در کشور ایران، زندان ها پر از زندانی هایی میباشد، که جرم آنها طبق قانون، تبدیل حبس به جزای نقدی صورت می گیرد، لذا این امر باعث می شود، افراد کمتری راهی زندان شوند.

نکته: البته امکان تبدیل حبس به جزای نقدی در تمامی جرایم امکان پذیر نمی باشد، م تنها در بعضی از جرایم امکان پذیر می باشد، که در ادامه به این جرایم پرداخته ایم.

شرایط تبدیل حبس به جزای نقدی

در جرائم غیر عمدی، قاضی پرونده، در صورتی که حبس کمتر از 2 سال باشد، می تواند حکم تبدیل حبس به جزای نقدی را صادر نماید، البته در خصوص جرایمی که مدت حبس آنها بیشتر از 2 سال می باشد، قاضی موظف به تبدیل حبس به جزای نقدی نمیباشد، مگر اینکه با توجه به رفتار مجرم در زمان محکومیت و نداشتن سوء پیشینه، این اجازه را برای مجرم صادر نماید.

اما در جرائم عمدی قاضی در صورتی که حبس مجرم تا نود و یک روز باشد، و اگر حبس از سه ماه بیشتر و از شش ماه کمتر باشد قاضی با توجه به سوء پیشینه مجرم تصمیم گیری مینماید، واگر حبس مجرم بیش از شش ماه باشد، قاضی هیچگونه اجباری در خصوص تبدیل حبس به جزای نقدی را ندارد.

جزای نقدی بالاصاله

جزای نقدی بالاصاله بدین معناست که مجازات اصلی حکم مجرم، پرداخت جزای نقدی به حساب دولت میباشد، درمورد جزای نقدی بالاصاله دو فرض وجود دارد.

اجرای حکم

اگر حکم اجرا شده باشد و مجرم قبل از ارسال پرونده به اجرای احکام، مبلغ جزای نقدی را پرداخت کرده باشد و فیش آن را به دادگاه تحویل داده باشد، در اینصورت پرونده به اجرای احکام فرستاده شده تا مواردی از قبیل شماره حساب جزای نقدی ،و مبلغ پرداختی جزای نقدی در خصوص محکومیت بررسی می شود، و پس از بررسی در صورت صحت مدارک، پرونده خاتمه و در نهایت بایگانی می شود.

عدم اجرا حکم

اگر حکم اجرا نشده باشد، پرونده به همراه مجرم به اجرای احکام فرستاده میشود و اگر متهم هنگام صدور حکم، پرداخت جزای نقدی را قبول نماید از پرداخت بیست درصد از جزای نقدی معاف خواهد شد و اگر مجرم در حبس باشد و پرونده به اجرای احکام برود و حکم صادره پرداخت جزای نقدی باشد، قاضی مکلف است به دفتر اعلام نماید، که به زندان اطلاع بدهند، فرد مجرم میتواند با توجه به مقررات پرداخت جزای نقدی و احتساب ایام بازداشت، پس از تصویه امور، آزاد بشود .

جزای نقدی بدل از حبس

این نوع مجازات زمانی رخ خواهد داد، که فرد به پرداخت جزای نقدی محکم شده باشد، ولی جزای نقدی را پرداخت نکند، در اینصورت مجرم باید بدل آن یعنی حبس را تحمل نماید.

مواردی که تبدیل حبس به جزای نقدی امکان پذیر نمی باشد؛

الف. محکوم علیه که بیش از یک فقره سابقه محکومیت قطعی به حبس از یک روز تا شش ماه داشته باشد، و یا سابقه جزای نقدی بیش از ده میلیون ریال یا شلاق تعزیری در پرونده خود داشته باشد.

ب. محکوم علیه دارای یک فقره سابقه محکومیت قطعی به حبس بیش از شش ماه یا حد، قصاص و یا پرداخت یک پنجم از دیه را در پرونده خود داشته باشد.

ج. در صورتی که محکوم علیه، مجازاتش مربوط به جرائم علیه امنیت داخلی یا خارجی کشور باشد.

د. در صورتی که محکوم علیه تعدد در جرائم عمدی که مجازات قانونی یکی از آنها بیش از شش ماه باشد، مرتکب شده باشد.

موراد مجازات های جایگزین حبس

دادگاه میتواند با توجه شرایط و جرم ارتکابی، به متهم طبق قانون در مقابل مجازات صادر شده، از مجازات های جایگزین حبس استفاده نماید.

نکته: این مورد در صورت گذشت شاکی و وجود جهات تخفیف با ملاحظه به نوع جرم و کیفیت ارتکاب آن، آثار ناشی از جرم، سن، مهارت، وضعیت، شخصیت و سابقه مجرم، این حکم اجرا خواهد شد.

الف.اعمال دوره مراقبت

دوره مراقبت به دوره ای گفته می شود، که مجرم به حکم دادگاه و تحت نظر قاضی اجرای احکام به انجام یک یا چند مورد با توجه به میزان جرم انجام شده محکوم می شود، که در ذیل به چند نمونه از این موارد میپردازیم.

اقامت یا عدم اقامت در مکان معین

حرفه آموزی یا اشتغال در حرفه ای خاص

خودداری از فعالیت حرفه ای مرتبط با جرم ارتکابی

پرداخت نفقه افراد واجب النفقه

درمان بیماری یا ترک اعتیاد

شرکت در دوره های تربیتی، اخلاقی، مذهبی

مدت دوره مراقبت

در جرائمی که مجازات آنها حداکثر سه ماه باشد این دوره تا شش ماه ادامه دارد، و در جرائمی که مجازات آن نود و یک روز تا شش ماه می باشد، و جرائمی که نوع و میزان آن در قوانین موضوعه تعیین نشده باشد، مدت این دوره شش ماه تا یک سال ادامه دارد.

در جرائمی که مجازات قانونی آن از شش ماه تا یکسال میباشد، مدت دوره یکسال تا دو سال میباشد.

و در جرائم غیر عمدی که مجازات قانونی آن بیش از یکسال باشد دوره مراقبت دوتا چهارسال میباشد.

ب.خدمات عمومی رایگان

خدماتی مانند نظافت شهر و…که با رضایت محکوم برای مدتی معین به شرح زیر مورد حکم قرارمیگیرد، و تحت نظارت قاضی اجرای احکام میباشد.

در جرائمی که مجازات قانونی آنها حداکثر 3 ماه حبس می باشد، تا 270 ساعت این دوره ادامه دارد.

در جرائمی که مجازات قانونی آنها 91 تا 6 ماه حبس می باشد و جرائمی که نوع و میزان تعزیر آن در قوانین موضوعه تعیین نشده باشد ، 270 تا 540 ساعت میباشد.

در جرائمی که مجازات قانونی آنها بیش از 6 ماه تا 1 سال می باشد، 540 تا 1080 ساعت میباشد.

و در جرائم غیر عمدی که مجازات قانونی آن بیش از 1 سال میباشد، 1080 تا 2160 ساعت میباشد.

نکته: ساعت ارائه خدمات عمومی برای افراد شاغل بیش از 4 و برای افراد غیر شاغل بیش از 8 در روز نیست و ارائه خدمات نباید مانع امرار معاش متعارف محکوم بشود.

ج.جزای نقدی روزانه

در جزای نقدی روزانه از یک هشتم تا یک چهارم درامد روزانه محکوم به شرح زیر از وی وصول میشود.

در جرائمی که مجازات قانونی آن حداکثر 3 ماه حبس میباشد، حکم برای او 180 روزتعیین شده است.

در جرائمی که مجازات قانونی آن 91 روز تا 6 ماه حبس و جرائمی که نوع و میزان تعزیر آن در قوانین موضوعه تعیین نشده باشد ، 180 تا 360 روز میباشد.

در جرائمی که مجازات قانونی آن بیش از 6 ماه تا 1 سال میباشد، 360 روز تا 720 روز تعیین شده است، و در جرائم غیر عمدی که مجازات قانونی آن بیش از یکسال میباشد ، 720 تا 1440 روز تعیین شده است.

نکته: محکوم موظف میباشد در پایان هرماه ظرف 10 روز مجموع جزای نقدی روزانه آن ماه را پرداخت نماید.

د.جزای نقدی

میزان جزای نقدی جایگزین حبس به شرح زیر میباشد؛

در جرائمی که مجازات قانونی آنها حداکثر 3 ماه حبس می باشد، تا پانزده میلیون ریال جزای نقدی تعیین میشود.

در جرائمی که مجازات قانونی آنها 91 روز تا 6 ماه حبس می باشد، و جرائمی که نوع و میزان تعزیر آنها در قوانین موضوعه تعیین نشده، از پانزده میلیون ریال تا بیست و پنج میلیون ریال تعیین میشود.

در جرائمی که مجازات قانونی آنها بیش از 6 ماه تا 1 سال می باشد، از بیست و پنج میلیون ریال تا هفتاد میلیون ریال تعیین میشود.

در جرائم غیرعمدی که مجازات قانونی آنها بیش از 1 سال است، از هفتاد میلیون ریال تا صد میلیون ریال تعیین میشود.

و.محرومیت ازحقوق اجتماعی

تقاضای مهلت برای پرداخت جزای نقدی

با توجه به ماده 529 قانون آیین دادرسی مدنی، اگر مجرم در حکم قطعی دادگاه، به پرداخت جزای نقدی نپردازد، اموال وی به وسیله مرجع اجرای حکم شناسایی، توقیف و با رعایت مقررات راجع به مستثنیات دین از محل فروش آنها صورت می گیرد، و درصورت شناسایی نشدن اموال، طبق قانون اجرای احکام مدنی، تمام یا بخشی از حقوق یا سایر درآمدهای محکوم علیه برای وصول جزای نقدی اقدام میکنند.

اگرمحکوم علیه تقاضای تقسیط از دادگاه داشته باشد، دادگاه نخستین با توجه به قدرت مالی وی به پرداخت اقساط جزای نقدی با اخذ تضمین مناسب ،حکم تقسیط را صادر مینماید.