حق ارتفاق در قانون مدنی چیست

حق ارتفاق یکی از انواع حقی است که در قانون مدنی به آن اشاره شده است و این حق به املاک غیر منقول اختصاص دارد. طبق این قانون، حقی که به موجب آن، صاحب ملکی میتواند از ملک شخص دیگری استفاده نماید، حق ارتفاق میگویند. مانند: حق عبور، حق آبیاری زراعت و … و همچنین شخصی  که برای آبیاری زراعت زمین خود مجبور شود از داخل زمین شخص دیگری عبور کند، در این صورت برای صاحب زراعت حق ارتفاق (حق عبور) وجود دارد.

حق ارتفاق در قانون مدنی چیست

طبق ماده 93 قانون مدنی، ارتفاق حقی است برای شخص در ملک دیگری.

حق ارتفاق حقی است که به موجب آن، صاحب ملکی به اعتبار مالکیت خود، از ملک شخص دیگری میتواند استفاده نماید. حق ارتفاق یک حق عینی میباشد و به املاک غیر منقول اختصاص دارد و در اموال منقول جاری نیست.

شایان ذکر است که، مالک ملک نمیتواند مانع از استفاده این حق شود، مگر اینکه معلوم شود این شخص مستحق این حق نمیباشد. و از آنطرف صاحب حق، فقط در محدوده اذن مالک، یا رفع نیاز، میتواند از ملک دیگری استفاده نماید و جایز نیست که به صرف داشتن حق ارتفاق، هرگونه تصرف و استفاده ای از ملک دیگری انجام دهد.

ماده 95 قانون مدنی در این زمینه میفرماید: هرگاه زمین یا خانه کسی مجرای فاضلاب یا آب باران زمین یا خانه دیگری بوده است صاحب آن خانه یا زمین نمیتواند جلوگیری از آن کند، مگر در صورتی که عدم استحقاق او معلوم شود.

جهت مشاهده نمونه لایحه رفع ممانعت از حق ارتفاق کلیک نمایید.

انواع حق ارتفاق

حق ارتفاق، را می توان به سه دسته تقسیم کرد، که در ادامه هر یک از انواع آن را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

حق ارتفاق طبیعی، یکی از انواع حق ارتفاق میباشد،  این حق با توجه به شرایط و موقعیت طبیعی ملک، برای مالک آن در ملک شخص دیگر، به وجود می آید. مانند اینکه زمین کشاورزی شخصی در کنار زمین شخص دیگری قرارگرفته باشد و شخص مالک برای اینکه بتواند زراعت خود را آبیاری نماید به ناچار باید از زمین شخص دیگر عبور کند. در این صورت برای شخص، در ملک شخص دیگر، حق عبور ایجاد میشود.

حق ارتفاق قراردادی: در صورتی که مالک ملکی، با تنظیم یک یک قرارداد، برای شخص دیگر حق ارتفاق قرار میدهد. در این نوع از حق ارتفاق، مالک با رضایت خودش حق استفاده از ملکش را از طریق نوشتن قرارداد، برای شخص دیگر در نظر میگیرد. مانند: حق عبور یا حق مجری و…

حق ارتفاق تبعی: یکی دیگر از انواع حق ارتفاق، که میتوان به اشاره کرد، حق ارتفاق تبعی میباشد.

این حق در واقع به واسطه حق ارتفاق اصلی به وجود می آید، و تا زمانی که حق ارتفاق اصلی وجود داشته باشد، این حق نیز پا بر جا خواهد بود. مانند: اگر فردی، به واسطه موقعیت زمین خود، برای آبیاری زراعت خود، در ملک دیگری حق ارتفاقی، نظیر حق شرب داشته باشد، به تبع این حق، حق عبور نیز خواهد داشت، چرا که بدون عبور از ملک دیگری، امکان استفاده از چشمه و شرب از آن، امکان پذیر نمی باشد.

ویژگی های حق ارتفاق

حق ارتفاق یکی از حقوقی است که قانون مدنی نسبت به تعریف و ویژگی های آن پرداخته شده است، حق ارتفاق، دارای ویژگی های منحصر به فردی میباشد که او را از دیگر حقوق مانند، حق انتفاع، جدا و متمایز مینماید.

در این بخش از مقاله به بخشی از ویژگی های حق ارتفاق اشاره خواهیم کرد.

حق ارتفاق فقط در املاک غیر منقول ذاتی وجود دارد.

این حق قابلیت تقسیم را ندارد. به این معنا که در ملک مشاع، هر یک از شرکاء به طور مساوی حق استفاده از این حق را دارند، و نمیشود این حق نسبت به سهم هر یک از شرکاء نیز تقسیم نمود.

حق ارتفاق طبیعی، دائمی و بدون محدودیت زمانی میباشد. یعنی هیچ وقت از بین نمیرود و در استفاده از آن هیچ محدودیتی نیست.

البته لازم به ذکر است که، حق ارتفاق را فقط در حیطه انتفاع و اذن، میتوان مورد استفاده قرارداد.( افراط و تفریط در استفاده از حق ارتفاق جایز نیست.)

و همچنین این نوع از حق ارتفاق، قابلیت انتقال دارد. به این معنا که با انتقال ملک به دیگری(ارث، خرید و فروش و…) این حق نیز به مالک جدید انتقال پیدا خواهد کرد.

روش و نحوه اثبات حق ارتفاق

برای اثبات مالکیت بر چیزی میبایست از طریق قانون اقدام نمود، روش های اثبات مالکیت در قانون مشخص شده است فلذا اگر شخصی نسبت به مالکیت شیء ادعایی نماید، به ناچار باید به ادله اثبات مالکیت در قانون، متوسل شود. قانون مدنی، ادله اثبات مالکیت را مواردی از قبیل: سند، قرارداد، اقرار، شهادت، قسم و هر مدرک دیگری که توان اثبات مالکیت را داشته باشد، قرارداده است، که مالکیت فرد نسبت به شیئی با توجه به یکی از این ادله و ارائه آن در محاکم قضایی، قابل اثبات خواهد بود.

پس بنابراین اثبات ادعای مالکیت حق ارتفاق در دادگاه، منوط به ارائه یکی از موارد ادله اثبات مالکیت(سند، قرارداد، اقرار شخص منکر حق، شهادت و…) میباشد.

فرق حق ارتفاق با حق انتفاع

قبل از اینکه به تفاوت بین این دو حق بپردازیم، ابتدا باید معنا و مفهوم حق انتفاع را توضیح دهیم تا فرق بین حق ارتفاق با حق انتفاع به خوبی، روشن و واضح گردد.

ماده 40 قانون مدنی، حق انتفاع را اینگونه تعریف کرده است، “حق انتفاع، عبارت از حقی است که به موجب آن، شخص میتواند از مالی که عین آن، ملک دیگری است یا مالک خاصی ندارد، استفاده کند.” فلذا با داشتن حق انتفاع فرد میتواند، از منافع مال شخص دیگر، بهره برده و استفاده نماید. حق انتفاع میتواند به صورت عمری، رقبی و سکنی ایجاد گردد.

حال با روشن شدن معنا و تعریف حق انتفاع، به تفاوت بین حق ارتفاق و حق انتفاع میپردازیم.

یکی از فرق هایی که حق انتفاع با حق ارتفاق دارد، این است که، حق ارتفاق فقط نسبت به املاک غیر منقول ذاتی، تسری دارد، ولیکن، حق انتفاع هم در اموال منقول(وسایل نقلیه) و هم اموال غیر منقول( خانه و باغ) جاری است.

در حق انتفاع، شخص صاحب حق، فقط صلاحیت استفاده از منافع مال دیگری را در حدود آنچه که به او اجازه داده شده است، دارد، اما در حق ارتفاق، فرد صرفا به اندازه آنچه برای بهره مند شدن از حق ارتفاق لازم است، میتواند از منافع ملک دیگری نیز بهره مند شود و این بهره بردن، صرفا به جهت استفاده راحتتر از ملک خود شخص است.