یکی از جرایمی که جامعه امروزی درگیر آن شده است، بحث جرایم جعل سند میباشد. جعل سند یکی از جرایمی است که تاثیر زیادی بر جامعه میگذارد. جعل یعنی ایجاد یا هر گونه تغییری در نوشته، سند یا مدرک به طوری که آن را واقعی جلوه داده، و با هدف فریب دادن دیگران و کسب نفع نامشروع صورت گیرد. مجازات جرم جعل سند در قانون، با توجه به نوع جعل صورت گرفته و جاعل، حبس و جزای نقدی در نظر گرفته شده است.
جرم جعل سند، مجازات و روش های شناسایی آن چیست؟
تمام معاملاتی که بین دو شخص منعقد میشود بر پایه اعتماد و اطمینان از صحت و اصالت مال مورد معامله انجام میگیرد، فلذا جرم جعل سند با توجه به حساسیت بالا به جهت اینکه اعتماد و اطمینان مردم را نسبت به همدیگر مورد هدف قرار میدهد، به عنوان یکی از جرایم مهم به شمار می آید، به همین خاطر ما در این مقاله میخواهیم به تعریف جرم جعل سند، مصادیق و مجازات آن و همچنین نحوه تشخیص جعل بپردازیم.
جعل سند چیست؟
در قانون ایران تعریف اصطلاحی و دقیقی از جعل به عمل نیامده است ولیکن، از ماده های مربوط به جعل، میتوان معنا و مفهوم جعل را فهمید.
بر اساس ماده 523 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات، به موارد و مصادیق جعل و تزویر پرداخته و بیان میدارد که، ساختن هرگونه نوشته یا سند یا ساختن مهر یا امضای اشخاص رسمی یا غیر رسمی، خراشیدن یا تراشیدن یا قلم بردن یا الحاق یا محو یا اثبات یا سیاه کردن یا تقدیم یا تاخیر تاریخ سند نسبت به تاریخ حقیقی یا الصاق نوشته ای به نوشته دیگر یا بکار بردن مهر دیگری بدون اجازه صاحب آن و نظایر اینها به قصد تقلب، از مصادیق جعل به حساب می آید.
این ماده از قانون مجازات اسلامی، در واقع جرم جعل سند را با ذکر مثال های آن تعریف کرده است، پس بنابراین با توجه به ماده مذکور، میتوان جعل سند را هر نوع ساختن یا تغییر دادن سند و نوشته، به قصد فریب دادن دیگران و نفع بردن و سوءاستفاده شخصی، دانست.
برای آشنایی بیشتر با جرم جعل سند کلیک نمایید.
انواع جعل سند و مجازات آن
با توجه به قانون، جرم جعل به چند جهت تقسیم میشود،
جعل به اعتبار مجعول، سند رسمی باشد یا غیر رسمی، و همچنین به اعتبار جاعل، که شخص دولتی باشد یا غیر دولتی، مجازات آن متفاوت است.
جرم جعل اسناد رسمی
ماده 532 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات، هر یک از کارمندان و مسئولان دولتی که در اجرای وظیفه خود در احکام و تقریرات و نوشته ها و اسناد و سجلات و دفاتر و غیر آنها از نوشته ها و اوراق رسمی تزویر کند، اعم از اینکه امضاء یا مهری را ساخته یا امضا یا مهر یا خطوط را تحریف کرده یا کلمه ای الحاق کند یا اسامی اشخاص را تغییر دهد علاوه بر مجازات های اداری و جبران خسارت وارده به حبس از 1 تا 5 سال یا به پرداخت 16 میلیون و پانصد هزارتومان تا 82میلیون و پانصد هزار تومان جزای نقدی محکوم خواهد شد.
جرم جعل اسناد غیر رسمی
ماده 536 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات، هر کس در اسناد یا نوشته های غیر رسمی جعل یا تزویر کند یا با علم به جعل و تزویر آنها را مورد استفاده قرار دهد، علاوه بر جبران خسارت وارده به حبس از 3 ماه تا 1 سال یا به 8 میلیون و دویست و پنجاه هزار تومان تا 33 میلیون تومان جزای نقدی، محکوم خواهد شد.
مجازات جرم جعل اسناد اشخاص غیر دولتی
ماده 534 قانون مجازات اسلامی، اشخاصی که کارمند یا مسئول دولتی نیستند، هرگاه امضا یا مهری را ساخته یا امضا یا مهر یا خطوط را تحریف کرده یا کلمه ای الحاق کند یا اسامی اشخاص را تغییر دهد، علاوه بر جبران خسارت وارده، به حبس از 6 ماه تا 3 سال و یا به جزای نقدی از 16میلیون و پانصد تا 82 میلیون و پانصد هزار تومان محکوم خواهد شد.
مجازات جرم جعل اسناد سجلی
ماده 537 قانون مجازات اسلامی، عکسبرداری از کارت شناسایی، اوراق هویت شخصی و مدارک دولتی و عمومی و سایر مدارک مشابه در صورتی که موجب اشتباه با اصل شود باید ممهور به مهر یا علامتی باشد که نشان دهد آن مدارک رو نوشت یا عکس می باشد، در غیر این صورت عمل فوق جعل محسوب میشود و تهیه کنندگان اینگونه مدارک و استفاده کنندگان از آنها به جای اصلی عالما عامدا علاوه بر جبران خسارت به حبس از 6ماه تا دو سال و یا به جزای نقدی از 8 میلیون و دویست و پنجاه هزار تومان تا 33 میلیون تومان محکوم خواهد شد.
مجازات جرم جعل کارت پایان خدمت
ماده 538 قانون مجازات اسلامی، هر کس شخصا یا توسط دیگری برای معافیت خود یا شخص دیگری از خدمت دولت یا نظام وظیفه یا برای تقدیم به دادگاه گواهی پزشکی به اسم طبیب جعل کند به حبس از 6ماه تا یک سال یا به 6میلیون و ششصد هزار تومان، تا 23میلیون تومان جزای نقدی محکوم خواهد شد.
مجازات جرم جعل هویت ( شرکت در امتحان به جای دیگری)
ماده 541 قانون مجازات اسلامی، هر کس به جای داوطلب اصلی هر یک از آزمونها اعم از کنکور ورودی دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی دانشسرا ها، مراکز تربیت معلم، اعزام دانشجو به خارج از کشور یا امتحانات داخلی و نهایی واحدهای مزبور یا امتحانات دبیرستان ها، مدارس راهنمایی و هنرستانها و غیره در جلسه امتحان شرکت نماید،
حسب مورد مرتکب و داوطلب علاوه بر مجازات اداری و انتظامی، به 2میلیون و ششصد و چهل تا 8 میلیون و دویست پنجاه هزار تومان، جزای نقدی محکوم خواهد شد. لازم به ذکر است که، شرکت در امتحان به جای شخص دیگر، فقط مجازات جزای نقدی داشته و حبس ندارد.
ارکان جرم جعل سند
برای اینکه یک عملی تحت عنوان جرم جعل اسناد قرار بگیرد و مرتکب مجازات شود، نیاز به سه رکن قانونی، مادی و روانی وجود دارد، و با احراز این ارکان، عمل مرتکب، در زمره جرایم جعل اسناد قرار گرفته و مرتکب علاوه بر جبران خسارت، به مجازات جزای نقدی یا حبس محکوم میگردد.
رکن قانونی، یعنی قانون این عمل را جزو جرایم قرارداده و برای آن مجازات در نظر گرفته باشد. قانون مجازات اسلامی از ماده 523تا 543، جعل اسناد را جرم دانسته و به موارد و مجازات آن پرداخته است.
رکن مادی، یعنی همان عملی که مرتکب، انجام میدهد. عمل مرتکب میتواند هم فعل مثبت مانند: ساختن سند و امضا کردن به جای فرد دیگر، باشد و هم فعل منفی مانند: مخفی کردن سند اصلی، باشد.
رکن روانی، یعنی همان قصد و سوءنیت داشتن مرتکب، به این معنا که شخص، با علم و اراده آگاهانه به جرم بودن و ضرر رساندن به دیگری، این عمل را انجام دهد.
روش های شناسایی سند اصلی و جعلی
تمامی افراد باید با روش های شناسایی و تشخیص اسناد جعلی و اصلی آشنا شده و آموزش ببینند. یکی از راه های موثر در جلوگیری از وقوع جرم جعل، بحث آموزش روش های شناسایی و تشخیص اسناد میباشد.
بررسی فیزیکی، دستگاه هایی مانند: میکروسکوپ، ذره بین، مولد نور ماوراء بنفش و نور مادون قرمز، در این نوع از روش مورد استفاده قرار میگیرند. به عنوان مثال، نور ماوراءبنفش برای تشخیص الیاف فلورسانس در اسکناس، لکه های باقیمانده از پاک شدگی شیمیایی، تقدم و تاخر در تقاطع خطوط مورد استفاده قرار میگیرد.
برای تشخیص و مقایسه جوهر های به کار رفته در اسناد و فشار قلم از مادون قرمز میتوان استفاده کرد.
بررسی شیمیایی، برای تشخیص تغییر و اختلاف در رنگ جوهرها، از برخی داروها و مواد شیمیایی مختلف استفاده میشود. این روش معمولا برای آشکار کردن نوشته های پنهانی یا پاک شده کاربرد دارد.
بررسی مقایسه ای، این روش را میتوان شامل بررسی خطوط، امضاهای استکتابی، امضاهای متعارف و مسلم الصدور و شناسایی نویسنده، در نظر گرفت. در این بررسی ها تعلق یا عدم تعلق خطوط به یک شخص خاص تشخیص داده میشود. این شیوه معمولا برای بررسی خصوصیات فردی و عادات نوشتاری نویسنده مورد بررسی قرار میدهد.
