نحوه اثبات دیه و اخذ آن چگونه است؟ آسیب ها یا جراحت هایی که افراد بزهکار به دیگران می رسانند مشمول مجازات هایی از قبیل قصاص و دیه میشود، اما همان طور که میدانید، طبق قانون هرکسی که مدعی حقی میشود، باید بتواند ابتدا آن را با دلایل مستدل اثبات نماید تا از آن حق بهره مند شود، در بحث دیه نیز چنانچه فردی مدعی شود شخصی باعث نقصان یا عیبی در وی شده باشد، لازم است با ادله معتبر در قانون، وقوع جنایت و همچنین آسیب وارد شده را اثبات نماید.
بنابراین ما در این مقاله قصد داریم به توضیح نحوه اثبات و اخذ دیه بپردازیم.
نحوه اثبات و اخذ دیه
همان طور که گفته هر کس مرتکب جنایتی علیه تمامیت جسمی دیگران شود در صورتی که اثبات شود مکلف به پرداخت دیه است، بنابراین اولین گام وصول دیه اثبات جنایت و آسیب وارد شده میباشد که بر عهده مجنی علیه (فردی که جنایتی علیه او صورت گرفته) است. لذا قانونگذار راهای اثبات دیه را در قانون مجازات اسلامی مشخص کرده است.
اثبات دیه به دو صورت در قانون پیش بینی شده است، در نوع اول جنایت از طریق ادله معتبر از قابل اثبات است، ولی در نوع دوم ادله ای برای اثبات جنایت وجود ندارد، لکن قانونگذار شرایط دیگری برای اثبات دیه در قانون مقرر کرده است، که در ادامه به توضیح آن میپردازیم.
نحوه اثبات دیه و اخذ آن از طریق ادله اثبات دعوی
طبق ماده 454 قانون مجازات اسلامی، ادله اثبات دیه علاوه بر قسامه، همان ادله اثبات دیون و ضمان مالی است، براین اساس قانون گذار به این مورد اشاره دارد که در صورت وجود هر یک از ادله اثبات دعوا مندرج در قانون مدنی از قبیل اقرار متهم، شهادت شهود، اسناد کتبی، و علم قاضی میتوان دیه را اثبات کرد.
برای اطلاع بیشتر از این موضوع بر روی ادله اثبات دعوا کلیک کنید
نحوه اثبات دیه در صورت فقدان ادله اثبات
قانون گذار بیان دارد در صورتی که هیچ یک از ادله برای اثبات جنایت بر عضو وجود نداشته باشد یا به اندازه کافی معتبر نباشد و متهم نیز به عمل خود اقرار ننماید، مجنی علیه میتواند با اقامه قسامه جنایت مورد ادعا را اثبات و دیه آن را مطالبه نماید.
لوث و قسامه چیست؟
لوث حالتی است که هیچ یک از ادله برای اثبات جنایت وجود نداشته باشد و مجرم نیز اقرار نکند و موجب شک قاضی شود در این حالت قاضی میتواند به عنوان آخرین راه اثبات میتواند قسامه سوگند مجنی علیه یا اولیا وی را برای اثبات ادعا خود بپذیرد
لذا طبق ماده 456 قانون مجازات اسلامی، جنایت عمدی یا غیر عمدی بر اعضا و منافع در صورت لوث و نبود ادله به غیر از سوگند متهم، مجنی علیه میتواند با قسامه به شرح زیر جنایت مورد ادعا را اثبات کند و دیه را مطالبه نماید.
الف- شش قسم در جنایتی که دیه آن به مقدار دیه کامل (600 میلیون تومان ) است.
ب- پنج قسم در جنایتی که دیه آن پنج ششم دیه کامل (500 میلیون) است.
پ- چهار قسم در جنایتی که دیه آن دو سوم دیه کامل (400 میلیون)است.
ت- سه قسم در جنایتی که دیه آن یک دوم دیه کامل (300 میلیون) است.
ث- دو قسم در جنایتی که دیه آن یک سوم دیه کامل (200میلیون) است.
ج- یک قسم در جنایتی که دیه آن یک ششم دیه کامل (100 میلیون) یا کمتر از آن است.
شایان ذکر است در صورت عدم وجود افراد کافی برای ادای سوگند، مجنی علیه میتواند فارغ جنسیت خود، به همان اندازه قسم را تکرار نماید و همچنین ذکر این نکته که در موارد فوق چنانچه مقدار دیه بیش از مقدار مقرر در بند مذکور و و کمتر از مقدار مقرر در بند قبلی باشد، رعایت نصاب بیشتر الزامی است، حائز اهمیت میباشد.
نحوه اثبات دیه در صورت نبود کارشناس و عدم امکان آزمایش
هر گاه بدلیل جنایت صورت گرفته شخص مجنی علیه یا اولیا وی، مدعی زوال عقلی یا نقص منفعت عضو شوند، در صورت فقدان ادله اثبات جنایت و کارشناس معتبر و همچنین عدم امکان آزمایش یا دلیل علمی، ادعای مجنی علیه یا ولی او با قسامه به ترتیبی که پیش تر ذکر شد اثبات میشود، به عنوان مثال در روابط زناشویی ممکن است زد و خوردی صورت گیرد که موجب نقص در یکی از طرفین شود در این حالت بدلیل عدم وجود شاهد یا بینه کافی و یا عدم دسترسی به پزشکی قانونی، در صورت اجازه قاضی، مجنی علیه میتواند برای اثبات ضرب شتم انجام شده اقامه قسامه (سوگند بخورد) کند.
نحوه اثبات دیه در صورت اختلاف مجنی علیه و مرتکب
بر اساس ماده 460 قانون مجازات اسلامی، در صورتی که متهم ادعا داشته باشد که تمام یا جزئی از دیه منفعت از بین رفته یا عضو نقص پیدا کرده را پرداخت کرده یا برگردانده است چنانچه نتواند دلایلی بر این امر در دادگاه ارائه دهد، حرف مجنی علیه یا ولی او با سوگند مقدم و نیازی به اجرای قسامه نمی باشد.
نحوه اثبات دیه در صورت اختلاف مرتکب و اولیا دم پس از فوت مجنی علیه
قانونگذار در ماده 461 قانون بیان دارد در صورتی که مجنی علیه در زمانی که کارشناس مربوطه برای بازگشت دیه یا منفعت زایل شده تعیین نموده است فوت نماید، و مرتکب ادعا داشته باشد که دیه یا منفعت را قبل از فوت مجنی علیه پرداخت کرده است ولی اولیا میت منکر آن شوند در صورتی که مرتکب نتواند ادعای خود را ثابت کند، سخن اولیا دم با سوگند معتبر است و چنانچه تنها برخی از اولیا دم سوگند یاد کنند دیه نسبت به سهم آنان ثابت است.
نحوه اخذ دیه
پس از اینکه در دادگاه با ادله معتبر ثابت شد که متهم، مرتکب جنایتی علیه مجنی علیه شده است، دادگاه فرد بزهکار را به پرداخت دیه در مدت زمانی معینی مکلف میکند، و در صورت عدم پرداخت آن و در خواست شاکی مرتکب مشمول ضمانت اجرایی هایی میشود.
سوالات مرتبط
تعداد شهود و اقرار برای اثبات دیه چند نفر است؟
حد نصاب شهادت برای اثبات دیه عبارت است از: 2شاهد مرد و یا 1 شاهد مرد با 2 شاهد زن، و در صورتی که برای اثبات ادعا بینه شرعی وجود نداشته باشد یک شاهد مرد و دو شاهد زن به ضمیمه یک قسم الزامی است.
در صورتی که مدعی در دادگاه قسم نخورد حکم چیست؟
بر اساس قانون در صورتی که مدعی به ترتیب ذکر شده اقامه قسامه نکند، قاضی میتواند از متهم (مدعی علیه) تقاضایه قسامه کند که در این متهم با اقامه قسامه تبرئه میشود.
