یکی از سوالات اصلی مدیران و نمایندگان شرکت ها همواره وضعیت مسئولیت کیفری شرکت ها و نمایندگان آنها بوده است، چرا که شرکت ها و اشخاص حقوقی همانند عادی و حقیقی دارای مسئولیت های قانونی هستند که عدم رعایت آنها ضمانت اجرای های متناسبی دارد، فلذا با توجه به اینکه در موضوع مسئولیت کیفری همواره مجازات و ضمانت اجرای سنگین تری به نسبت مسئولیت مدنی وجود دارد، لازم است اشخاص و نمایندگان شرکت ها به جهت کسب و کار خود و موجودیت شرکت از مسئولیت کیفری شرکت ها و نمایندگان آنها، مطلع شوند، از رو این ما در این مطلب به موضوع مسئولیت کیفری شرکت ها و نمایندگان آنها میپردازیم.
مسئولیت کیفری شرکت ها و نمایندگان آنها
در نظام حقوقی کشور ما، اشخاص حقوقی به عنوان یکی از موجودیت های ضروری پذیرفته شده اند و به طور کلی به دو دسته اشخاص حقوقی دولتی و غیر دولتی تقسیم میشود، که این اشخاص شامل شرکت های تجاری، مؤسسات غیرتجاری، و نهادهای عمومی و دولتی میباشند.
در قانون برای اشخاص حقوقی و شرکت ها، شخصیتی مستقل از نمایندگان آن پیش بینی شده و یک سری حقوق و تکالیفی نیز (جز آنچه مختص طبیعت انسان است) برای این اشخاص در نظر گرفته شده است که موجب استقلال شخصیتی و در مقابل پذیرش مسئولیت های حقوقی و کیفری متناسب آن شده است
در این خصوص بر اساس ماده ۵۸۸ قانون تجارت، شخص حقوقی میتواند دارای کلیه حقوق و تکالیفی شود که قانون برای افراد قائل است، مگر حقوق و وظایفی که طبیعتاً فقط انسان می تواند دارای آن باشد، لکن با توجه به ماده صریح قانونی، میتوان عنوان کرد که اشخاص حقوقی و شرکت ها همانند اشخاص حقیقی و عادی امکان برخورداری از حقوق بسیاری را دارا هستند اما همانطور که اشخاص حقیقی در مقابل حقوقی که برخوردارند از وظایف و تکالیفی نیز دارند، اشخاص حقوقی نیز همانند اشخاص حقیقی در مقابل حقوقی که بهره مند میشود از یک سری تکالیفی نیز برخودارند که در صورت عدم رعایت آنها میتواند مسئولیت حقوقی و کیفری متناسب در بر داشته باشد
مسئولیت کیفری شرکت ها و نمایندگان آنها چه مجازاتی در بر دارد
در قانون مجازات قبل از سال 92 اشخاص حقوقی به عنوان شخصیت مستقلی شناخته نمیشدند اما پس از تصویب قانون مجازات سال 92 اصلاحات بنیادینی در قانون مجازات اسلامی ایجاد که از مهم ترین آنها میتوان به ماده 143 قانون مجازات اشاره کرده که در این ماده به طور مستقل برای اشخاص حقوقی مسئولیت کیفری پیش بینی شده است
بر این اساس در صورتی که نماینده قانونی شخص حقوقی به نام یا در راستای منافع آن مرتکب جرمی شود، مسئولیت کیفری متوجه شخص حقوقی خواهد بود، لذا این ماده صراحتاً مسئولیت شخص حقوقی را منوط به ارتکاب جرم توسط شخص حقیقیِ نماینده کرده و از سیستم «مسئولیت ناشی از فعل دیگری» یا مسئولیت نیابتی تبعیت میکند.
آیا شرکت ها نیز دارای مسئولیت کیفری هستند
اشخاص حقوقی در واقع شخصیتی فرضی اما مستقل از اعضای آن میباشند، لکن با توجه به اینکه فعالیت های اشخاص حقوقی به نحوی ناشی از فعل یا ترک فعل اعضا و نمایندگان این اشخاص هستند، چنانچه فعالیت نمایندگان در راستای اهداف و منافع شرکت و شخص حقوقی باشد، با توجه به شدت جرم ارتکابی و نتایج زیانبار آن به یک تا دو مورد از موارد زیر محکوم مینشود:
- الف- انحلال شخص حقوقی
- ب- مصادره کل اموال
- پ- ممنوعیت از یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی به طور دائم یا حداکثر برای مدت پنج سال
- ت- ممنوعیت از دعوت عمومی برای افزایش سرمایه به طور دائم یا حداکثر برای مدت پنج سال
- ث- ممنوعیت از اصدار برخی از اسناد تجاری حداکثر برای مدت پنج سال
- ج- جزای نقدی
- چ- انتشار حکم محکومیت به وسیله رسانه ها
شایان ذکر است مجازات شرکت مانع از مجازات اشخاص حقیقی و نمایندگانی که به نحوی موجب تحقق فعل مجرمانه توسط شخص حقوقی است نمیشود.
سوالات مرتبط
آیا مدیر عامل مسئول جرایم شرکت است؟
پاسخ به این سوال را میتوان هم به صورت مثبت و منفی پاسخ داد، چرا که با توجه به اینکه مدیر عامل، به عنوان یکی از اشخاصی در شرکت شناخته میشوند که اختیار تصمیم گیری و اجرا و کنترل امور در شرکت را برعهده دارد چنانچه در راستای منافع شرکت مرتکب جرمی شود (مانند پولشویی و رباء) مسئول جرایم شرکت میباشد در غیر این صورت چنانچه به صورت مستقیم و غیر مستقیم مداخله ای در فعل مجرمانه ای که به نفع شرکت نباشد مسئول نمیباشد.
