همانطور که میدانید زمانیکه قراردادی بین دو نفر منعقد است و یا اینکه بهطورکلی قراردادی وجود ندارد . اما تعهداتی بین افراد وجود دارد باید هر یک به تعهدات خود عمل کند . اما در برخی از اوقات یکی از عواملی که باعث سقوط این تعهدات میشود ابراء میباشد . که درواقع یک عمل حقوقی است و در حیطه ایقاعات وجود دارد و یک طرف اعمال میگردد.
برای اینکه بدانید ابراچیست و بیشتر در رابطه با آن اطلاعات کسب کنید از خواندن ادامهی مطلب غافل نشوید.
ابراء چیست؟!
عمل حقوقی که بهصورت ایقاع و یکطرفه واقع میشود و صرفاً به اراده ابرا کننده بستگی دارد و موجب سقوط تعهدات قراردادی و غیرقراردادی میشود را ابراء میگویند.
ابراء زمانی وجود خواهد داشت که دینی وجود داشته باشد . پس قبلاز دین یا پساز سقوط دین ابرا موضوعیتی ندارد و باطل است . اما در حالتی مثل زمانیکه زنی نفقه چند ماه آینده خود را ابرا میکند و تعهد مرد را به پرداخت ساقط نماید . چون سبب این دین و طلب نفقه رابطه زوجیت است و رابطه زوجیت همچنان وجود دارد ابرا در اینجا صحیح است.
به عبارت دیگر صرف نظر کردن شخص طلبکار از انجام تعهدی که به نفع اوست را ابرا میگویند.
به عبارت سادهتر معنی ابرا را در این مثال اینطور میتوانیم گفت . که فرض بفرمایید فردی از دیگری طلب دارد . اما آن فرد را از پرداخت طلب ابرا مینماید، بعداز آن شخص بدهکار چون شخص طلبکار طلب را به او ابرا کرده است . دیگر تعهدی برای بازپرداخت طلب ندارد.
نکتهای که در خصوص ابراء باید بدانید این است . که نیازی نیست ابراء کننده از میزان دقیق دین مطلع باشد . چون هدف از این امر انفاق و احسان است همین که بداند طرف مقابل به او مدیون است کفایت میکند.
ماده ۲۸۹ قانون مدنی در تعریف ابراء میگوید « ابرا عبارت از این است که داین از حق خود به اختیار صرف نظر نماید.»
شرایط ابراء کننده
برای اینکه معاملات فی مابین افراد و یا اعمال حقوقی آنها دارای اعتبار باشد بایستی شرایط ماده 190 قانون مدنی به انظامام شرایط اختصاصی ابرا رعایت شود که در ذیل به ذکر هر یک از این وارد میپردازیم
الف. ابرا کننده با رضایت و اراده خویش و بدون هیچ گونه اجبار و اکراهی دین خود را بری نماید
ب. موضوع ابرا به صورت دقیق و روشن مشخص گردد
پ. دلیل و جهت ابرا مشروع باشد به عبارت دیگر ابرا با اهداف غیر قانونی و غیر شرعی انجام نگیرد.
ت. ابر کننده بالغ، کامل و دارای اهلیت معامله باشد
فرق ابراء با هبه چیست ؟
هبه یعنی چه ؟ هبه در لغت به معنای هدیه و کادو میباشد و در اصطلاح قوقی تفاوت ابرا و هبه به صورت کلی در این است که در هبه حق جابهجا میشود اما در ابراء حق از بین میرود و ساقط میشود.
فرض بفرمایید چند نفر بهصورت تضامنی به یک فردی بدهکار باشد . در اینجا طلبکار اگر نسبت به یکی از بدهکاران دین را ابراء کند . دین بهطورکلی ساقط میشود . اما اگر پرداخت دین را فقط نسبتبه یکی از بدهکاران بهجز بدهکار مسئول و نهایی، ببخشد و یا هبه کند . فقط نسبت به آن شخص بدهکاری ازبینرفته و او قائممقام طلبکار محسوب میشود و به سایرین همچنان میتواند برای پرداخت دین رجوع کند.
نکته دیگری که از جمله تفاوت هبه و ابرا این است . که ابراء قابل رجوع نیست یعنی زمانیکه ابراء نسبت به شخص بدهکار صورت بگیرد . دیگر شخص طلبکار نمیتواند طلب اش را برگرداند . اما اگر طلبی بخشیده شود چون هبه میباشد تحت شرایطی میتوان به آن طلب که هبه شده رجوع کند.
شایان ذکر است فرق هبه و ابرا در نوع دین نیز میباشد، لذا در ابرا بایستی ماهیت دین قیمی باشد، ولیکن در هبه با (توجه معنی هبه) بایستی ماهیت دین عینی باشد، به دیگر در هبه حتما باید عین معین مانند یک خانه و یا یک ماشین انجام گیرد ولیمن در ابرا بایستی نوع دین قیمی باشد مانند وجه رایج یا سکه در مهریه بنابراین فرق ابرا و هبه بسیار در هنگام بخشش و یا بری کردن ذمه یک شخص به جهت صحیح بودن فعل و همچنین قابل رجوع بودن یا نبودن ان اهمیت دارد.
آیا میتوان در مقابل ابراء چیزی گرفت؟
ابراء به دو صورت معوض و غیر معوض انجام میپذیرد، زمانیکه ابرا کننده چیزی را از بدهکار یا مدیون دریافت نمیکند . در اینجا ابرا غیر معوض است اما اگر در قبال ابرا چیزی دریافت کند ابرا معوض خواهد بود . توجه کنید که چون دراینصورت برای مدیون آثار و مسئولیت را به دنبال دارد . نیاز است که این شرط گرفتن عوض در قبال ابرا مورد قبول مدیون قرار بگیرد .
توجه کنید که اشتباه نگیرید اگر شرط گرفتن چیزی در مقابل ابرا جنبه اصلی پیدا کند . در اینجا ابراء به وجود نیامده و درواقع تبدیل تعهد رخ داده است.
ابراء چگونه صورت میگیرد؟!
معمولاً ابراء با لفظ یا عمل صورت میپذیرد . اما سوالی که مطرح میشود این است . که آیا میتوان ابرا را معلق به شرط کنیم؟!
در پاسخ به این سوال علیرغم اینکه بین فقها و حقوقدانان اختلافنظر است . اما ابرا معلق صحیح تلقی شده است.
تعلیق در ابراء به معنا چیست ؟!
ابرا معلق چیست ؟ فرض بفرمایید دائن یا همان طلبکار موجر باشد و به مستاجرش بگوید که اگر مال مورد اجاره را تا زمانی که مشخص میکنم تخلیه کنی اجاره دو ماه گذشته را که پرداخت نکردهای بهت ابراء میکنم و یا میبخشم.
در اینجا موجر ابرا را معلق بهشرط خالی کردن نموده و این یعنی ابراء زمانی محقق میشود . که مستأجر خانه را در زمان مشخص تخلیه کرده و به موجر تحویل دهد . که به این موضوع ابرا معلق به شرط میگویند.
انواع ابراء
ابرا به خاص و عام تقسیم میشود.
ابرا عام زمانی است که طلبکار هر دینی که بدهکار به او دارد بری کند و حق و حقوقاتش را نسبتبه اموال منقول غیرمنقول بدهکار ساقط کند.
در اینجا طلبکار بعداز ابرا دیگر نمیتواند طلب خود را مطالبه کند اما اگر حقوق و یا دینی بعد از ابرا به وجود بیاید آنها قابل مطالبه هستند.
ابرا خاص به این معناست که طلبکار بدهکار را از بازپرداخت طلبه معینی بری کند و یا حق انتفاع خود را از استفاده از مال معینی از بین ببرد.
ابراء مهریه
در بسیاری از موارد به دلایل گوناگون خانم اقدام به بخشیدن مهریه خود به شوهرش میکند . در اینجا بهتر است این بخشیدن مهریه از طریق ابرا نامه باشد و مرد را از پرداخت مهریه بری کند . یعنی دیگر مرد تعهدی برای پرداخت مهریه بهطورکلی نداشته باشد . که این امر در مواردی که شوهر حق طلاق را در برابر بخشیدن مهریه میدهد . بیشتر صدق میکند و بهتر است مهریه ابرا شود چرا که رجوع به آن دیگر امکانپذیر نباشد.
برای این کار زن میتواند به یکی از دفاتر اسناد رسمی مراجعه کرده و مهریه خود را به همسرش با تنظیم ابرا نامهای ببخشد.
ابراء مدت در ازدواج موقت
بذل مدت در عقد موقت تنها عاملی است که موجب انحلال نکاح، قبل از پایان رسیدن مدت عقد میشود، چرا که در عقد موقت امکان طلاق وجود ندارد و تنها مرد نسبت به مدت عقد موقت حق دارد فلذا میتواند از حق خود گذشت نماید، لکن از نظر حقوقی ابرا مدت در ازدواج موقت یا صیغه ممکن است اصطلاح درستی نباشد، چرا که ابرا در خصوص حقوق دینی بکار برده میشود و نه حقوقی مانند حق بذل مدت، فلذا با توجه به اینکه در بذل مدت در ازدواج موقت تنها اراده یک نفر دخیل در پایان دادن عقد میباشد، میتوان بذل مدت را نوعی ایقاع اختصاصی مانند طلاق برای عقد نکاح دانست که موجب پایان یافتن عقد نکاح میگردد.
چه شرایطی برای ابراء باید وجود داشته باشد؟!
اول اینکه ابرا کننده برای این امر قصد و رضایت داشته باشد در غیر این صورت ابرا باطل و یا صحیح نخواهد بود.
همچنین ابرا کننده باید اهلیت داشته باشد یعنی باید دیوانه، صغیر یا سفیه نباشد. چون دراینصورت ابرا باطل است و لازم به ذکر است . که قیم نیز نمیتواند ابرا را تنفیذ کند و صرفاً در موارد خاصی مانند وامهای کمبها و کمارزش ولی یا قیم چون برای محجور جنبه تربیتی دارد میتوانند بدهکار را ابراء نمایند.
اما جالب است بدانید که اهلیت و زنده بودن برای شخص بدهکار که تعهدی بر او ابرا میشود . ملاک نیست یعنی اگر بدهکار دیوانه، صغیر ، سفیه یا مرده باشد نیز میتوان او را ابرا کرد.
مالی که میخواهد ابرا شود نیز باید معلوم و مشخص باشد . یعنی باید طلبکار دقیق بگوید که کدام قسمت و یا کدام طلب را به بدهکار ابراء می نماید.
سوالات متداول
ابراء در بیماری منجر به مرگ امکان پذیر است؟
در واقع تمامی معاملات افراد و اعمال حقوقی مانند ابراء دین تا زمان حیات فرد صحیح و لازم الا اجرا میباشد، فلذا ابرا در هنگام بیماری منجر به مرگ نیز صحیح میباشد مگر اینکه شخص به دلیل کهولت سن و بیماری هایی مانند آلزایمر، جنون و.. از اهلیت لازم برای ابرا دین را نداشته باشد
شایان ذکر است بر اساس ماده 291 قانون مدنی ابرا ذمه میت از دین صحیح است، به عبارت دیگر با توجه به اینکه شخص مرده تمام اموال و دارایی های او منتقل میگردد، لکن، در صورتی که طلبکار میت دین متوفی را ابرا نماید این ابرا صحیح است، لکن منظور از ابرا ذمه میت همان ابرا شخصیت حقوقی ترکه است.
