گاهی افراد به خاطر طولانی شدن مدت رای دادگاه خودشان برای معامله ای که انجام می دهند، و یا قرار دادی که منعقد می کنند، داوری برای تصمیم گیری در صورت اختلاف مشخص می نمایند.

گاهی داور ناعادلانه تصمیمی اتخاذ می کند، که دور از عدالت است و حق را به شخصی می دهد که اصلا حق با او نیست.

در اینجا شرایطی پیش می آید که می توان رای داور را باطل نمود. در ادامه مطلب با این شرایط آشنا می شویم و آنها را مورد بررسی قرار می دهیم.

داور کیست؟

داوری در لغت به معنای میانجگری می باشد، و در اصطلاح حقوقی به شخصی که برای تصمیم گیری طرفین دعوی کمک می کند، داور می گویند.

ویژگی های داور

آشنا با قواعد حقوقی باشد، تا بتواند رای را بر اساس آن صادر نماید.

دارای اهیلیت قانونی باشد.

بر اثر حکم قطعی دادگاه، از داوری محروم نشده باشد.

داورانی که با تراضی طرفین مشخص می شوند:

طبق ماده 469 قانون آیین دادرسی مدنی، دادگاه نمی‌تواند اشخاص زیر را به سمت داور معین نماید، مگر با تراضی طرفین؛

کسانی که سن آنان کمتر از 25 سال تمام باشد.
کسانی که در دعوی ذی نفع باشند.
کسانی که با یکی از اصحاب دعوا قرابت سببی یا نسبی تا درجه دوم از طبقه سوم داشته باشند.
کسانی که قیم یا کفیل یا وکیل یا مباشر امور یکی از اصحاب دعوا می‌باشند یا یکی از اصحاب دعوا مباشر امور آنان باشد.
کسانی که خود یا همسرانشان وارث یکی از اصحاب دعوا باشند.
کسانی که با یکی از اصحاب دعوا یا با اشخاصی که قرابت نسبی یا سببی تا درجه دوم از طبقه سوم با یکی از اصحاب دعوا دارند، در گذشته یا حال دادرسی کیفری داشته باشند.
کسانی که خود یا همسرانشان و یا یکی از اقربای سببی یا نسبی تا درجه دوم از طبقه سوم او، با یکی از اصحاب دعوا یا زوجه و یا یکی از اقربای نسبی یا سببی تا درجه دوم از طبقه سوم او دادرسی مدنی دارند.
کارمندان دولت در حوزه ماموریت آنان.

لذا اگر داور دارای شرایط فوق باشد، احتمال صدور رای اشتباه وجود دارد، لذا باید درخواست ابطال رای داور یا عدم صلاحیت داور را تقدیم دادگاه نمود.

اجرای رای داور

پس از آنکه رای داور برای طرفین ابلاغ شد، در صورتی که رای صادره، دارای یکی از شرایط ذیل باشد، می توان درخواست ابطال رای داوری را داد.

موارد ابطال رای داور

اگر داور رای را به اشتباه صادر نماید، رای او باطل می باشد، همچنین طبق ماده 489 آیین دادرسی مدنی، شرایط ابطال رای داور به شرح ذیل می باشد؛

صدور رای بر خلاف قوانین

در صورتی که داور حق را به شخصی بدهد، که حق با او نیست، و طرف دیگر بتواند این امر را اثبات نماید، رای داور باطل است. همچنین اگر داور آشنایی با قوانین نداشته باشد، نمی تواند تصمیم گیری نماید پس در این صورت هم رای او باطل می باشد.

صدور رای برخلاف موضوع داوری

طبق ماده 485 قانون آیین دادرسی مدنی باید حدود اختیارات و موضوعی که داور من باب آن باید تصمیم گیری نماید روشن باشد، لذا اگر داور نسبت به مطلبی که موضوع داوری نبوده رای صادر نماید، می توان خواستار ابطال رای داور شد.

صدور رای خارج از اختیارات داور

داور نمیتواند خارج از اختیارت خود تصمیم گیری نماید، به عنوان مثال دعوا برای ملک باشد، اما داور من باب ماشین های اشخاص تصمیم گیری نماید. لذا در صورتی که داور خارج از اختیارات خود تصمیم گیری نماید، آن قسمت از رای که خارج از اختیارات او می باشد، باطل است.

صدور رای پس از مدت زمان داوری

داور باید در مدت زمان داوری خود، اقدام به صدور رای نماید، و اگر پس از اتمام زمان داروی رای صادر کند، رای او باطل و قابلیت اجرایی ندارد.

نکته: در صورتی که مدتی برای داوری قید نشده باشد، داور باید ظرف مدت 3 ماه رای خود را صادر نماید، لذا در صورتی که بعد از مدت مقرر شده رای صادر نماید، رای او باطل می باشد.

رای داوری در دفاتر املاک

اگر رای داور نسبت به آنچه در دفتر املاک یا اسناد رسمی بین طرفین برقرار شده مطابقت نداشته باشد، رای او باطل است.

نکته: داور نمی تواند، رای خود را خارج از توافقات طرفین که در دفتر اسناد رسمی و یا در املاک ثبت شده است، تصمیم گیری نماید.

عدم صلاحیت داور

برای صلاحیت داور باید دو نکته را مورد بررسی قرار دهیم؛

الف. اشخاصی که محرومیت مطلق از داوری دارند، و نمی توانند داور شوند.

ب. اشخاصی که محرومیت نسبی دارند.

اشخاصی که محرومیت مطلق دارند، افرادی هستند که دادگاه حکمی من باب داور نبودن آنان صادر کرده است به عنوان مثال؛ کارمند، قاضی دادگستری و یا افراد پایین تر از سن قانونی که نمی توانند، داور باشند.

اما اشخاصی که محرومیت نسبی دارند با رضایت هر دو طرف می توانند داور باشند، که در ابتدا مقاله به موارد آن پرداختیم.

لذا اگر صدور رای توسط داور فاقد صلاحیت اتفاق بی افتد، از موارد ابطال رای داور محسوب می شود.

عدم اعتبار رجوع به قرارداد داوری

در صورتی که قرار داد منعقد شده بی اعتبار باشد، یعنی کد رهگیری یا مهر اسناد رسمی یا دفتر املاک بر قرارداد نخورده باشد، این قرار داد بی اعتبار طلقی می شود. بنابراین اگر رای داور، دارای هریک از شرایط فوق باشد، رای داوری باطل و فاقد وصف اجرایی می باشد.

نحوه ابطال رای داور

در صورتی که یکی از موارد گفته شده ثابت گردد، شخص می تواند پس از رای داور، ظرف مهلت 20 روزه اعتراض خود را برای بررسی به دادگاه تقدیم نماید، در صورتی که یکی از موارد محرز شود، رای داور باطل می گردد.

هزینه ابطال رای داوری

هزینه طرح دعوی ابطال رای داوری معادل هزینه دعاوی مالی محاسبه می شود.

مرجع صالح جهت رسیدگی به دعوای ابطال رای داور

اگر اختلاف مطروحه ابتدا در دادگاه جریان داشته است و از آن طریق به داوری ارجاع شده باشد، رسیدگی به دعوای ابطال رای داور نیز در صلاحیت همین دادگاه می باشد، و در صورتی که طرفین بدون مراجعه به دادگاه و با تراضی یکدیگر به داوری رجوع کرده باشند، دادگاهی که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را داشته باشد، صالح به رسیدگی به دعوای ابطال رای داور نیز خواهد بود.

سوالات پرتکرار

آیا شخص ثالث نیز می‌تواند ابطال رای داور را درخواست کند؟

اگر رای داور به حق شخص ثالث خللی وارد نماید، شخص ثالث می‌تواند اعتراض خود را در قالب اعتراض ثالث نسبت به رای داور مطرح نماید.

اگر پدر یا مادر یکی از طرفین دعوا بعنوان داور تعیین شود، رای صادره از سوی آنها دارای اعتبار است؟

بله، اگر به توافق دو طرف انتخاب شده باشند، هیچ اشکال حقوقی نخواهد داشت، و رای آن اشخاص صحیح و نافذ خواهد بود.

آیا ابطال رای داوری با توافق طرفین امکان پذیز می باشد؟

ریشه و اصل داوری ،تراضی طرفین است،لذا طبق ماده 481 قانون آیین دادرسی مدنی، در صورتی که داوری از موارد اجباری قانون نباشد، طرفین می توانند با تراضی یکدیگر، یک گزارش اصلاحی تحت عنوان اسقاط راس داوری تنظیم نمایند.

در صورت فوت یا حجر یکی از طرفین دعوا، داور دارای صلاحیت می باشد؟

خیر، مطابق ماده ۴۸۱ قانون آیین دادرسی مدنی، با فوت یا حج ر هر یک از طرفین دعوا، داوری از بین می رود.

آیا داوران اختیار خاتمه دعوا را دارند؟

بله، طبق ماده 483 قانون آیین دادرسی مدنی، در صورتی که داوران اختیار صلح داشته باشند، می توانند دعوا را با صلح خاتمه دهند.