تفاوت تهاتر و معاوضه چیست؟ امروزه در جامعه در جهت انجام تعهدات حقوقی ناشی از قرارداد ها و … بحث های مختلفی پیش می آید. شاید تا به حال نام های مبادله، معاوضه و حتی تهاتر را شنیده باشید. مثلا وقتی دو نفر با هم یک حساب و کتابی از قبل دارند در عرف می گویند این به آن در یا این طلبم به جای آن طلبت باشد.
تفاوت تهاتر با معاوضه
قبل از اینکه بخواهیم تفاوت های تهاتر و معاوضه را کامل توضیح دهیم باید با تعریف وشرایط اختصاصی آنها آشنا شویم سپس تفاوت های آن خود به خود برای ما روشن می گردد. امروزه به دلیل تورم و وضعیت نامناسب اقتصادی، اشخاص برای حفظ ارزش اموال خود به تهاتر و معاوضه روی می آورند. در پایین مختصرا به بررسی این موضوعات پرداختیم.
تهاتر چیست؟
بر مبنای ماده 294 قانون مدنی تهاتر به عنوان یکی از اسباب سقوط تعهدات زمانی رخ می دهد که دو طرف از یکدیگر طلبکار شوند و موضوع طلبشان نیز از یک جنس باشد و زمان و مکان پراخت نیز یکی باشد. در اینصورت دو دین با هم تهاتر می شود و هر دو آنها از بین میرود.
مثلا شما از دوستتان یک کیسه گندم طلب دارید که تا یک ماه دیگر بپردازد و همین اتفاق برای دوستتان می افتد و او از شما یک کیسه گندم برای یک ماه دیگر طلبکار می شود اینجا خود به خود تهاتر رخ می دهد و هر دو دین از بین (بدهی) می روند. در این مثال دیگر لازم نیست یکبار شما کیسه گندم را به او بدهید و یکبار او این کار را انجام دهد چرا که این کار لغو و بیهوده خواهد بود.
یا به عنوان مثال می توان گفت حمید از رضا هشت میلیون تومان طلبکار است. بعد رضا خانه اش را به مبلغ ده میلیون تومان به حمید اجاره می دهد. اینجا هشت میلیون تومان از هردو طرف تهاتر می شود و رضا دو میلیون تومان طلبکار خواهد ماند.
معاوضه چیست؟
در تعریف معاوضه باید گفت که یک طرف معامله به دیگری مالی را می دهد و طرف دیگر هم متقابلاً به او مالی را می دهد. در واقع وقتی معاوضه رخ می دهد که طرفین دو چیز را بدون هیچ امتیازی با هم معامله کنند. در معاوضه بر خلاف بیع دیگر مبیع و ثمن نداریم بلکه تنها دو کالا داریم که با هم داد و ستد می شوند.
مثلا حمید با رضا توافق می کند یک خانه را در برابر یک ماشین تبادل کنند در واقع اینجا معاوضه رخ می دهد. یا مثلا دو نفر توافق می کنند یک کیسه گندم را با یک کیسه برنج معاوضه کنند.
معاوضه عقدی است لازم به این معنا که قابل فسخ و بر هم زدن نیست مگر به موجب قانون. همچنین معاوضه مثل بیع عقدی است معوض، به آن معنا که دو عوض (بهاء) در مقابل هم رد و بدل می شوند.
به عبارتی می توان گفت معاوضه مبادله کالا با کالا است اما بیع معمولا مبادله کالا با پول است.
برای مشاهده قرارداد های معاوضه بر روی این لینک کلیک نمایید.
تفاوت تهاتر با معاوضه چیست؟
تفاوت تهاتر با معاوضه و آثار آنها یکی از مباحث مهمی است که علی الخصوص در نحوه نگارش و تنظیم قرارداد ها تجلی می یابد. بنابراین اگر به این تفاوت ها واقف نباشیم و قراردادی به این قصد بخواهیم تنظیم کنیم ممکن است دچار مشکل شویم و مکلف به قبول آثاری شویم که شاید زیاد تمایلی به آن نداشته ایم. در پایین به این تفاوت ها پرداخته ایم.
اولین تفاوت بین تهاتر و معاوضه این است که از لحاظ حقوقی تهاتر قرارداد محسوب نمی شود درحالیکه معاوضه یک نوع قرارداد است. فی الواقع تهاتر یکی از اسباب سقوط تعهدات است و یک نوع مکانیزمی است که در آن دو تا دین (بدهی) با هم خط می خورند و دیگر پرداخت هیچ کدام لازم نیست.
البته ممکن است موجب و سبب تهاتر یک قرارداد باشد اما خود تهاتر به هیچ وجه قرارداد محسوب نمی شود. به عنوان مثال من صد هزار تومان به شما بدهکارم و شما هم به موجب یک قرارداد دیگر مانند فروش کتابم صد هزار تومان به من بدهکار می شوید اینجا هم تهاتر واقع می شود اما منشاء این تهاتر قرارداد است.
اما معاوضه خود یک نوع قرارداد است وباید از شرایط اساسی صحت معاملات مانند اهلیت، قصد و …. برخوردار باشد.
ناگفته نماند تهاتر اصولا قهری است و به صورت خود به خودی واقع می شود. به این معنا که در تهاتر نیازی به تراضی و توافق طرفین نیست و به محض اینکه دو شخص در مقابل هم مدیون گردند تهاتر صورت می گیرد. البته همانطور که پیش تر گفتیم ممکن است منشا و سبب تهاتر قرارداد و توافق باشد. اما معاوضه اینطور نیست و اصولا خود یک قرارداد محسوب می شود لذا معاوضه به رضایت و توافق طرفین نیاز دارد.
می توان گفت سومین تفاوت تهاتر و معاوضه این است که موضوع تهاتر همیشه دو دین (بدهی) است اما موضوع معاوضه می تواند مال یا منفعت مال باشد. اصولا معامله ماشین با ماشین، ملک با ملک، ملک با ماشین و کالا با کالا اگر از قبل دینی و طلبی وجود نداشته باشد معاوضه محسوب می شود و تهاتر به حساب نمی آید. البته طرفین می توانند بر خلاف این نیز توافق کنند و آنها را نیز تهاتر کنند لذا ابتدا بایست اراده طرفین کشف گردد.
بر مبنای ماده 296 قانون مدنی در تهاتر باید موضوع دو دین (بدهی) یکی باشد و همچنین زمان و مکان پرداخت نیز یکی باشد. منظور از هم جنس بودن موضوع دین این است که دو دین مثلا هر دو گندم باشد یا مثلا پول باشد تا با هم تهاتر گردند.
همچنین منظور از وحدت زمان و مکان پرداخت این است که مثلا اگر محمد صد کیلو گندم باید در شیراز به رضا تحویل دهد و رضا نیز صد کیلو گندم در اصفهان باید به او تحویل دهد این دو دین با هم تهاتر نمی شود چرا که مکان تادیه یکی نیست.
همینطور زمان های پرداخت دو دین نیز باید یکسان باشد. مثلا اگر حسین صد میلیون تومان برای یکماه بعد به رضا بدهکار است و رضا هم صد میلیون تومان برای یکسال بعد به حسین بدهکار است، تهاتر واقع نمی شود چرا که زمان دو دین یکسان نیست.
البته همانطور که پیش تر هم گفتیم اگر دو دین شرایط گفته شده بالا را برای تهاتر نداشته باشد باز هم طرفین می توانند با توافق آنها را تهاتر کنند.
تفاوت دیگر تهاتر با معاوضه آن است که اصولا خیارات قانونی که اختیار فسخ معامله را به شخصی می دهند در تهاتر وجود ندارد چرا که تهاتر یکی از اسباب سقوط تعهدات است. اما معاوضه از آنجا که عقد به حساب می آید در آن خیارات قانونی راه دارد و هریک از طرفین می تواند به آنها استناد کند.
لازم به ذکر است در تهاتر دو دین (بدهی) باید آزاد باشد لذا اگر دینی بازداشت یا توقیف شده باشد دیگر قابل تهاتر نیست.
