مستثنیات دین شامل اموالی است، که اگر شخصی بدهی به فرد دیگری داشته باشد، آن اموال قابل توقیف نبوده و نمی توان آن ها را در خصوص جبران خسارت طلبکار توقیف یا از طریق مصادره به فروش رساند. فلذا در این مقاله به توضیحات بیشتر در این خصوص که چه اموالی مشمول مستثنیات دین هستند، می پردازیم.
مستثنیات دین چیست؟
هنگامی که شخصی به فردی بدهکار می باشد، مکلف است بدهی خود را به آن فرد پرداخت نماید. اما گاهی اوقات شخص از پرداخت بدهی خود خودداری می نماید یا آنکه قادر به پرداخت بدهی خود نمی باشد از این رو، طلبکار از طریق تامین خواسته ای که به دادگاه ارائه می دهد، اموال شخص بدهکار را توقیف می نماید. پس از آنکه اموال بدهکار توقیف شد به وی فرصتی داده می شود تا بدهی خود را به فرد طلبکار پرداخت نماید.
اما شایان ذکر است، هنگامی که طلبکار اقدام به توقیف اموال بدهکار می نماید، بعضی از آن اموال در زمره مستثنیات دین محسوب می شوند و قابل توقیف نمی باشند یا اگر توقیف شود، فرد می تواند درخواست رفع توقیفی آن ها را بدهد. حال در خصوص توقیف اموالی که مستثنیات دین محسوب نمی شوند، دادگاه به بدهکار فرصتی جهت پرداخت بدهی می دهد و چنانچه شخص در بازه زمانی مقرر نتواند به پرداخت بدهی خود اقدام نماید، دادگاه اموال توقیف شده وی را به مصادره می گذارد و از محل مصادره طلب شخص طلبکار را پرداخت می نماید و مابقی را به مالک آن بر می گرداند.
چه اموالی مستثنیات دین محسوب می شوند؟
براساس ماده 24 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، اموال ذیل الذکر در زمره مستثنیات دین محسوب شده و قابل توقیف یا مصادره نمی باشد، این اموال به شرح ذیل می باشد:
- منزل مسکونی که عرفاً در شأن محکومٌ علیه در حالت اعسار او باشد. فلذا اگر شخص دارای یک مالک باشد و به آن نیاز داشته باشد و در شان وی باشد، آن ملک قابل توقیف نمی باشد اما اگر بیش از یک ملک داشته باشد، آن ملک ها قابل توقیف می باشد.
- اثاثیه مورد نیاز زندگی که برای رفع حوائج ضروری محکومٌ علیه و افراد تحت تکفل وی لازم است.
- آذوقه موجود به قدر احتیاج محکوم ٌعلیه و افراد تحت تکفل وی برای مدتی که عرفاً آذوقه ذخیره می شود.
- کتب و ابزار علمی و تحقیقاتی برای اهل علم و تحقیق متناسب با شأن آنها
- وسایل و ابزار کار کسبه، پیشه وران، کشاورزان و سایر اشخاص که برای امرار معاش ضروری آنها و افراد تحت تکفلشان لازم است.
- تلفن مورد نیاز مدیون که مشمول یک گوشی موبایل و تلفن ثابت می باشد، آن هم مشروط بر رعایت شرایط عرفی. به عنوان مثال اگر تلفن همراه شخص مدیون یک گوشی اندروید معمولی یا متناسب با عرف باشد، قابل توقیف نیست و در زمره مستثنیات دین محسوب می شوند، اما اگر دارای گوشی آیفون 14 پرو مکس باشد، این گوشی قابل توقیف است، زیرا این تلفن همراه دارای ارزش بسیار زیادی می باشد.
- قرض الحسنه یا همان مبلغی که در ضمن عقد اجاره به موجر پرداخت می شود، اگر توقیف آن منجر به عسر و حرج شخص گردد، در زمره مستثنیات دین بوده و قابل توقیف نمی باشد، اما اگر توقیف قرض الحسنه منجر به عسر و حرج شخص در پرداخت اجاره نشود، قابل توقیف است.
- خودرو در صورتیکه شخص بواسطه آن هزینه امرار و معاش خود را تامین کند، قابل توقیف نبوده ولی اگر وسیله امرار و معاش فرد نباشد، قابل توقیف است به عنوان مثال اگر شخص با خودرو خود در شرکت های تاکسیرانی همچون اسنپ، تپسی و … یا شرکت های حمل و نقل فعالیت می کند خودروی وی در زمره مستثنیات دین قرار می گیرد.
در چه صورتی مستثنیات دین قابل توقیف است؟
چنانچه منزل مسکونی شخص بدهکار بیش از نیاز و شأن عرفی او در حالت اعسارش باشد و مال دیگری از وی در دسترس نباشد و شخص بدهکار حاضر به فروش منزل مسکونی خود تحت نظارت مرجع اجرا کننده رأی نباشد به تقاضای طلبکار به وسیله مرجع اجرا کننده حکم با رعایت تشریفات قانونی به فروش رفته و مازاد بر قیمت منزل مناسب عرفی، صرف تأدیه دیون بدهکار خواهد شد.
