مجازات های حبس، چه نوع مجازات هایی هستند، نحوه اجرای مجازات های جایگزین حبس چگونه می باشد، در ادامه به پاسخ این سوالات و نحوه اجرای این مجازات می پردازیم.

مجازات های جایگزین حبس

مجازات های جایگزین حبس به مجازات هایی گفته می شود، که فرد دیگر به زندان نمی رود، بلکه قانونگذار یکی از انواع مجازات های جایگزین حبس را به جای مجازات فرد در نظر می گیرد، همچنین باید به این نکته توجه داشت، در صورتی مجازات های جایگزین حبس برای مرتکب اعمال می گردد، که شرایطی وجود داشته باشد، این شرایط به شرح ذیل می باشد:

الف.رضایت شاکی

ب-وجود جهات تخفیف

ج-آثار ناشی از جرم (مثلا جرم انجام شده، تنها خسارت اندکی بوجود آورد و…)

د-شرایط خاص مجرم همانند، سن، مهارت، شخصیت، سابقه

و-وضعیت بزه دیده (کسی که جرم براو واقع شده است)

ه- سایر اوضاع و احوال

انواع مجازات های جایگزین حبس

قانونگذار در ماده 64 قانون مجازات اسلامی، انواع این مجازات را مشخص نموده است، که شامل، دوره مراقبت، خدمات عمومی رایگان، جزای نقدی، جزای نقدی روزانه و محرومیت از حقوق اجتماعی می باشد، که در ادامه به صورت مختصر هریک را شرح می دهیم.

دوره مراقبت

دوره مراقبت دورهای است که طی آن محکوم، به حکم دادگاه و تحت نظارت قاضی اجرای احکام به انجام یک یا چند مورد از دستورهای مندرج در تعویق مراقبتی محکوم می گردد، به عنوان مثال، متعهد می گردد، که در در مدت مشخص شده ای، مرتکب جرمی نگردد، یا انکه در روز و ساعت مشخصی خود را به مکانی که توسط قاضی یا مددکار اجتماعی معرفی شده است، نشان دهد.

لازم به ذکر است، مدت اجرای این مجازات، بستگی به نوع جرمی متفاوت می باشد، که مدت اعمال این مجازات به موجب ماده 64، قانون مجازات اسلامی، به شرح ذیل می باشد:

الف- در جرائمی که مجازات قانونی آنها حداکثر سه ماه حبس است، تا شش ماه

ب- در جرائمی که مجازات قانونی آنها نود و یک روز تا شش ماه حبس است و جرائمی که نوع و میزان تعزیر آنها در قوانین موضوعه تعیین نشده است، شش ماه تا یک سال

پ- در جرائمی که مجازات قانونی آنها بیش از شش ماه تا یک سال است، یک تا دو سال

ت- در جرائم غیرعمدی که مجازات قانونی آنها بیش از یک سال است، دو تا چهار سال

نحوه اجرای دوره مراقبت

اجرای این مجازات جایگزین حبس به گونه ای می باشد، که قاضی اجرا محکوم‌علیه را احضار و ضمن تنظیم صورت مجلس، مفاد حکم و دستور دادگاه و همچنین مدت دوره مراقبت را به وی تفهیم می‌کند، و پس از تفهیم وی، موکلف به اجرای حکم می گردد، حال می تواند، این دوره مراقبتی، اخذ تهعد در خصوص عدم ارتکاب جرم در مدت معین شده ای باشد، یا اشتغال در یک اداره یا سازمانی باشد، یا معرفی به مکان و زمان تعیین شده توسط قاضی یا مددکار اجتماعی یا سایر شروط اعمال شده باشد.

لذا در صورتیکه محکوم از انجام این مجازات سرباز زند، مطابق قانون با او برخورد می گردد.

خدمات عمومی رایگان

این مجازات به گونه ای می باشد، که محکوم به موجب حکم قطعی دادگاه باید، در مدت مشخصی باتوجه به مهارتی که دارد، در محلی به صورت رایگان خدمت نماید، که انجام این مجازات جایگزین، مشروط به رضایت محکوم است.

نحوه اجرای خدمات عمومی رایگان

این مجازات به دلیل آنکه دارای طیف گسترده ای از مشاغل می باشد، لذا مدت اشتغال آن باتوجه به شغل انتسابی و مدت حبس متفاوت می باشد، لذا در صورتیکه تمایل دارید، اطلاعات بیشتری در این زمینه کسب نمایید، می توانید بروی نحوه اجرای خدمات عمومی رایگان کلیک نمایید.

جزای نقدی

این مجازات، یکی از مجازات های جایگزین حبس می باشد، که قاضی باتوجه به جرم انتسابی این مجازات را برای محکوم مشخص می نماید، لذا میزان محکومیت این مجازات جزای نقدی، به موجب ماده 86 قانون مجازات اسلامی، به شرح ذیل می باشد:

الف- جرائمی که مجازات قانونی آن ها حداکثر سه ماه حبس است، یا تا شش ماه می باشد، میزان جزای نقدی آن تا 50/000/000 میلیون ریال می باشد.

ب- جرائمی که مجازات قانونی آنها نود و یک روز تا شش ماه حبس است و جرائمی که نوع و میزان تعزیر آنها در قوانین موضوعه تعیین نشده است، شش ماه تا یک سال باشد، میزان جزای نقدی آن از 50/000/000 میلیون ریال تا 82/500/000 میلیون ریال می باشد.

پ- جرائمی که مجازات قانونی آنها بیش از شش ماه تا یک سال است، یک تا دو سال باشد، میزان جزای نقدی آن از 82/500/000 میلیون ریال تا 230/000/000 میلیون ریال می باشد.

ت- در جرائم غیرعمدی که مجازات قانونی آنها بیش از یک سال است، دو تا چهار سال باشد، جزای نقدی آن از 230/000/000 میلیون ریال تا 330/000/000 میلیون ریال می باشد.

نحوه اجرای جزای نقدی

اگر حکم دادگاه مبنی بر محکومیت به یکی از جزاهای نقدی فوق باشد، قاضی اجرا ضمن احضار محکوم‌علیه (کسی که محکوم شده) در برگ احضاریه قید می‌کند، در صورتی که ظرف ده روز نسبت به پرداخت جزای نقدی اقدام نماید، به موجب تبصره 3 ماده 529 قانون آیین دادرسی کیفری، قاضی اجرای احکام می‌تواند او را از پرداخت بیست درصد (۲۰%) جزای نقدی معاف کند. دفتر قاضی اجرای احکام کیفری مکلف است در برگه احضاریه محکوم علیه معافیت موضوع این تبصره را قید کند.

نکته: در صورتیکه ظرف ده روز جزای نقدی خود را پرداخت ننماید، مطابق قانون با او برخورد خواهد شد.

جزای نقدی روزانه

گاهی اوقات، قاضی پرونده به جای آنکه محکوم را به جزای نقدی محکوم نماید، با توجه به وضعیت او، مجازات جزای نقدی روزانه را برای او در نظر می گیرد، لذا هنگامی که فرد به موجب حکم دادگاه به این مجازات محکوم گردد، باید تا مدت زمانی که در حکم دادگاه قید شده است، جزای نقدی روزانه خود را به اجرای احکام پرداخت نماید.

نحوه اجرای جزای نقدی روزانه

میزان جزای نقدی این مجازات باتوجه به مدت حبس هر جرم متفاوت می باشد، لذا پرداخت جزای نقدی روزانه، توسط محکوم علیه، باتوجه به میزان درآمد وی از یک هشتم تا یک چهارم می باشد، که مدت پرداخت این مجازات، بستگی به مدت حبس جرم رخ داده دارد، لذا مدت این جریمه طبق ماده 85 قانون مجازات اسلامی، به شرح ذیل می باشد:

الف- در جرائمی که مجازات قانونی آنها حداکثر سه ماه حبس است، تا شش ماه، محکوم علیه به مدت 180 روز باید، جزای نقدی روزانه را پرداخت نماید.

ب- در جرائمی که مجازات قانونی آنها نود و یک روز تا شش ماه حبس است و جرائمی که نوع و میزان تعزیر آنها در قوانین موضوعه تعیین نشده است، شش ماه تا یک سال، محکوم علیه باید از 180 روز تا 360 روز، جزای نقدی روزانه پرداخت نماید.

پ- در جرائمی که مجازات قانونی آنها بیش از شش ماه تا یک سال است، یک تا دو سال، محکوم علیه باید از 360 روز تا 720 روز، جزای نقدی روزانه پرداخت نماید.

ت- در جرائم غیرعمدی که مجازات قانونی آنها بیش از یک سال است، دو تا چهار سال، محکوم علیه باید از 720 روز تا 1440 روز، جزای نقدی روزانه پرداخت نماید.

مهلت پرداخت این مجازات، باتوجه به تبصره همین ماده به گونه ای است، که محکوم موظف است در پایان هر ماه ظرف ده روز مجموع جزای نقدی روزانه آن ماه را پرداخت نماید.

حال هنگامی که محکوم با اعمال این مجازات موفقت نماید،به موجب حکم دادگاه، مراتب کسر از حقوق محکوم‌علیه به محل اشتغال وی اعم از دولتی یا خصوصی اعلام می‌شود تا ماهانه به حساب مخصوصی که اجرای احکام اعلام می‌کند، واریز نماید و در صورت قطع رابطه شغلی با محل اشتغال فوراً مراتب را عالم نماید.

در صورتیکه محکوم شغل ثابتی نداشته باشد، تکلیف چیست؟

چنانچه محکوم‌علیه درآمد روزانه یا ماهیانه ثابتی نداشته باشد، قاضی اجرا به نحو مقتضی، میزان درآمد وی را مشخص و برای کسب تکلیف مراتب را به دادگاه منعکس می‌کند.

محرومیت از حقوق اجتماعی

محرومیت از حقوق اجتماعی، یکی از مجازات های جایگزین حبس می باشد، که پس از محکوم شدن فرد به این مجازات، وی دیگر دارای بعضی از حقوقات اجتماعی همانند سایر اشخاص نیست، این محرومیت های اجتماعی به مجب ماده 26 قانون مجازات اسلامی به شرح ذیل می باشد:

الف- داوطلب شدن در انتخابات ریاست جمهوری، مجلس خبرگان رهبری، مجلس شورای اسلامی و شوراهای اسلامی شهر و روستا

ب- عضویت در شورای نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت نظام یا هیات دولت و تصدی معاونت رئیس جمهور

پ- تصدی ریاست قوه قضائیه، دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عالی کشور و ریاست دیوان عدالت اداری

ت- انتخاب شدن یا عضویت در انجمنها، شوراها، احزاب و جمعیتها به موجب قانون یا با رای مردم

ث- عضویت در هیاتهای منصفه و امناء و شوراهای حل اختلاف

ج- اشتغال به عنوان مدیر مسوول یا سردبیر رسانههای گروهی

چ- استخدام و یا اشتغال در کلیه دستگاههای حکومتی اعم از قوای سه گانه و سازمانها و شرکتهای وابسته به آنها، صدا وسیمای جمهوری اسلامی ایران، نیروهای مسلح و سایر نهادهای تحت نظر رهبری، شهرداریها و موسسات مامور به خدمات عمومی و دستگاههای مستلزم تصریح یا ذکر نام برای شمول قانون بر آنها

ح- اشتغال به عنوان وکیل دادگستری و تصدی دفاتر ثبت اسناد رسمی و ازدواج و طلاق و دفتریاری

خ- انتخاب شدن به سمت قیم، امین، متولی، ناظر یا متصدی موقوفات عام

د- انتخاب شدن به سمت داوری یا کارشناسی در مراجع رسمی

ذ- استفاده از نشانهای دولتی و عناوین افتخاری

ر- تاسیس، اداره یا عضویت در هیات مدیره شرکتهای دولتی، تعاونی و خصوصی یا ثبت نام تجارتی یا موسسه آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و علمی

نحوه اجرا محرومیت از حقوق اجتماعی

هنگامی که فرد به موجب حکم دادگاه از حقوق اجتماعی محکوم گردد، قاضی اجرا مکلف است، ضمن اعلام مفاد دادنامه قطعی، مراتب محرومیت محکوم‌علیه و مدت زمان آن را به مراجع ذی‌‌ربط اعلام کند، همچنین پس از اتمام محکومیت، قاضی اجرا موکلف می باشد، مراتب را به مراجعه ذی صلاح اعلام نماید.

لذا هنگامی که محومیت فرد به اتمام می رسد، وی دوباره از حقوق اجتماعی بهره مند می شود.

سوالات پرتکرار

عدم اجرای مجازات های جایگزین حبس، چه ضمانت اجرایی دارد؟

به موجب ماده 70 قانون مجازات اسلامی، ماده ۷۰ قانون مجازات اسلامی، دادگاه ضمن تعیین مجازات جایگزین، مدت مجازات حبس را نیز تعیین می کند تا درصورت تعذر اجرای مجازات جایگزین، تخلف از دستورها یا عجز از پرداخت جزای نقدی، مجازات حبس اجراء شود.

اجرای مجازات های جایگزین حبس، در کدام جرایم ممنوع می باشد؟

الف. در جرایم علیه امنیت داخلی یا خارجی کشور

ب. در بحث تعدد جرائم عمدی که مجازات قانونی حداقل یکی از آنها بیش از یک سال حبس باشد.

ج. در جرایم عمدی که مجازات قانونی آنها بیش از یک سال حبس می باشد، و به موجب تخفیف دادگاه کمتر از یک سال می شود.

آیا در صورتیکه محکوم تغییر شغل دهد، باید مراتب را به قاضی اجرای حکم اعلام نماید؟

بله، هرگونه تغییر شغل یا تغییر محل اقامت، باید به اطلاع قاضی اجرای حکم برسد.

تخلف از اجرای مجازات های جایگزین حبس، چه ضمانت اجرایی دارد؟

چنانچه اجرای تمام یا بخشی از مجازاتهای جایگزین حبس با مانعی مواجه گردد، مجازات مورد حکم یا بخش اجراء نشده آن بعد از رفع مانع اجراء می‌گردد. چنانچه مانع مذکور به واسطه رفتار عمدی محکوم و برای متوقف کردن مجازات ایجاد گردد مجازات اصلی اجراء می‌شود.