نحوه گرفتن حکم جلب به دلیل عدم پرداخت نفقه

گرفتن حکم جلب به دلیل عدم پرداخت نفقه، یکی از مسائلی است که در دعاوی خانواده از مهمترین موضوعات پر تکرار و چالش برانگیز زوجین، تبدیل شده است، لکن اطلاع از نحوه دریافت حکم جلب از دادگاه صالح و همچنین شرایط قانونی آن جهت انجام این امر مهم، ضروری میباشد، لذا ما در این مقاله قصد داریم به نحوه گرفتن حکم جلب به دلیل نپرداختن نفقه بپردازیم و تمامی سوالات شما را در این زمینه پاسخ دهیم.

نحوه گرفتن حکم جلب به دلیل عدم پرداخت نفقه

همزمان با انعقاد علقه زوجیت میان زن و مرد، حقوق و تکالیفی برای هریک از زوجین به وجود می آید و همچنین نیز با تولد فرزندان، وظایف و تکالیفی برعهده والدین به خصوص پدر که به عنوان حامی خانواده شناخته میشود ایجاد میگردد، که با توجه به اهمیت این موضوع ، قانونگذار تدابیری را در این زمینه به جهت حفظ حقوق خانواده، سنجیده است، یکی از مهمترین تکالیف مرد خانواده، پرداخت هزینه های زندگی { نفقه } مانند: تهیه پوشاک، مسکن، خوراک و درمان، همسر و فرزندان میباشد.

با توجه به اینکه قانونگذار وظایفی را برای زوج جهت تامین هزینه های زندگی همسر و خانواده خود پیش بینی کرده است، طبیعتاً باید برای عدم انجام آن وظایف، ضمانت اجرا هایی را نیز در نظر گرفته باشد،به صورت کلی ضمانت اجرای قانونی، به دو نوع حقوقی و کیفری تقسیم می شود:

در علم حقوق به تامین هزینه هایی از قبیل: پوشاک، مسکن، اثاث البیت، خوراک، آموزش، بهداشت و حتی در مواردی کارگر در منزل ،نفقه گفته میشود، که در نکاح دائم پرداخت این هزینه ها برعهده زوج و یا اصطلاحا پدر خانواده میباشد، زوج قانوناً موظف است در صورت تمکین زوجه، این هزینه ها را پرداخت نماید.

آیا میتوان به دلیل نپرداختن نفقه حکم جلب دریافت کرد؟

همان طور که گفته شد پرداخت نفقه قانوناً برعهده زوج میباشد، اما در بعضی از اوقات ممکن است زوج به دلایل مختلفی از پرداخت نفقه، سر باز زند، در این صورت زوجه میتواند هم برای دریافت حق و حقوقات خود و همچنین نیز نفقه فرزند مشترکشان، از طریق دادگاه، طرح دعوی نماید، به طور کلی قانونگذار دو راه برای مطالبه نفقه از زوج، پیش بینی کرده است که موثر ترین آن شکایت کیفری است.

هنگامی که بحث از شکایت کیفری به میان می آید، همواره باید دانست که مجازات های کیفری مجازات هایی از قبیل زندان، شلاق و جزای نقدی میباشد که برای هر شخصی تحمل ناپذیر و دشوار است، لذا در بحث شکایت کیفری نفقه، که موجب جلب محکوم علیه، میگردد، اثر گذاری بیشتری جهت التزام به پرداخت نفقه از جانب زوج، وجود دارد.

شرایط گرفتن حکم جلب به دلیل عدم پرداخت نفقه

در تمامی پرونده های حقوقی به جهت جریان انداختن روال پرونده ، وجود یکی سری شرایطی که در قانون به آن پرداخته شده است ضروری و لازم است، در مورد جلب زوج نیز، بابت عدم پرداخت نفقه هم یک سری شرایطی در قانون پیش بینی شده است که در ادامه قصد داریم به آن، بپردازیم.

بر اساس ماده 53 قانون حمایت خانواده، چنانچه مردی با داشتن استطاعت مالی، از پرداخت نفقه به زوجه و اشخاصی که طبق قانون، مستحق نفقه میباشند، امتناع ورزد، به حبس از سه ماه تا یک سال محکوم میشود، بنابراین در صورتی که زوج با وجود توانایی مالی، از پرداخت نفقه زوجه و فرزندان و خویشاوندانی که قانوناً تکلیف پرداخت نفقه آنها به وی سپرده شده است، خودداری نماید به حبس مزبور محکوم میگردد.

لازم به ذکر است که زوجه زمانی استحقاق دریافت نفقه را خواهد داشت که از زوج تمکین نماید.

گرفتن حکم جلب عدم پرداخت نفقه معوقه

نفقه معوقه به معنای نفقه ایام گذشته و یا نفقه ای است که با وجود تمکین زوجه به او پرداخت نگردیده و از طریق دادگاه نیز مطالبه نشده است، بنابراین نفقه معوقه، یک نوع بدهی پرداخت نکرده زوج به زوجه می باشد، که طبق قانون میتوان آن را از زوج، مطالبه نمود، اما آنچه که در رویه، برای مطالبه نفقه معوقه مطرح است دادخواست حقوقی مطالبه نفقه معوقه بوده و بحث از شکایت کیفری مطرح نمیباشد.به عبارت دیگر، برای مطالبه نفقه معوقه فقط میتوان از طریق دادگاه حقوقی اقدام نمود.

با این وجود در ماده 53 قانون حمایت از خانواده جهت شکایت کیفری به طور صریح به نوع نفقه حال و یا معوقه بودن آن نپرداخته است، بنابراین رویه شعبات میتواند در رسیدگی به این امر متفاوت باشد، همچنین با توجه به نظر مشورتی شماره 7/98/979 آنچه که مورد ملاک این ماده میباشد، صرفا نفقه حال زوجه، فرزندان و خویشاوندان واجب النفقه میباشد. هر چند که در نهایت همانند تمامی دیون دیگر، نفقه معوقه نیز باید پرداخت گردد و در صورت نپرداختن آن، ضمانت اجرای قانونی برای شخص بدهکار که همان حبس است در نظر گرفته میشود.

گرفتن حکم جلب نفقه جاری فرزند و زوجه

نفقه جاری یا حال نفقه ای است که میبایست توسط زوج جهت تامین هزینه های روزمره زوجه و همچنین اشخاص واجب النفقه پرداخت شود، و همان طور که از مفاد ماده 53 قانون حمایت از خانواده میتوان تفسیر کرد این است که، اگر شخصی با داشتن توانایی مالی از پرداخت نفقه همسر و فرزندان خودداری کند، به مجازات مندرج در قانون، محکوم میگردد، فلذا چنانچه مرد از پرداخت نفقه ای که قانونا مکلف است در موعد مشخصی، به زوجه و یا سایر افراد واجب النفقه خود، پرداخت نماید سرباز زند، زوجه میتواند با مراجعه به دفاتر خدمات قضایی جهت مطالبه نفقه خود و همچنین فرزند صغیر تحت حضانت خود، طرح دعوی ترک انفاق کیفری را به ثبت رساند.

شایان ذکر است فرزندانی که دارای اهلیت استیفا و به حداقل سن 18 سال تمام رسیده باشند، میتوانند شخصا جهت مطالبه نفقه خود، از طریق دادگاه اقدام نمایند.

• طرح شکایت کیفری ترک انفاق توسط زوجه یا فرزند از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی
• منفق (شخصی که موظف است نفقه پرداخت نماید) استطاعت مالی برای پرداخت نفقه داشته باشد و بتوان این امر را در دادگاه اثبات نمود
• عدم پرداخت نفقه توسط منفق با وجود الزام دادگاه به پرداخت.

انواع حکم جلب به دلیل نپرداختن نفقه

به طور کلی دو نوع حکم جلب وجود دارد، حکم جلب عادی: زمانی که اطلاعات شخصی که حکم جلب بر علیه آن صادر شده است، معلوم و مشخص باشد. {منظور محل زندگی آن شخص است.} و نوع دیگر حکم جلب که به آن حکم جلب سیار میگویند، زمانی مورد استفاده قرار میگیرد که اطلاعات دقیق و روشنی از محل زندگی شخصی که محکوم شده است، در دست نباشد، در این صورت میتوان با ارائه درخواست از اجرای احکام، حکم جلب سیار محکوم علیه را دریافت نمود، و با  این حکم جلب سیار، میتوان در هر مکان و هر زمانی که به محکوم علیه دسترسی پیدا کردید، به مامورین مربوطه مراجعه کرده و محکوم علیه را جلب نمایید.

مراحل گرفتن حکم جلب، به دلیل عدم پرداخت نفقه

برای دریافت حکم جلب شخصی که از پرداخت نفقه خودداری کرده است ابتدا میبایست از طریق دفاتر خدمات قضایی نسبت به طرح دعوی کیفری ترک انفاق اقدام نمود، سپس با ارجاع پرونده به دادسرا و تعیین وقت رسیدگی، باید در جلسات رسیدگی، ادله و مدارک مورد نیازی که نشان دهنده توانایی مالی مرد جهت پرداخت نفقه میباشد را، به اثبات رساند.

شایان ذکر است  که پس از محکوم کردن زوج به پرداخت نفقه در صورتی که وی توانایی مالی لازم را جهت پرداخت نفقه نداشته باشد، میتواند ظرف مدت یک ماه نسبت به درخواست اعسار و تقسیط نفقه، اقدام نماید، درصورت اثبات معسر بودن وی در دادگاه، محکومیت کیفری او، بی اثر میگردد، در غیر این صورت اگر چنانچه دادگاه، با درخواست اعسار زوج، موافقت ننماید و یا اینکه زوج در مهلت مقرر دادخواست اعسار را ارائه نکند، محکوم له میتواند حکم جلب زوج را، از دادگاه دریافت کند.

لازم به ذکر است که، استحقاق شخص برای دریافت نفقه و توانایی مالی منفق، دو شرط لازم و ضروری برای رسیدگی به شکایت و اثبات ترک انفاق کیفری در دادگاه میباشد.

مدارک لازم برای گرفتن حکم جلب به دلیل  عدم پرداخت نفقه

برای اینکه بتوان یک امر حقوقی را از لحاظ قانونی پیش برد، به یک سری مدارک و ادله کافی نیاز می باشد، گرفتن حکم جلب به دلیل نپرداختن نفقه نیز، از این قاعده مستثنی نبوده و میبایست جهت طرح دعوی در دادگاه صالح، مدارک و ادله اثباتی وجود داشته باشد، که در ادامه به آنها میپردازیم.

• مدارک هویتی از قبیل کارت ملی یا شناسنامه و همچنین  نیز ذکر مشخصات محل سکونت و….
•  قطعی بودن رای دادگاه نسبت به پرداخت نفقه
• در خواست صدور اجراییه از اجرای احکام
• پرداخت هزینه های دادرسی و تمبر مالیاتی

آیا با نپرداختن نفقه فرزندان و خویشاوندان امکان دریافت حکم جلب وجود دارد؟

در رابطه با نفقه زوجه موضوعی که باید متذکر شویم این است که احکام نفقه همسر با نفقه خویشاوندان متفاوت است، نفقه همسر در صورت تمکین وی بر زوج واجب است و حتی اگر زوج توانایی مالی لازم، برای پرداخت نداشته باشد، باز هم نفقه زوجه، بر ذمه زوج وجود خواهد داشت، ولی نفقه خویشاوندان مشروط به استطاعت و توانایی مالی شخص است، که اگر استطاعت مالی داشته باشد نفقه خویشاوندان بر شخص واجب میشود و لکن اگر از استطاعت مالی برخوردار نباشد، نفقه ای هم بر ذمه شخص نمی آید.

همچنین با توجه به تفسیر ماده 53 قانون حمایت از خانواده، این مطلب را میتوان خاطر نشان کرد که، قانونگذار علاوه بر استحقاق زوجه جهت دریافت نفقه، فرزندان و خویشاوندانی که قانوناً مستحق دریافت نفقه میباشند را از این امتیاز بهره مند کرده است که بتوانند در صورت عدم دریافت نفقه از شخص مکلف، طرح دعوی ترک انفاق کیفری نمایند.