یکی از اساسی ترین منابع، برای کسب در آمد دولت ها، گرفتن مالیات از مردم میباشد، مالیات بر ارث به عنوان یکی از مصادیق مالیات های مستقیم، به هزینه ای که دولت به جهت انتقال اموال متوفی به وراث، از ورثه آن، میگیرد، اطلاق میگردد.
ورثه اگر بخواهند اموال متوفی را به نام خودشان انتقال بدهند، میبایست متناسب با ارثی که به آنها میرسد، مالیات پرداخت نمایند.
ما در این مقاله قصد داریم به ماهیت مالیات بر ارث و تمام موارد مربوط به آن پرداخته و هر یک از آن موارد را توضیح دهیم.
مالیات بر ارث
بعد از فوت متوفی، تمام اموال وی، اعم از منقول و غیر منقول، به ورثه آن میرسد، انتقال اموال متوفی به وراث، مبتنی بر پرداخت هزینه به تناسب میزان سهم الارث و رابطه خویشاوندی با متوفی به دولت میباشد، که در قانون از آن تحت عنوان مالیات بر ارث یاد میشود.
انواع مالیات
به طور کلی مالیات، به دو دسته مالیات های مستقیم و مالیات های غیر مستقیم تقسیم میشود.
مالیات های غیر مستقیم به طور نا محسوس بر کالاها و خدمات قرار داده میشود و مصرف کنندگان نهایی{مردم} مسئول پرداخت این نوع مالیات ها میباشند. عوارض گمرکی {مالیات واردات و صادرات}، مالیات بر مصرف و مالیات بر ارزش افزوده بر روی کالاها، از مالیات های غیر مستقیم به شمار می آیند.
ولیکن مالیات مستقیم در واقع بر اساس دارایی و ملک و املاک هر فردی تعیین شده و توسط دولت از مالک گرفته خواهد شد، که می توان از مالیات بر ارث، به عنوان یکی از انواع مالیات های مستقیم یاد کرد.
طبقه بندی وراث
به استناد قانون مالیات های مستقیم، ورثه متوفی به سه طبقه تقسیم میشوند
طبقه اول، پدر، مادر، همسر، فرزندان و اولاد آنها و اولاد اولاد{نوه، نبیره، ندیده، نتیجه}
طبقه دوم: اجداد، برادر، خواهر و اولاد آنها.
طبقه سوم: عمو، عمه، دایی، خاله و اولاد آنها.
نکته ای که در مورد طبقات ارث لازم به ذکر است این میباشد که، تا فردی از طبقه بالاتر وجود داشته باشد، به طبقه پایین تر ارث نمیرسد. به عنوان مثال: اگر فردی فوت نماید و از طبقه اول فقط یک نوه داشته باشد، تمام اموال متوفی به همین نوه خواهد رسید و افراد در طبقه دوم و سوم ارث نمیبرند.
نحوه پرداخت مالیات بر ارث
براساس ماده 26 قانون مالیات های مستقیم، وراث متوفی یا ولی یا امین یا نماینده قانونی آنها موظفند که به منظور کسر هزینه های کفن و دفن در حدود عرف و عادات و واجبات مالی و عبادی در حدود قواعد شرعی و دیون محقق متوفی از ماترک، ظرف مدت یک سال از تاریخ فوت متوفی اظهارنامه ای حاوی کلیه اقلام ماترک با تعیین ارزش روز زمان فوت و تصریح مطالبات و بدهی ها طبق فرم نمونه مخصوصی که از طرف سازمان امور مالیاتی کشور تهیه میشود
به انضمام مدارک زیر به اداره امور مالیاتی صالح، تسلیم نماید.
1-اسناد و مدارک مربوط به بدهی ها و مطالبات متوفی
2-رونوشت کلیه اموال و املاک متوفی
3- رونوشت آخرین وصیتنامه متوفی اگر موجود است.
4-در صورتی که اظهارنامه از طرف وکیل یا قیم یا ولی داده شده باشد، رونوشت یا تصویر گواهی شده وکالتنامه یا قیم نامه لازم است.
5- گواهی فوت متوفی از مراجع مربوطه
مهلت قانونی تحویل اظهارنامه مالیات بر ارث
ورثه متوفی میبایست طی مدت یک سال پس از فوت متوفی، اظهارنامه مالیاتی ارث را تکمیل نموده و به اداره مالیات تحویل دهند،
در صورتی که اظهارنامه در مدت یک سال ارائه داده شود، هزینه های کفن و دفن و بدهی های متوفی از ما ترک کسر میگردد و مالیات به باقیمانده اموال تعلق خواهد گرفت و بعد از پرداخت مالیات، آن اموال بین وراث تقسیم میگردد، اگر چنانچه اظهارنامه در زمانی که قانون معین نموده،{در مدت یک سال} تحویل داده نشود، مالیات، بدون کم کردن هزینه های کفن و دفن و بدهی ها محاسبه خواهد شد.
مهلت پرداخت مالیات بر ارث
به استناد ماده 39 قانون مالیات های مستقیم، وصی{شخصی که مامور به اجرای وصیت متوفی شده است} حداکثر ظرف مدت سه ماه از تاریخ فوت موصی {وصیت کننده} به حسب مورد، اظهارنامه ای، روی نمونه ای که از طرف سازمان امور مالیاتی کشور تهیه میشود، حاوی مشخصات و ارزش مال مورد وصیت را به انضمام اسناد مربوطه، به اداره امور مالیاتی صلاحیتدار تسلیم و رسید دریافت کنند، و مالیات را حداکثر ظرف مدت سه ماه از تاریخ انقضای مهلت تسلیم اظهار نامه پرداخت کنند.{در واقع تا شش ماه بعد از فوت متوفی مهلت پرداخت مالیات وجود دارد.}
اموال مشمول مالیات بر ارث
طبق ماده 17 قانون مالیات های مستقیم، اموال و دارایی هایی که در نتیجه فوت شخص، اعم از فوت واقعی یا فرضی انتقال می یابد، به شرح زیر مشمول مالیات میگردد،
- تمام سپرده ها و حساب های بانکی
- اوراق مشارکت و سهام شرکت ها
- سود های متعلق به این حساب ها و سپرده ها تا تاریخ انتقال به نام ورثه
- کلیه سهام و سهم الشرکه ها و حق تقدم مانند: حق سرقفلی
- تمام امتیازات مانند، آب، برق، گاز، خطوط تلفن ثابت و گوشی همراه
- وسایل نقلیه اعم از زمینی،{انواع ماشین، تراکتور} هوایی{جت، هلیکوپتر} دریایی{قایق، لنج}
- املاک{مسکونی، تجاری، اداری و صنعتی}
اموال معاف از مالیات بر ارث {چه مواردی شامل مالیات بر ارث نمیشود؟}
مطابق ماده 24 قانون مالیات های مستقیم، بعضی از اموال و دارایی های متوفی، شامل مالیات نمیگردند، که در ادامه به موارد آن میپردازیم،
- وجوه بازنشستگی
- پس انداز و مزایای پایان خدمت
- مطالبات مربوط به خسارت اخراج، باز خرید خدمت و مرخصی استحقاقی
- وجوه دریافتی از بیمه های تامین اجتماعی و بیمه های عمر و زندگی
- خسارت های ناشی از فوت و دیه{دیه ای که متوفی دریافت کرده است مالیات ندارد.}
- اموالی که توسط متوفی، برای موسسه و سازمان های دولتی وقف،نذر و یا حبس گردیده است
- اثاث البیت متوفی{لوازم ضروری زندگی متوفی}
مراحل گرفتن گواهی مالیات بر ارث
هر یک از وراث به جهت اینکه بتوانند در اموال به ارث رسیده به آنها تصرف نمایند، میبایست مالیات بر ارث آن اموال را پرداخت کنند، فلذا برای تصرف در اموال به ارث رسیده، بعد از پرداخت مالیات آنها، باید گواهی مالیات بر ارث را از اداره امور مالیاتی بگیرند، برای دریافت این گواهی باید مراحلی را پشت سر گذاشت که در ادامه مراحل دریافت گواهی مالیات بر ارث را توضیح خواهیم داد.
دریافت گواهی انحصار وراثت
برای دریافت گواهی مالیات بر ارث، اولین مرحله ای که باید پشت سر گذاشت، گرفتن گواهی انحصار وراثت میباشد، برای گرفتن این گواهی، بعد از مراجعه به دفاتر اسناد رسمی و تکمیل فرم مربوطه و امضای وراث و سه شاهد، دفتر خانه اسناد رسمی، این فرم را گواهی کرده {که به آن گواهی استشهادیه نیز گفته میشود}و به وراث تحویل میدهد، سپس وراث با مراجعه به یکی از دفاتر خدمات قضایی و پرداخت هزینه گواهی انحصار وراثت، میتوانند این گواهی را دریافت نمایند.
مراجعه به اداره امور مالیاتی
بعد از گرفتن گواهی انحصار وراثت، وراث برای پرداخت مالیات، باید به اداره امور مالیاتی مراجعه کرده و مالیات بر ارث را با توجه به اموالی که به آنها ارث رسیده، پرداخت نمایند، در این صورت بعد از پرداخت مالیات، اداره امور مالیاتی، سندی تحت عنوان مفاصا حساب مالیات ورثه یا برگه مالیات بر ارث به وراث تحویل میدهد.
لازم به ذکر است که، اگر چنانچه هر یک از وراث بخواهند، اموال به ارث رسیده را به هر نحوی انتقال دهند یا بفروشند، باید سند تک برگی نسبت به اموال بگیرند، برای دریافت سند تک برگی باید به دفاتر اسناد رسمی مراجعه کرده و گواهی مفاصا حساب {برگه مالیات بر ارث} و گواهی حصر وراثت را تحویل دفتر اسناد داده تا دفتر خانه مدارک مربوطه را، به اداره ثبت به جهت صدور سند تک برگی ارسال نماید.
اسناد و مدارک لازم برای صدور گواهی مالیات بر ارث
برای اینکه ورثه بتوانند اموال متوفی را به نام خود در آورده و در آنها تصرف نمایند، باید مالیات آن ها را به دولت پرداخت کنند، پرداخت مالیات بر ارث و گرفتن گواهی آن، وجود و ارائه یکسری مدارک لازم و ضروری میباشد، که آنها را ذکر خواهیم نمود.
- ارائه اصل یا کپی تمام بدهی ها و مطالبات متوفی
- ارائه اظهارنامه مالیات بر ارث
- ارائه گواهی فوت
- ارائه رونوشت تمام اموال و دارایی های متوفی
- در صورت وجود وکیل یا قیم، باید کپی از وکالت نامه یا قیم نامه ارائه شود.
