم کیفری میباشد که شخصی عنوان مجرمانه را به فرد دیگری نسبت داده و آن را منتشر میکند و در شرایطی که نمیتواند آن را در محاکم به اثبات برساند. و اینکه جرم افترا نیز جزء جرایم علیه اشخاص میباشد.

انواع افترا:

به صورت کلی افترا به دو دسته کلی تقسیم میشوند، که افترای فعلی و افترای قولی نامیده میشود.

1-افترای فعلی: در شرایطی گفته میشود که کسی افترا میکند به نیت متهم کردن اشخاص، ادوات جرم را در داخل جیب یا محل کار او قرار داده و در شرایطی قرار بگیرد که باعث تعقیب آن شخص بشود.

2- افترای قولی: در شرایطی گفته میشود که جرمی را به شخصی به صورت لفظی یا اوراق چاپی، از طریق رسانه ها ارائه کند نیز مرتکب افترای قولی شده است.

شرایط تحقق افترا:

بر اساس ماده 699 قانون مجازات اسلامی: هر کسی عالما و عامدا به قصد متهم نمودن دیگری آلات و ادوات جرم یا اشیایی را که یافت شدن آن در تصرف یک نفر موجب اتهام و میگردد بدون اطلاع آن شخص در منزل یا محل کسب یا جیب یا اشیایی که متعلق به او است بگذارد یا مخفی کند یا به نحوی متعلق به او قلمداد نماید و در اثر این عمل شخص مزبور تعقیب گردد، پس از صدور قرار منع تعقیب و یا اعلام برائت قطعی آن شخص، مرتکب به حبس از شش ماه تا سه سال و یا تا 74 ضربه شلاق محکوم میشود.

شرایطی که باعث میشود این جرم محقق شود به این نحو میباشد که فردی عمل مجرمانه ای را به شخص دیگر از هر طریق به صورت صراحت نسبت دهد و درستی و صحت آن را نتواند در دادگاه به اثبات برساند و البته این نکته هم مهم میباشد که فرد باید سوء نیت خاص و سوء نیت عام را داشته باشد و همینطور بداند که این عمل مجرمانه میباشد و جرم انگاری شده است.

افترای عملی نیز در شرایطی اتفاق می افتد که فرد آلات و ادوات را در حالتی که فرد دیگر اطلاعی نداشته باشد در محل کار یا منزل و یا در جیب آن شخص قرار دهد و آن را نیز مخفی نماید و یا طوری قلمداد کند که متعلق به او میباشد و آن شخص نیز تحت تعقیب قرار بگیرد.

در جرم افترا نیز نکته ای که حائز اهمیت میباشداین است که باید انتشار پیدا کند، یعنی اگر متنی یا مطلبی از شخص دیگری داشته باشد آن را پیش خود نگه دارد مرتکب جرم نشده است و اینکه مطلبی را که انتشار میدهد باید به صراحت باشد و بر اساس قانون جرم انگاری شده باشد و جرم تلقی شود مانند حدود، قصاص و دیات و … و در صورتی که جرم انگاری نشده باشد نمیتواند مصداق این جرم تلقی نمود.

با چه دلایلی میتوان جرم افترا را ثابت کرد؟

در شرایطی فرد میتواند شکایت کند که ادله لازم را داشته باشد تا بتواند آن را ثبت کند:

1-اقرار کردن متهم دربرابر قاضی

2-داشتن دو شاهد و شهادت آن ها که عناوین مجرمانه نسبت داده شده به شخص را شنیده باشند و در آن جا حضور داشته باشند

3-شواهد و قرائنی که باعث علم قاضی بشود. مانند: اظهارات مطلعین، اظهارات دادگستری و متن پیامک

چطور میتوان از اتهام به افترا دفاع کرد؟

در چندین روش متهم میتواند از این اتهام تبرئه شود: 1- رضایت 2- برتری 3- تفسیر منصفانه 4- حقیقت

1-رضایت: در شرایطی که شاکی از شکایت خود منصرف شده باشد و یا اینکه ثابت شود به تحریک شاکی این جملات منتشر شده است، در این حالت متهم از اتهام افترا تبرئه میشود.

2- برتری: در حالتی که حفظ شان و آبرو و مصلحت افراد ارجحیت دارد بر صداقت و جریان آزادی اطلاعات

3- تفسیر منصفانه: تفسیرهای منصفانه به طور معمول از صحبت های افرادی که سخنانشان در رسانه ها انعکاس پیدا میکنند و این افرادی که به طور صادقانه و برای منافع عمومی و کاملا منصفانه بررسی و تفسیر میکنند از افترای رسانه ای مصونیت دارند و حتی در شرایطی که تفسیر آن ها توهین آمیز باشد.

4- حقیقت: در صورتی که جملات منتشر شده یا اتهام افترا کاملا درست باشد و حقیقت داشته باشد متهم تبرئه شده و دیگر قابل پیگیری نمی باشد.

قانونگذار چه مجازاتی برای جرم افترا تعیین کرده است؟

بر طبق ماده 697 قانون مجازات اسلامی که به وسیله کاهش مجازات حبس تعزیری سال 99 اصلاح شده است، میزان مجازات جرم افترای قولی جزای نقدی به میزان بیش از دویست تا هشتصد میلیون ریال یا همان مجازات درجه 6 میباشد. البته این نکته نیز حائز اهمیت میباشد، جرمی که به دیگری نسبت داده میشود، جرم لواط با زنا نباشد چون مجازات آن فرق میکند و به او حکم قذف داده میشود و همینطور به هشتاد ضربه شلاق محکوم میشود.

و اگر افترا به صورت پیامک یا در شبکه های اجتماعی باشد و به اثبات برسد بر اساس ماده 18 قانون جرایم رایانه ای محکوم میشود:

هر کسی که به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی به وسیله سامانه رایانه ای یا مخابراتی اکاذیبی را منتشر نماید یا در دسترس دیگران قرار دهد یا با همان مقاصد اعمالی را بر خلاف حقیقت، رأسا یا به عنوان نقل قول، به شخص حقیقی یا حقوقی به طور صریح یا تلویحی نسبت دهد، اعم از اینکه از طریق یاد شده به نحوی از انحاء ضرر مادی یا معنوی به دیگری وارد شود یا نشود، افزون بر اعاده حیثیت (در صورت امکان)، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج میلیون ریال تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

در شرایطی که نتیجه شکایت شاکی منع تعقیب باشد، آیا میتوان به عنوان افترا از شاکی شکایت نمود؟

در صورتی که شکایت دروغی نباشد نمیتوان شکایت نمود اما در صورتی که شکایت واهی باشد میتواند شخص متهم از او شکایت به عنوان افترا نماید و آن را باید ثابت کند.

جرم افترا قابل گذشت میباشد؟

بله، این جرم قابل گذشت میباشد، در صورتی که شاکی شکایت نماید تحقیق و تعقیب نسبت به موضوع شروع میشود ودر شرایطی که شاکی از شکایت خود صرف نظر کند، مجازات و تعقیب متهم نیز متوقف میشود.