هنگامی که مشتری در وهله اول ثمن معامله را می پردازد، ولیکن تحویل مبیع به صورت مدت دار می باشد، معامله سلف یا عقد پیش فروش گفته می شود. به موجب این عقد، مشتری در لحظه وقوع عقد، ثمن معامله را پرداخت می نماید، لکن تحویل مورد معامله دارای مدت زمان می باشد. فلذا در ادامه به توضیحات بیشتر در خصوص این معامله می پردازیم.
معامله سلف چیست؟
معامله سلف که نام دیگر آن عقد پیش فروش نیز می باشد، معامله ای است که در آن ثمن به صورت حال پرداخت می شود، ولیکن تحویل مورد معامله دارای موجل (زمان دار) می باشد. چنین بیعی از نظر قانونی به استناد ماده 341 قانون مدنی دارای اعتبار می باشد، زیرا این ماده مقرر می دارد؛ بیع ممکن است مطلق باشد یا مشروط و نیز ممکن است که برای تسلیم تمام یا قسمتی از مبیع یا برای تادیه تمام یا قسمتی از ثمن اجلی قرار داده شود. فلذا برای انعقاد چنین معامله ای هیچگونه منع قانونی وجود ندارد.
به عنوان مثال خرید خودرو از شرکت های خودروسازی را می توان نمونه ای از معامله سلف به شمار برد، زیرا در این گونه معاملات خریدار در وهله اول تمام مبلغ خودرو را یکجا به حساب شرکت خودروساز مزبور واریز می نماید، لکن شرکت خودرو ساز تعهد می کند که خودرو را 3 ماه بعد به خریدار تحویل دهد. در این مثال مشاهده می نمایید، که تحویل خودرو به خریدار دارای مدت می باشد.
شرایط صحت معامله سلف
برای آنکه معامله سلف منعقد شده فی مابین طرفین دارای اعتبار باشد، بایستی شرایط ذیل را برخوردار باشد تا این معامله از چتر حمایتی قانونگذار برخوردار باشد و در صورتیکه هر یک از شرایط ذیل در معامله سلف رعایت نگردد، آن معامله سلف فاقد وجاهت قانونی بوده و قابلیت استناد در محاکم را ندارد.
قصد طرفین و رضای آنها
طرفین معامله باید در خصوص انعقاد معامله سلف قصد و رضایت داشته باشند. فلذا در صورتیکه قصد یا رضایت هر کدام از آن ها مخدوش گردد، آن معامله سلف به دلیل فقدان قصد یا رضایت باطل تلقی شده و دارای وجاهت قانونی نمی باشد.
اهلیت طرفین
طرفین معامله باید عاقل، بالغ و رشید باشند تا آن معامله دارای اعتبار تلقی گردد و در صورتیکه شخص دارای اهلیت در انعقاد معامله سلف نباشد، آن معامله فاقد اعتبار تلقی می گردد.
معین بودن موضوع معامله
موضوع معامله باید معین باشد و نباید مجهول باشد و می بایست مقدار و جنس و وصف مبیع معلوم باشد. همچنین مبیع نمی تواند، پول باشد.
مشروعیت جهت معامله
جهت معامله باید مشروع باشد و نمی توان در خصوص امور نامشروع معامله سلف منعقد نمود. مثلا نمی توان مورد معامله مقدار خاصی مواد مخدر باشد که در موعد تعیین شده به خریدار تسلیم می گردد. فلذا در صورتیکه جهت مورد معامله نامشروع باشد، معامله سلف فاقد اعتبار تلقی می گردد و در محاکم قابلیت استماع ندارد و اگر شما طرح دعوی نمایید، دادگاه قرار عدم استماع صادر می نماید.
معین بودن مهلت تحویل مبیع
در معامله سلف باید مدت زمان تحویل مورد معامله معین شده باشد و در صورتیکه مدت تعیین نشده باشد، آن معامله فاقد اعتبار می باشد.
آثار معامله سلف بر طرفین عقد
تمامی معاملات در قانون پس از آنکه از فی مابین متعاملین منعقد گردد، در صورت دارا بودن شرایط صحت، آثاری را به انعقاد کنندگان آن معامله در بردارد، که در ذیل به شرح این آثار پرداخته ایم.
- پس از پرداخت ثمن و تسلیم آن به بایع، فروشنده مالک ثمن می شود و خریدار نیز پس از تحویل مبیع (مورد معامله) مالک مبیع می گردد.
- در صورتیکه ثمن و مبیع مستحق اللغیر دربیاید، طرف خاطی مکلف به جبران خسارت وارده به طرف مقابل می باشد.
- طرفین عقد از خیارات قانونی جهت فسخ معامله بهره مند می شوند، مگر آنکه ضمن انعقاد عقد، حق اعمال این خیارات را از خود سلب و ساقط کرده باشند، در این صورت هیچ یک از طرفین حق فسخ معامله سلف را ندارند.
تفاوت معامله سلف با نسیه
در معامله سلف، ابتدا خریدار ثمن معامله را پرداخت می نماید و سپس بایع در موعد تعیین شده که مورد قبول طرفین معامله می باشد، مورد معامله را به خریدار تسلیم می نماید و مالکیت خریدار در هنگام تحویل مورد معامله تحقق پیدا می نماید. در حالیکه در نسیه، خریدار ابتدا مورد معامله را دریافت می نماید و سپس ثمن آن را به صورت موجل (در مدت زمان تعیین شده) به فروشنده پرداخت می نماید.
