چک لیست قرارداد کار قانونی مطابق قانون کار 1405
خیلی از کارفرماها با این تفکر که همینکه یک برگه امضا شده بین او و کارگر رد و بدل شده است، یعنی قرارداد کارشان قانونی است، اما واقعیت این است که در بسیاری از پرونده های هیئت تشخیص، وقتی کارفرما همان برگه را جلوی نماینده اداره کار می گذارد، متوجه می شود چون بندهای الزامی ماده 10 قانون کار در آن نیامده، عملاً همان سند به نفعش کار نمی کند. این اتفاق کم هم نیست؛ نمایندگان هیئت های تشخیص و حل اختلاف اداره کار بارها به نبود مستندات کافی و ضعف در مفاد قراردادها به عنوان یکی از ریشه های اصلی پرونده های ناقص اشاره کرده اند.
برای همین یک چک لیست قرارداد کار قانونی که واقعاً بر اساس متن قانون تنظیم شده باشد، نه یک سلیقه شخصی یا یک نمونه قرارداد تنظیم شده توسط وکیل پایه دادگستری ، تنها راهی است که هم کارگر و هم کارفرما را از درد سرهای بعدی نجات می دهد.
در این مطلب قرار است دقیقاً همین چک لیست را با شما مرور کنیم؛ از بندهای الزامی که قانون به صراحت خواسته تا نکاتی که خیلی از قراردادهای رایج .رعایت شان نمی کنند.
قرارداد کار قانونی چه تفاوتی با یک توافقنامه ساده دارد؟
قرارداد کار، طبق تعریف ماده 7 قانون کار، سندی کتبی یا شفاهی است که کارگر در برابر دریافت حق السعی (حقوق یا دستمرد)، کاری را برای مدت موقت یا غیرموقت برای کارفرما انجام می دهد. تا اینجا این تعریف شبیه هر توافق دیگری به نظر می رسد، اما تفاوت اصلی جایی شروع میشود که قانونگذار در ماده 10 فهرستی از موارد را الزامی کرده و گفته قرارداد کار «باید» این موارد را داشته باشد، وگرنه اعتبار اثباتی اش زیر سؤال میرود. نکته ای که خیلی از افراد نمیدانند این است که حتی قرارداد شفاهی هم مشمول همین ماده است، فقط اثبات محتوایش سخت تر می شود. پس تفاوت واقعی در شکل نوشتاری نیست، در رعایت محتوای الزامی است.
چک لیست قرارداد کار قانونی طبق ماده 10 قانون کار
این بخش هسته اصلی هر چک لیست قرارداد کار قانونی است. طبق ماده 10 قانون کار، قرارداد علاوه بر مشخصات دقیق طرفین باید موارد زیر را در بر بگیرد. برای اینکه همه چیز دم دست باشد، جدول زیر را برای شما آماده کرده یام:
| بند قانونی | موضوعی که باید ذکر شود |
| بند الف | نوع کار، حرفه یا وظیفه ای که کارگر باید انجام دهد |
| بند ب | حقوق یا مزد مبنا و لواحق آن (مزایا، اضافه کاری و غیره) |
| بند ج | ساعات کار، تعطیلات و مرخصیها |
| بند د | محل انجام کار |
| بند ه | تاریخ انعقاد قرارداد |
| بند و | مدت قرارداد، در صورتی که کار برای مدت معین باشد |
| بند ز | سایر مواردی که عرف شغل یا محل ایجاب می کند |
| بند ح | شرایط و نحوه فسخ قرارداد، در مواردی که مدت تعیین نشده باشد |
بند «ح» را عمداً جداگانه ذکر شده زیرا خیلی از قراردادهای قدیمی آن را ندارند. این بند در سال 1394 از طریق قانون رفع موانع تولید به ماده 10 اضافه شد تا هم امنیت شغلی کارگر و هم امکان قانونی فسخ برای کارفرما روشن باشد. اگر قراردادی که الان دستتان است این بند را ندارد، به احتمال زیاد قدیمی است یا از یک نمونه ناقص کپی شده.
شایان ذکر است بر مبنای ماده 25 قانون کار هیچ یک از طرفین (کارگر و کارفرما) نمیتوانند به تنهایی قرارداد را فسخ کنند و بایستی برای فسخ قرارداد یا با توافق یکدیگر این کار را انجام نموده و یا از طریق مراجع هیئت ها کارگری و کارفرما نسبت به انجام این امر اقدام نمایند
مشخصات طرفین چگونه باید نوشته شود؟
نام کامل، شماره ملی، آدرس دقیق و در مورد کارفرما، نام و شماره ثبت شرکت اگر شخصیت حقوقی است. یک اشتباه رایج این است که فقط نام و امضا نوشته می شود بدون شماره ملی؛ این موضوع در دعاوی اثبات هویت واقعی طرفین را سخت میکند.
نوع کار و وظیفه محوله چرا نباید کلی نوشته شود؟
نوشتن «کارمند اداری» یا «همکاری در امور شرکت» به جای شرح دقیق وظایف، یکی از رایجترین ضعفهای قرارداد ها است. وقتی شغل و سمت به درستی درج شود، در صورت حادثه ناشی از کار یا اختلاف بر سر شرح وظایف، اثبات موضوع بسیار ساده تر می شود؛ همچنین در کارگاه های بالای پنجاه نفر، این دقت مستقیماً به طرح طبقه بندی مشاغل مرتبط است.
تفاوت قرارداد کار موقت و دائم در چیدمان بندها
بسیاری فکر می کنند تنها تفاوت قرارداد موقت و دائم، همان «تاریخ پایان» است. در عمل بندهای فسخ، تمدید و حتی مزایا باید متفاوت نوشته شوند. اگر مدت قرارداد ذکر نشود، قانون آن را دایمی تلقی می کند و کارفرما دیگر نمیتواند به سادگی رابطه کاری را قطع کند. این یعنی یک سهل انگاری ساده در نوشتن تاریخ، میتواند نوع کل رابطه کاری را از موقت به دائم تغییر دهد، بدون اینکه کارفرما اصلاً چنین قصدی داشته باشد.
کدام فرم قرارداد کار را باید استفاده کنید؟
اینجا سؤالی است که هر روز در جست و جو های اینترنتی زیاد تکرار می شود: فرم قرارداد کار pdf کجاست، یا فرم قرارداد اداره کار 1405 pdf را از کجا بگیریم؟ واقعیت این است که بیشتر فرمهای رایگانی که در نتایج اول گوگل می بینید، یا مربوط به سالهای قبل هستند یا بند «ح» و سایر بنده های ماده 10 و قانون کار را ندارند، لذا شما میتوانید جهت اطمینان خاطر از قرارداد استخدام خود از نمونه قرارداد های استخدامی مجموعه داپکده استفاده نمایید که این قرارداد ها توسط وکلا و کارشناسنان خبره تنظیم شده است و تمام الزامات قانون کار و قواعد عمومی را در بر مگیرد
یکی برای اداره کار، یکی نزد کارگر، یکی نزد کارفرما و یکی هم در اختیار شورای اسلامی کار یا نماینده کارگر. یک فرم خام قرارداد اداره کار 1405 که این جزئیات را نداشته باشد، عملاً ناقص است، حتی اگر ظاهرش رسمی به نظر برسد.
اشتباهاتی که حتی کارفرماهای باتجربه هم مرتکب میشوند
در تجربه ای که از بررسی قراردادهای شرکتهای مختلف داشته ام، این اشتباهات بیشترین تکرار را دارند.
اول، امضا نکردن هر چهار نسخه قرارداد. خیلی از کارفرماها فقط دو نسخه امضا میکنند و یک نسخه نزد اداره کار یا نماینده کارگر باقی نمیماند، در حالی که این تبصره الزامی است.
دوم، مخلوط کردن حقوق پایه با مزایا در یک عدد واحد. وقتی «حقوق ماهانه» به صورت یک رقم کلی نوشته می شود بدون تفکیک مزد مبنا از حق مسکن، حق اولاد و سایر مزایا، محاسبه سنوات و عیدی در پایان همکاری دچار اختلاف می شود.
سوم، نبود شرایط فسخ روشن. طبق بند «ح»، این بخش برای قراردادهای بدون مدت مشخص الزامی است؛ نبودش یعنی هیچ طرف نمیداند چه زمانی و با چه شرایطی میتواند رابطه کاری را قطع کند.
چهارم، استفاده از یک متن قرارداد کاری ساده تک صفحه ای بدون پیوست، برای مشاغلی که وظایف پیچیده یا حساسیت بالایی دارند. یک صفحه کافی نیست وقتی شرح وظایف، معیارهای عملکرد یا تعهدات محرمانگی هم باید مشخص شوند.
نکته ای که کمتر کسی درباره اش صحبت می کند: قرارداد شفاهی هم علیه شما استفاده می شود
اکثر مقالات همینجا می ایستند و میگویند «حتماً قرارداد کتبی ببندید». نکته ای که کمتر گفته می شود این است که طبق تعریف قانون کار، رابطه کاری حتی بدون هیچ قرارداد کتبی هم مشمول قانون کار است. یعنی کارفرمایی که فکر میکند چون کاغذی امضا نشده، تعهدی هم ندارد، دقیقاً در معرض بیشترین ریسک قرار دارد؛ چون در دعاوی، اثبات وجود رابطه کارگری و کارفرمایی از طریق فیش حقوقی، پیامک، شاهد یا حتی سابقه بیمه هم ممکن است، و کارفرما دیگر سندی برای دفاع از خودش ندارد. پس نبود قرارداد کتبی به معنای نبود مسئولیت نیست؛ فقط یعنی کارفرما دستش برای دفاع خالی تر است.
چطور یک متن قرارداد کاری ساده و قانونی بنویسیم؟
اگر می خواهید خودتان قرارداد را از صفر تنظیم کنید، این مسیر منطقی است:
اول، نوع همکاری را مشخص کنید؛ موقت است یا دائم، تمام وقت است یا پاره وقت. دوم، مشخصات طرفین را کامل و دقیق درج کنید. سوم، همه بندهای هشتگانه ماده 10 را یکی یکی چک کنید و ببینید کدام برای شغل مورد نظرتان کاربرد دارد. چهارم، اگر رابطه کاری خاصی دارید مثل قراردادهای پروژه ای یا دور کاری، بندهای اختصاصی اضافه کنید. پنجم، پیش از امضا، متن را یکبار با متن رسمی ماده 10 تطبیق دهید.
برای کسانی که به دنبال یک متن قرارداد کاری بین کارگر و کارفرما به عنوان نقطه شروع هستند، به جای نوشتن از صفر می توان از نمونه های آماده و بررسی شده حقوقی استفاده کرد تا احتمال جا افتادن یک بند الزامی به حداقل برسد.
دانلود نمونه قرارداد کار آماده: چه زمانی به صرفه تر از نوشتن دستی است؟
اگر وقت کافی برای بررسی تک تک بندهای قانونی ندارید، یا کارگاهتان بیش از چند نفر پرسنل دارد و ریسک اشتباه در قرارداد گروهی بالاتر میرود، دانلود قرارداد کار آماده منطقی تر از نوشتن دستی است. تفاوت اصلی یک نمونه حرفهای با یک فایل رایگان اینترنتی، تطبیق کامل با اصلاحات سال 1394 و 1405 رعایت تبصره چهار نسخه ای است. در داپکده، نمونه قرارداد اداره کار word و فرم قرارداد کار موقت pdf به گونه ای تنظیم شده اند که همه بندهای الزامی ماده 10 در آنها لحاظ شده و کافی است اطلاعات مربوط به شغل و طرفین را جایگزین کنید.
برای مشاهده و دریافت نمونه قرارداد های کار مطابق قانون کار 1405
اگر یکی از طرفین بندی از قرارداد را رعایت نکند، چه اقدامی باید انجام شود؟
فرض کنید کارگری قراردادی امضا کرده که در آن حقوق ماهانه مشخص شده، اما کارفرما چند ماه است حقوق را به طور کامل پرداخت نمی کند. طبق رویه فعلی، اولین قدم مراجعه به اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل و ثبت دادخواست کتبی است. اگر مرحله سازش در شورای اسلامی کار به نتیجه نرسد، پرونده به هیئت تشخیص میرود که با حضور نماینده کارگر، کارفرما و دولت رسیدگی میکند.
اگر یکی از طرفین به رأی معترض باشد، پرونده به هیئت حل اختلاف ارجاع می شود و رأی آنجا قطعی و لازم الاجراست. نکته مهم این جاست: قدرت شما در این جلسات دقیقاً به همان قراردادی وابسته است که از اول امضا کرده اید. اگر بندهای الزامی در آن نبوده، اثبات ادعا سختتر میشود.
در چنین شرایطی، تنظیم دقیق دادخواست مطالبه حقوق یا لایحه دفاعیه اهمیت زیادی دارد، چون رأی نهایی هیئتها معمولاً بر اساس مستندات و مفاد قرارداد صادر میشود. تیم حقوقی داپکده در کنار قراردادها، خدمات تنظیم دادخواست و لوایح مرتبط با اختلافات کارگری را هم ارائه میدهد تا مسیر از «پیشگیری با قرارداد درست» به «دفاع درست در صورت بروز اختلاف» کامل شود.
جمعبندی: کدام مسیر برای شما مناسبتر است؟
اگر کارگاه کوچکی دارید و فقط یک یا دو نیرو استخدام می کنید، وقت گذاشتن و نوشتن دستی قرارداد بر اساس همین چک لیست کافی است. اگر تعداد پرسنل بالاست یا نوع همکاری پیچیده است (پروژه های، موقت، دور کاری)، استفاده از یک نمونه حقوقی بررسی شده ریسک اشتباه را به شدت پایین می آورد. و اگر همین حالا درگیر یک اختلاف با کارفرما یا کارگر هستید، اول قراردادتان را با همین چک لیست تطبیق دهید؛ همان مستندی است که سرنوشت پرونده تان را در هیئت تشخیص مشخص میکند.
