مهلت پرداخت چقدر است؟ دیه اعم از مقدر و غیر مقدر مالی است که فرد بزهکار موظف بابت خسارت هایی که به تمامیت جسمی دیگران وارد کرده است پرداخت نماید، لذا برای تحقق این امر قانونگذار بسته به نوع جنایت و قصد مجرم، مدت زمانی را برای پرداخت دیه توسط مجنی له معین کرده است، لذا ما در این مقاله قصد داریم به توضیح مهلت پرداخت دیه و شرایط آن بپردازیم.
مهلت پرداخت دیه چقدر است؟
همان طور که گفته شد دیه مقدار مالی است که فرد بزهکار موظف است بابت جنایت هایی که علیه نفس، عضو یا منفعت دیگران وارد میکند پرداخت نماید، لذا قانونگذار برای پرداخت دیه توسط مجنی له مدت زمانی را تعیین کرده، که این زمان بسته به اینکه جنایت صورت گرفته عمد، شبه عمد یا خطای محض بوده است متفاوت می باشد، در واقع می توان گفت هدف قانونگذار از مهلتی که به بزهکار برای پرداخت دیه داده میشود این است که بتواند ظرف این مدت تمام مبلغ دیه را برای پرداخت تامین نماید، به نحوی متحمل فشار اقتصادی دشواری نشود.
چه کسی مسئول پرداخت دیه است؟
مسئول پرداخت دیه فردی است که مرتکب جنایتی شده است، لاکن در بعضی موارد این مسئولیت بر عهده افرادی از قبیل پدر، بستگان پدری یا به ترتیب طبقات ارث قرار میگیرد، (عاقله)، لذا طبق مواده 462 و 463 قانون مجازات اسلامی، دیه جنایات عمدی و شبه عمدی بر عهده مرتکب است و در جنایت خطای محض یا به عبارتی غیر عمدی بر عهده عاقله است، به شرطی که شرایط لازم را برای پرداخت دیه داشته باشد.
همچنین در مواردی که مسئول پرداخت دیه مشخص نباشد دیه مذبور از بیت المال قابل در یافت است.
برای اطلاع بیشتر از این موضوع بر روی پرداخت دیه از بیت المال کلیک کنید
انواع مهلت پرداخت دیه
در ادامه به توضیح انواع مهلت پرداخت دیه از قبیل مهلت پرداخت دیه توافقی، و یا از طریق دادگاه می پردازیم
تعیین مهلت پرداخت دیه به صورت توافقی
طبق قانون در تمامی دعاوی مالی اصل بر توافق طرفین است و در صورتی که توافقی حاصل نشود و اختلاف بوجود آید از طریق دادگاه قابل حل می باشد، لذا از آنجایی که پرداخت دیه نیز جزء دعاوی مالی محسوب میشود، مجنی علیه (فردی که جنایتی علیه او صورت گرفته است) و مجنی له (فردی مرتکب جنایتی شده است) می توانند بر سر میزان یا مهلت پرداخت دیه به توافق برسند، در غیر این صورت طرفین می توانند با مراجعه به دادگاه میزان و مدت زمان دیه را مشخص نمایند.
بر اساس قانون در صورتی که بین مرتکب و مجنی علیه یا اولیا دم برای گرفتن دیه توافقی صورت گیرد، ولی در این توافق مهلتی برای پرداخت دیه درج نشده باشد، پرداخت دیه می بایست یک سال پس از موقع قرار داد صورت گیرد.
تعیین مهلت پرداخت دیه از طریق دادگاه
اگر مجنی علیه یا ولی دم، با مرتکب بر سر مهلت پرداخت دیه به توافق نرسند، دادگاه میتواند این مهلت را تعیین نماید، لذا بر اساس ماده 488 قانون مجازات، مهلت پرداخت دیه به شرح زیر میباشد:
الف. مهلت دیه در جنایات عمدی: در صورتی که بزهکار با قصد و نیتی مرتکب جنایتی شده باشد مهلت پرداخت دیه یک سال قمری یا به عبارتی دیگر 354 روز شمسی میباشد، به عنوان مثال چنانچه فردی، دیگری را عمداً به قتل برساند، در صورتی که قصاص نشود و محکوم به پرداخت دیه شود مکلف است ظرف یک سال قمری تمام مبلغ دیه کامل را بپردازد.
ب. مهلت دیه در جنایات شبه عمدی: اگر در جنایتی مرتکب قصد انجام جرم را داشته باشد اما منظور یا قصدی برای نتیجه وقوع جرم را نداشته باشد مهلت پرداخت دیه 2 سال قمری یا 708 روز میباشد، به عنوان مثال فردی در مزاحی، مرتکب کور کردن دیگری میشود، در این صورت مرتکب موظف است ظرف مدت دو سال قمری دیه بینایی شاکی را بپردازد.
شایان ذکر پرداخت کننده دیه در جنایات شبه عمد مکلف است طی هر سال قمری یک دوم مبلغ کل دیه را بپردازد.
پ. مهلت دیه در جنایات غیر عمدی: چنانچه جنایتی بدون هیچ قصد و هدف قبلی و به صورت کاملا تصادفی علیه دیگری انجام گیرد، مهلت پرداخت دیه 3 سال قمری یا به عبارتی دیگر 1062 روز میباشد، به عنوان مثال چنانچه فرد نابالغی مرتکب جنایت علیه فردی شده باشد، یا فرد بالغی در تصادف رانندگی موجب قطع شدن پای مجنی علیه میشود، در این صورت مهلت پرداخت دیه 3 سال قمری است.
لازم به ذکر است پرداخت کننده دیه در جنایت های غیرعمدی باید ظرف هر سال قمری یک سوم دیه را به مجنی علیه بپردازد.
اعسار در پرداخت دیه
اعسار در لغت به معنای در سختی قرار گرفتن است، لذا در دیه چنانچه پرداخت کننده توانایی مالی برای پرداخت تمام یا قسمتی از دیه را نداشته باشد، میتواند از دادگاه تقاضای اعسار یا قسط بندی دیه را کند، و در صورتی که دادگاه با برسی وضعیت مالی پرداخت کننده، متوجه شود که فرد توانایی پرداخت دیه ندارد با دادخواست اعسار فرد موافق میکند.
سوالات مرتبط
آیا نپرداختن دیه حبس دارد؟
همان طور که گفته دیه مالی است که در هر صورت فرد بزهکار میبایست بابت جنایت هایی که علیه دیگری مرتکب شده است بپردازد، و در صورتی که از پرداخت دیه به هر دلیلی از این دین سر باز زنند، مشمول حبس میشود، لاکن در مواردی که پرداخت کننده توان مالی پرداخت دیه را نداشته باشد، میتواند از دادگاه تقاضای اعسار نماید و در صورتی که اقساط دیه را نپردازد پرداخت کننده مشمول مجازات حبس میشود.
آیا مرتکب میتواند تمام یا بخشی از دیه را غیر از مهلت های مقرر پرداخت نماید؟
بله، طبق ماده 488 قانون مجازات اسلامی، هر گاه پرداخت کننده در بین مهلت های مقرر شده توسط دادگاه نسبت به تمام یا قسمتی از دیه اقدام نماید مجنی علیه یا اولیا دم مکلف به قبول پرداختی هستند.
مهلت پرداخت دیه از چه زمانی محاسبه میشود؟
مهلت پرداخت دیه از زمان وقوع جنایت بسته به قصد مرتکب و نوع جنایت، محاسبه میشود.
نکات مهم
در صورتی که پرداخت کننده بخواهد هر یک از انواع دیه را پرداخت نماید و یا پرداخت دیه بصورت اقساطی باشد معیار پرداخت بر اساس زمانی است که مرتکب دیه را پرداخت میکند، مگر اینکه طرفین بر یک مبلغ قطعی به توافق رسیده باشند.
