نحله چیست؟
نحل در لغت به معنای هدیه و بخشش و یکی از حقوق مالی زنان میباشد که قانونگذار در راستای حمایت از حقوق بانوان آن را وضع نمودهاست لذا هنگامیکه زوج بخواهد زوجه خود را طلاق دهد بایستی این حق زوجه را پرداخت نماید.
قانون در این خصوص در تبصره ۶ ماده اصلاح مقررات طلاق مقرر میدارد:
پس از طلاق در صورت درخواست زوجه مبنی بر مطالبه حقالزحمه کارهایی که شرعاً به عهده وی نبوده است، دادگاه بدواً از طریقتصالح نسبت به تأمین خواسته زوجه اقدام مینماید. و در صورت عدم امکان تصالح ( صلح و سازش با یکیدیگر)، چنانچه ضمن عقد یا عقد خارج لازم، در خصوص امور مالی،شرطی شده باشد طبق آن عمل میشود، در غیر این صورت، هرگاه طلاق بنا به درخواست زوجه نباشد، و نیز تقاضای طلاق ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سوء اخلاق و رفتار وی نباشد، به ترتیب زیر عمل میشود:
الف – چنانچه زوجه کارهایی را که شرعاً به عهده وی نبوده، به دستور زوج و با عدم
قصد تبرع انجام داده باشد، و برای دادگاه نیز ثابت شود، دادگاهاجرتالمثل کارهای انجام گرفته را محاسبه وبه پرداخت آن حکم مینماید.
ب – در غیر مورد بند “الف”، با توجه به سنوات زندگی مشترک و نوع کارهایی که زوجه در خانه شوهر انجام داده و وسع مالی زوج، دادگاه مبلغی رااز باب بخشش (نحله)برای زوجه تعیین مینماید.
لذا مطابق برهمین ماده میتوان گفت اگر زوجه کارهایی که در حدود وظیفه او نبوده است را انجام داده باشد مستحق دریافت نحله می باشد به عنوان مثال: آشپزی، نظافت منزل، لباس شستن و سایر موارد لذا از وظایف اصلی زوجه میتوانیم به رسیدگی به تربیت فرزندان و در تمیکن زوج بودن اشاره نماییم، که این امور مستلزم دریافت نحله نمی باشد.
نحله در قرآن
آیه ۶ سوره نساء از نحله سخن به میان آوردهاست و از آن به واژه متاع یادآوری میشود و بر اساس این آیه قرآنی نحله را بایستی هبه محسوب کرد که البته در این خصوص اختلاف نظراتی مشاهده میشود زیرا عده ای از فقهاء بر این باورند که نحله بخشش و هدیهای میباشد که بر ذمه مرد است و عدهای دیگر بر این باورند که نحله نیاز به توافق طرفین دارد و مرد را نمیتوان اجبار به پرداخت کرد لذا بههمین دلیل نمیتوان نحله را هبه محسوب کرد ولیکن مطابق با تبصره ۶ قانون اصلاح مقررات طلاق همانطور که قانونگذار نقل کردهاست بایستی نحل را هبه محسوب کنیم.
در چه صورت نحله به زوجه تعلق میگیرد؟
ابتدا هنگامیکه دعوی دریافت نحله مطرح میشود بایستی نکته را مدنظر داشت که اگر طرح دعوای طلاق از جانب زوج باشد این حق به او تعلق نمیگیرد زیرا ملزمهی دریافت نحله درخواست طلاق توسط زوج میباشند که زوج بایستی این درخواست طلاق را بدون عذر موجه و یا این درخواست طلاق در خصوص ترک منزل باشد.
زوجه در مدت زندگی زناشویی خود نمیتواند، این حق را مطالبه نماید زیرا لازمه دریافت آن طلاق از جانب زوج میباشد.
آیا زوجه همزمان با دعوای مطالبهی نحله میتواند مطالبه اجرتالمثل نیز بنماید؟
خیر، زیرا زوجه ابتدا باید دادخواست مطالبه اجرتالمثل را مطرح نماید و درصورتیکه دادگاه دعوی وی را رد نماید زوجه میتواند این حق را از زوج مطالبه نماید.
تفاوت اجرت المثل با نحله در چیست؟
اجرت المثل فعالیت هایی که زوجه در طول دوران زندگی زناشویی خود، با درخواست مرد انجام داده است، و اگر زوجه قصد تبرع داشته باشد دیگر به او اجرت المثل تعلق نخواهد گرفت زیرا از ابتدا برای انجام امورات منزل قصد رایگان داشته است و دیگر نمی تواند مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت را بخواهد.
اگر درخواست طلاق از جانب زوج به علت تخلف زن در خصوص عدم تمکین و یا … باشد، اجرت المثل به زوجه تعلق نخواهد گرفت ، این مورد در خصوص نحله نیز صدق می کند.
برای مشخص کردن میزان اجرت المثل نیاز به امر کارشناسی می باشد و لیکن در مشخص کردن میزان نحله نیاز به امر کارشناسی نمی باشد.
در اجرت المثل زوجه مستحق اجرتی می باشد که در خصوص وظیفه ای که بر عهده ی او نبوده است، را انجام داده است ولیکن در نحله بخشی از این وظایف از جانب شوهر می باشد، لذا لازم نیست زوجه در خصوص دریافت آن حتما وظیفه ای را انجام داده باشد.
طریقه ی اثبات
ابتدا در وهله اول باید زوج به دادگاه اثبات کند که زوج او را وادار به انجام وظایفی نمودهاست که از حیطه وظایف او خارج میباشد دراینصورت زوجه مستحق دریافت میباشد.
دادخواست طلاق بایستی از جانب زوج تقدیم دادگاه گردد، در غیر اینصورت اگر زوجه اقدام به طلاق نماید، این حق به او تعلق نخواهد گرفت.
چرا باید به زن نحله پرداخت شود؟
زیرا مطابق با ماده ۳۶ قانون مدنی ،تمام فعالیتهایی که افراد انجام میدهند مستلزم اجرت بوده است لذا این فعالیتهایی که زوجه در طول دوران زناشویی خود انجام میدهد رایگان نمیباشد و مستلزم دریافت اجرت می باشد، مگر آنکه خلاف آن ثابت گردد.
البته در این خصوص مابین قضات اختلافنظر دیدهشده و عدهای بر این باورند که مطابق با ماده ۲۶ قانون مدنی هیچ عملی بدون اجرت نمیباشد مگر رایگان بودن آن اثبات گردد در همین راستا فعالیتها و کارهایی که زوجه در مدت دوران زناشوئی خود انجام میدهد مستحق دریافت نحله میباشد ولیکن در مقابل عدهای از قضات بر این باورند چون وظایفی که زوج از لحاظ لطف و ایثاری که به زوج دارد در طول دوران زناشویی خود وظایفی انجام میدهد مستلزم دریافت نحله نمیباشد لذا باید مطابق با تبصره ۶ قانون اصطلاح مقررات طلاق در پاسخ به این گروه باید عرض کرد که این عقیده باوری اشتباه است، و زوجه مستلزم دریافت نحله می باشد.
آیا به زن ناشره نحله تعلق میگیرد؟
در پاسخ به این سوال باید اعلام نمود نحله قبل از ناشزه شدن تعلق میگیرد و لیکن از زمان ناشزه شدن به بعد نحله به وی تعلق نمیگیرد.
آیا در طلاق توافقی نحله به زوجه تعلق میگیرد؟
همان طور که مطرح گردید چون اصولا طلاق از جانب مرد اتفاق میافتد تا زن مستخق دریافت ای حق باشد بایستی گفت خیر، ولیکن اگر زوجین با یکدیگر در این خصوص توافق کرده باشند، زوجه میتواند در طلاق توافقی نیز این حق را مطالبه نماید.
رویه قضایی
پس از آنکه دادخواست طلاق از جانب زوج تقدیم دادگاه گردید، زوجه میتواند، حق خود را مطالبه نماید و دادگاه میزان آن را با توجه به مدت زندگی زناشویی و کارهایی که زوجه انجام داده است با توجه به وسع مرد میزان آن را مشخص می نماید.
آیا برای تعیین میزان نحله نیاز به امر کارشناسی می باشد؟
خیر، همان طور که ذکر گردید، چون پرداخت با توجه وسع مالی مرد مشخص می شود، به همین دلیل دادگاه این میزان را مشخص میکند، لذا تعیین آن نیاز به امر کارشناسی ندارد.
دادگاه صالح برای رسیدگی به این دعوی، دادگاه خانواده می باشد.
