نفقه چیست؟

یکی از آن حق هایی که برای خانم به وجود می‌آید نفقه می‌باشد . که مطابق با قانون پرداخت نفقه به‌عهده شوهر است . لذا در این‌جا سوالاتی به وجود می‌آید . از جمله این‌که به‌طورکلی نفقه چیست ؟ چه مواردی را مشمول می‌شود؟ و یا این‌که نفقه در کدام یک از عقد نکاح به وجود می‌آید؟ همچنین ارتباط نفقه با تمکین چیست ؟ و سوالات این‌چنینی که در ادامه مطلب به این سؤالات و موضوعات مرتبط با نفقه خواهیم پرداخت.

زمانی‌که زن و مردی با یکدیگر ازدواج می‌کنند . به واسطه عقد ازدواج حق و حقوقاتی  برای هر یک از آن‌ها به وجود می‌آید. طرفین ملزم به انجام تعهدات مطابق با عقد نکاح هستند.

نفقه چیست؟ انواع نفقه؟

بر اساس ماده 1107 قانون مدنی: “نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مشکن البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه های درمانی و بهداشتی خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض”.

مواردی که در قانون ذکر شده به عنوان مثال آمده است و قاعده کلی این است که حق و حقوق خانم مشمول نیاز هایی است که متناسب باشد با شان زوجه و یکی از شاخصه های مهم برای کارشناسی برای مشخص کردن حق و حقوق زوجه می باشد.

پس می‌توان گفت نفقه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن است که شوهر باید درصدد رفع این نیازها بکوشد.

انواع نفقه:

1- نفقه زوجه: نفقه ای میباشد که مرد باید به همسر خود بپردازد و یا به تعبیر دیگر هزینهبرای اثاث منزل و پوشاک و خوراک و …. بکند و متناسب باشد بال شان و وضعیت زوجه.

2- نفقه اقارب و خویشاوندان: نفقه ای میباشد که شرایطی الزام به پرداخت به نزدیکان میشوند و هزینه خوراک و پوشاک و همینطور هزینه زندگی و با شرایط انفاق کننده است.

نفقه شامل چه مواردی می‌شود؟!

برای پاسخ به این سوال باید به ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی اشاره نمود . در این ماده گفته‌شده که نفقه شامل همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن می‌شود . مانند مسکن، پوشاک، غذا، اثاثیه منزل و هزینه‌های درمان می باشد و جالب است بدانید . که اگر زن به داشتن خادم عادت داشته باشد و یا مریض باشد و نیاز به خدمه داشته باشد . باید برای وی خدمه استخدام گردد و جزو مواردی است که شامل نفقه می‌شود.

مواردی که گفته شد به‌عنوان مثال می‌باشد و شاید موارد دیگری نیز وجود داشته باشد . که شامل نفقه نیز بشود لذا به‌طورکلی نفقه شامل همه نیازهای متعارف و متناسب با شأن زن است.

تمکین و نفقه چیست ؟

در ابتدا باید به این پرداخت که اولاً تمکین یعنی این‌که زوجه باید در منزل مشترکی که زوج دارد زندگی کند . همچنین باید نسبت به رعایت روابط زناشویی خاص عمل و اطاعت کند . چنانچه زنی بدون عذر قانونی و شرعی نسبت به موضوع تمکین عمل نکند به او ناشزه گفته می‌شود.

در ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی عنوان‌شده که اگر زنی بدون منع شرعی از وظایف خود امتناع کند . به‌عبارتی تمکین نکند مستحق نفقه نخواهد بود.

پس رابطه تمکین و نفقه به این صورت است که اگر زن تمکین کند نفقه به او تعلق می‌گیرد در غیر این صورت زن ناشزه بوده و مستحق نفقه مطابق با قانون نخواهد بود و مرد نیز هیچ‌گونه مسئولیتی در قبال پرداخت نفقه به زن ناشزه ندارد.

آیا به زن در دوران عقد نفقه تعلق می‌گیرد؟!

مطابق با رویه قضایی اگر مرد، زن را بلاتکلیف رها کند و بعد از عقد نکاح دائم در موعود مقرر مراسم عروسی و زندگی مشترک را توافق نکنند . اقدامی برای شروع زندگی پس‌از آن تاریخ نداشته باشد . زوجه می‌تواند مطالبه نفقه خود را درخواست کند.

زمانی‌که زن و مردی زندگی مشترک دارند بدین معناست که زن در تمکین شوهر است . چنانچه زن از مرد تمکین نکند بار اثبات این‌موضوع به دوش مرد می‌باشد . به عبارت ساده‌تر یعنی مرد باید ثابت کند که زن تمکین نمی‌کند از طرف دیگر برخی شعبات در دادگاه خانواده زمانی‌که زوجین زندگی مشترک با یکدیگر دارند . بدین‌معنا می‌پندارند که نفقه به زوجه پرداخت شده یعنی اگر زنی به‌دنبال نفقه معوقه خود باشد و در منزل با شوهر خود زندگی می‌کرده است . برخی از محاکم بار اثبات را برای عدم پرداخت نفقه به دوش زوجه می‌گذارند . به‌طورکلی اصل را بر پرداخت شدن نفقه می‌ دانند.

به‌طورکلی از لحاظ قانونی و شرعی پرداخت نفقه از لحظه‌ای اجرای خطبه عقد به‌عهده مرد است . این‌که مراسم عروسی و تشریفات آن برگزار بشود یا نشود تأثیری در این تکلیف ندارد .

به دختر و پسر تا چه سالی نفقه تعلق می گیرد؟

در قانون مدنی برای تعلق نفقه به دختر یا چسر سنس را مشخص نکرده است. برای دختران بر اساسعرف تا زمانی که ازدواج نکرده اند می توانند از پدر خود نفقه دریافت کنند ولی اگر مشغول به کار شوند و و بتوانند معاش خود را تامین کنند. دیگر الزامی به پرداخت دیه نمی باشد. و برای پسران شرایط متفاوت میباشد ولی بر اساس قانون مدنی فرزندان چسر که به سن و شرایطی برسد که بتوانند معاش خود را تامین کنند لزوم پرداخت نفقه برای پدر منتفی میشود و البته در این شرایط به عرف و محل زندگی نیز بستگی دارد.

شرایط نفقه و انواع آن چیست ؟

برای این‌که نفقه جاری شود اولاً باید از دایمی بودن عقد نکاح به‌صورت قانونی مطمئن شد . به‌علاوه زوجه باید تمکین کامل از زوج داشته باشد و اگر موارد گفته‌شده رعایت شود . پرداخت نفقه به زن واجب می‌شود.

در رابطه با عنوان انواع نفقه مطابق با قانون گفته می‌شود . که نفقه از یک باب به نفقه زوجه، اقارب و زندانی تقسیم‌بندی می‌شود . از طرفی دیگر به نفقه معوقه ، نفقه جاریه و نفقه دوران عده تقسیم بندی می شود که در ادامه این مطلب به هریک از آنان مختصراً خواهیم پرداخت.

1 ) نفقه زوجه:  عبارت است از مسکن ، پوشاک ، خوراک و اثاث منزل در شأن زن و متناسب با عرف همچنین خادم درصورتی‌که عادت زوج باشد و یا به واسطه مریضی یا نقص‌عضو نیاز به خادم داشته باشد بایستی برای وی خدمه استخدام شود.

2 ) نفقه اقارب: عبارت است از مسکن، اساس خانه، خوراک و پوشاک به‌قدر رفع نیاز با در نظر گرفتن درجه استطاعت پرداخت کننده نفقه، نفقه اقارب یا همان خویشاوندان و نزدیکان در این‌جا یعنی فرزندان و نوه‌ها و پدر و مادر و پدربزرگ و مادربزرگ‌ها

3 ) نفقه زندانی: عبارت است از خوراک ، پوشاک ، دارو ، دکتر و حمام فرد زندانی که به آن نفقه زندانی می‌گویند.

نفقه معوقه چیست ؟

منظور از نفقه معوقه نفقه‌ای است که پرداخت‌نشده و به تعویق افتاده . یعنی نفقه ای بوده که در گذشته به زن و یا فرزندان تعلق می‌گرفته اما پرداخت نشده است.

فرض بفرمایید . مردی نفقه همسر خود را به مدت پنج ماه نپردازد به این نفقه پنج‌ماهه گذشته زن نفقه معوقه گفته می‌شود.

در این‌جا به تعویق افتادن نفقه موجب محرومیت زن از نفقه نمی‌شود . زن می‌تواند با طرح دعوا مبنی‌بر مطالبه نفقه معوقه از دادگاه نفقه خود را مطالبه کند . منتها این عدم پرداخت نفقه معوقه ضمانت اجرای کیفری ندارد و زن نمی‌تواند به دلیل این‌که مرد درگذشت نفقه او را نداده‌است نسبت‌به جرم ترک انفاق شکایت کند . فقط می‌تواند دادخواست نفقه معوقه بدهد.

نفقه جاریه

نفقه جاریه نفقه‌ای است که درحالی‌که زن و مرد با هم‌زندگی می‌کنند . زن از مرد تمکین می‌کند . مرد باید به او نفقه بدهد و درواقع این نفقه مربوط به زمان حال است و گذشته و آینده را شامل نمی‌شود . اما اگر مرد فوت کند نفقه جاریه پس‌از فوت قطع خواهد شد.

نفقه بعد از طلاق ( دوران عده )

زمانی‌که طلاق صورت بگیرد شوهر دیگر الزامی به پرداخت نفقه ندارد در مقابل آن زن نیز موظف به تمکین از شوهر نیست .

پس نفقه بعد از طلاق اصولاً عمومیت ندارد . اما ازآنجایی‌که ما دو نوع طلاق بائن و رجعی داریم . در طلاق بائن از لحظه طلاق رابطه زوجیت به‌طور کامل پایان می‌رسد . اما  ‌نظر بحث ما در طلاق رجعی است که مرد می‌تواند در طول مدت عده به همسر خود رجوع کند . طلاق را ملغی سازد . بدون خطبه عقد جدید به علقه زوجیت باز خواهند گشت . در پی آن درطول مدت عده طلاق رجعی مرد باید به همسر خود نفقه بدهد .

این مهم در ماده ۱۱۰۹ قانون مدنی آمده‌است و گفته‌شده که نفقه مطلقه رجعیه در زمان عده به‌عهده شوهر است . مگر که این طلاق در حالت نشوز واقع‌شده باشد . یعنی اگر زن در حالی طلاق داده شود که ناشزه بوده باشد . حق دریافت نفقه ایام عده را نیز نخواهد داشت.

شرط عدم پرداخت نفقه در نکاح دائم

در رابطه با این‌موضوع اختلاف‌نظر وجود دارد .  اما واضح است که نفقه اقتضای ذات عقد نکاح دائم نیست . زوجین می‌توانند در ضمن عقد با یکدیگر در رابطه با پرداخت نفقه توافق کنند.

پس چنین شرطی مبنی‌بر عدم پرداخت نفقه در نکاح دائم امکان‌پذیر است . می‌توان به‌عنوان شرط صحیح آن را در ضمن عقد نکاح دائم ذکر کرد.

آیا بضاعت مالی مرد برای پرداخت نفقه ملاک است؟!

در رابطه با این‌موضوع باید توجه کرد که در استحقاق حقوق زوجه تمکن مرد شرط نیست . یعنی درصورتی‌که مرد توانایی مالی و یا بضاعت مالی داشته باشد و چه این‌که مرد فقیر باشد . درهرصورت ملزم به پرداخت حقوق زوجه همچنین پرداخت نفقه می‌باشد . جالب است بدانید اگر زن شاغل نیز بوده باشد و تمکن مالی نیز برای پرداخت نیازهای خود داشته باشد باز هم مرد باید حقوق زوجه را از جمله نفقه به او پرداخت کند و عهده‌دار این تعهد می‌باشد.

آیا هزینه تحصیل زوجه جزء نفقه است؟

در رابطه با این موضوع قانون ساکت است و موردی در این خصوص ذکر نشده . اما با توجه به‌نظر فقها و رویه قضایی هزینه تحصیل زوجه، گمان می‌شود که از شمول نفقه واجب مرد خارج باشد.

هزینه های درمان زوجه

همان‌طور که گفته شد هزینه‌های درمان زوجه نیز جزء نفقه می‌باشد . مرد باید پرداخت کند اما سال مطرح می‌گردد که تا چه میزان برعهده‌ی مرد است؟

 در این‌جا هزینه‌های درمان که در قانون از جمله موارد نفقه محسوب می‌شود . شامل هزینه‌های درمان متعارف است و اگر زوجه به بیماری صعب‌العلاج و یا خاصی که هزینه‌های سنگینی داشته باشد مبتلا شود وجوبی برای پرداخت آن‌ها توسط شوهر نیست در این‌جور موارد قاضی با توجه به قانون، شرع ، شواهد و قرائن وضعیت مالی آن‌ها  تصمیم مقتضی را خواهد گرفت.

در صورت بیماری های پرهزینه برای زوجه و یا اولاد هزینه های درمان با کیست؟ آیا پرداخت نفقه کیست؟

تا قبل سال 1381 بر طبق ماده 1107 اشاره ای به هزینه درمان خانم نشده بود اما از آن زمان به بعد هزینه های درمان جزیی از نفقه خانم شده و صراحتا قانونگذار به آن اشاره نموده است. البته بعضیی فقها هزینه درمان را شامل نفقه ندانسته و بعضی دیگر نیز هزینه درمان بیماری صعب العلاج را شامل نفقه میداند و بعضی نیز هزینه درمان تا زمانی که مرد به حرج نیوفتد را جز نفقه خانم میداند.

هزینه های بیماری پدر و مادر در صورت عدم توانایی مالی با کیست؟

پرداخت نفقه پدر و مادری که توانایی مالی کافی ندارد برای زندگی و همینطور توانایی کسب و کار و درآمدی نیز ندارند، برعهده فرزندان میباشد و پس از آن نیز به عهده نوه آنان میباشد.

نفقه در ازدواج موقت به چه صورت است؟!

در ازدواج موقت زن نفقه ندارد و نفقه صرفاً یکی از حقوقی است که در عقد دائم برای زن ایجاد می‌شود اما اگر در یک ازدواج موقت در زمان انعقاد عقد شرط شود که مرد مبلغی را ماهانه به‌عنوان نفقه به زوجه بپردازد در این‌جا مرد مکلف به پرداخت نفقه است درغیراین‌صورت در ازدواج موقت مرد تکلیفی برای پرداخت نفقه ندارد.

نحوه محاسبه نفقه

برای محاسبه نفقه ملاکی به‌طور دقیق در قانون آورده نشده و صرفاً گفته‌شده که نیازهای زوجه در حد متعارف باید تامین شود.

 پس می‌توان گفت محاسبه نفقه و تعیین مقدار آن به‌عهده دادگاه است و برای محاسبه آن می‌توان به عرف، عادات مردم یک منطقه و وضعیت مالی مرد و همچنین شأن خانوادگی زن و میزان تحصیلات وی همچنین منزلت اجتماعی و نحوه‌ی زندگی او پیش‌از ازدواج توجه نمود و مطابق با این موارد نسبت‌به تعیین میزان نفقه اقدام کرد.

در رویه قضایی محاسبه نفقه با توجه به نظریه کارشناس رسمی دادگستری انجام می‌شود و اگر اعتراضی در این خصوص وجود داشته باشد تا ۷ روز بعد از صدور نظریه کارشناس میتوان برای اعتراض به آن اقدام نمود.

حکم جلب برای پرداخت نکردن نفقه

برای مطالبه نفقه زن می‌تواند با تنظیم دادخواستی به شکل حقوقی نفقه خود را مطالبه کند و دادگاه با توجه به نظریه کارشناس و بررسی سایر شرایط و میزان نفقه را مشخص نموده و مرد را به پرداخت آن ملزم می‌نماید.

از طرف دیگر زن می‌توان علیه مرد به شکل کیفری مبنی‌بر دعوای ترک انفاق پیش برود که در صورت محکومیت او حکم جلب صادر خواهد شد و در صورت دستگیری به زندان خواهد رفت و مجازات حبس برای او در انتظار خواهد بود.

اما در باب حقوقی نیز اگر فردی محکوم‌به پرداخت نفقه شود و علی‌رغم حکم دادگاه بازهم از این تکلیف خود سر باز بزند بواسطه نفقه های معوقه حکم جلب وی به عنوان بدهکار صادر شود.

حق طلاق به دلیل عدم پرداخت نفقه چیست ؟

در شروط سند ازدواج موردی قید شده‌است که اگر مرد نفقه در مدت‌زمان معینی پرداخت نکند زن می‌تواند درخواست طلاق دهد و دادگاه نیز به او حکم طلاق خواهد داد، چراکه  گفته می‌شود مرد موظف به پرداخت نفقه به زن است و اگر از انجام این پرداخت خودداری شود و علی‌رغم این‌که زن او را ملزم به پرداخت از طریق دادگاه نموده‌است بازهم مرد نفقه را پرداخت نکند، در این‌جا زن می‌تواند درخواست طلاق بدهد و قاضی با امضای سند طلاق حکم طلاق او را صادر خواهد کرد.

مسئولیت زوجه در قبال دریافت نفقه چیست؟

اگر زن از مرد تمکین نکند نفقه به او تعلق نمی‌گیرد و ناشزه محسوب می‌شود پس وظیفه زن در قبال دریافت نفقه تمکین از شوهر است یعنی اگر زن نفقه دریافت می‌کند باید تمکین کند مگر این‌که در مواردی عدم تمکین او موجه باشد پس به‌طورکلی وظایف زن در قبال دریافت نفقه تمکین و مصادیق تمکین است.

رابطه حق حبس و نفقه

اگر زنی دوشیزه باشد و هیچ‌گونه رابطه جنسی با همسر خود برقرار نکرده باشد (رابطه مقعدی و حتی رابطه لمسی و دهانی را نیز شامل می‌شود ) مطابق با قانون حق حبس خواهد داشت .

بدین معنا که او می‌تواند تا زمانی‌که مهریه او به‌طور کامل از طرف زوج پرداخت نشده از او تمکین نکند، حتی در مواردی که پرداخت مهریه به‌صورت اقساطی باشد تا پایان اقساط می‌تواند از حق حبس استفاده کند و از شوهر تمکین نکند و درعین‌حال نیز مستحق نفقه خواهد بود.

به‌عبارتی دیگر یکی از موارد عدم تمکین موجه همین حق حبس است که موجب اسقاط نفقه نیز نخواهد شد.

در چه صورتی نفقه به زن تعلق نمیگیرد؟

1- تمکین نکردن زوجه:

در شرایطی که خانم تمکین نکند، و او مستحق نفقه نخواهد بود. تمکین کردن به معنای آن است که تمامی نیازهای مرد اجابت نماید و اینکه تمام خواسته های شرعی او مانند: رابطه زناشویی را تمکین کند. و اینکه تمکین خانم، در خانه و زندگی مرد میباشد و در عقد نفقه به او تعلق نمیگیرد. مگر در شرایطی که در عقد تعیین شده باشد. و در آخرین مورد نیز زوجه باید رفتار خوب و حسن اخلاق و معاشرت با مرد داشته باشد.

 

2- عقد موقت:

در صورتی که زوجین عقد موقت کنند، نفقه به زوجه تعلق نمیگیرد مگر در شرایطی که در عقد موقت ذکر شده باشد که مرد موظف شود به پرداخت نفقه.

3- طلاق در صورت نافرمانی زن: خانمی که مطلقه باشد نفقه او در مدت عده بر عهده مرد میباشد مگر در حالت نافرمانی باشد که در این حالت نفقه برای او تعلق نمیگیرد. مگر در شرایطی که زن از مرد حامله باشد که در این صورت مرد باید نفقه را به زن بدهد.

4- فوت شوهر و عدم آبستنی زن:

در شرایطی که مرد فوت کند، اگر خانم از مرد آبستن نباشد به او نفقه تعلق نمیگیرد. اما اکر در صورتی که خانم از مرد آبستن باشد، در مدت عده باید نفقه او را از دارایی های مرد و در شرایطی که مرد دارایی نداشته باشد از اموال نزدیکان به زن پرداخت میشود.

 

5- ترک بدون دلیل توسط زوجه:

در صورتی که خانم بدون رضایت مرد و بدون دلیل خانه را ترک کند و حتی در شرایطی که در منزل پدر خود باشد نفقه به او تعلق نمیگیرد و مرد نیز میتوان علاوه بر آن خانم را طلاق بدهد مگر اینکه آزار و اذیت و یا احتمال ضرر و زیان شرافتی وجود داشته باشد که در این صورت نافرمانی به حساب نیامده و نفقه به او تعلق میگیرد.

نفقه اولاد چه چیزهایی تعلق میگیرد؟

بر اساس ماده 1204 قانون مدنی: نفقه اقرب عبارت است از مسکن و البسه و غذا و اثاث البیت به قدر رفع حاجت با در نظر گرفتن درجه استطاعت منفق (کسیکه نفقعه را پرداخت می کند) و همینطور (به میزان رفع حاجت) و قانون میگوید توانایی مالی حداقل کسی که نفقه را پرداخت میکند و هزینه های تحصیل و درمان و همچنین یکسری هزینه های عرفی.

عدم پرداخت نفقه اولاد، چه تبعاتی دارد؟

در شرایطی که پدر توانایی مالی برای پرداخت نفقه را داشته باشد ولی نفقه را پرداخت نکند، مرتکب جرم عدم پرداخت نفقه به فرزند شده و بر طبق ماده 53 قانون حمایت خانواده: هر کسی که با داشتن استطاعت مالی از پرداخت نفقه اشخاص واجب النفقه مانند فرزندان خودداری کنند، به حبس تعزیری

آیا مادر میتواند درخواست نفقه از اولاد را بدهند؟

در شرایطی که قانون حضانت را به مادر میدهد، نفقه را نیز باید مرد بپردازد و در صورتی که زوج از پرداخت نفقه خودداری کند، زن سمتی قانونی به جهت اقامه دعوا دارد و میتواند برای گرفتن نفقه فرزند تحت حضانت خود به دادگاه مراجعه نماید.

پدر و مادر میتوانند زیر پوشش بیمه فرزند باشند؟

پدر و مادر میتوانند تحت پوشش بیمه ای فرزند خود باشند، در شرایطی که بیمه سازمان تامین اجتماعی نباشند و درآمدی نیز نداشته و در شرایطی که بیمه شده پس از تحت کفالت قرار دادن پدر و مادر خود فوت نماید.

آیا میتوان درخواست افزایش و کاهش نفقه را داد؟

در لغت به معنی تنظیم، تعادل میباشد. زمانی که زوج محکوم به پرداخت نفقه میشود، مینواند به شرایط افزایش و کاهش توازن مالی و تورم، بیماری ها میتواند از دادگاه صادرکننده نفقه درخواست تعدیل نفقه بکند که برای کسب اطلاعات بیشتر روی کلمه تعدیل کلیک کنید.

نتیجه

از مطالعه این مطلب متوجه می‌شویم که نفقه از جمله حقوق یک زن می‌باشد که بعد از رابطه زوجیت و ازدواج و تمکین از شوهر برای او به وجود می‌آید که شامل همه نیازهای متعارف و متناسب با شأن زن نیز می‌شود.