مراحل کارشناسی تشخیص خط و امضاء
روزبهروز با پیشرفت علم و دانش، متأسفانه شاهد پیشرفت و پیچیدگی جرایم نیز هستیم. یکی از این موارد، جعل دستخط یا اسناد است که تشخیص آن برای افراد عادی بسیار دشوار است. در بسیاری از پروندههای قضایی که احتمال خطا یا اشتباه در اسناد وجود دارد، دستخط یا نوشته مورد مناقشه به کارشناس دادگستری ارجاع داده میشود. اما کارشناسان از چه روشهایی برای کشف حقیقت استفاده میکنند؟ در این مقاله از داپکده به بررسی کامل این فرآیند میپردازیم.
خط نگاری چیست و چه جایگاهی در دادگاه دارد؟
خط نگاری علمی است که برای تشخیص اصالت انواع دستخط، به کمک ابزارها و روشهای فنی مورد استفاده قرار میگیرد. هدف این علم، بررسی صحت و سلامت دستخط اشخاص در مواجهه با ادعای جعل است. با توجه به نیاز محاکم و قضات برای تشخیص حق از باطل (بهویژه در اسناد رسمی و عادی)، علم خط نگاری جایگاه ویژهای دارد و به فرآیندی تبدیل شده است که قضات برای کشف حقیقت به آن رجوع میکنند.
چرا یک سند به کارشناسی خط و امضاء ارجاع داده میشود؟
به طور کلی، زمانی که احتمال جعل یا سوءاستفاده از یک سند وجود داشته باشد، بنا به خواسته یکی از طرفین دعوا، پرونده به کارشناس تشخیص خط ارجاع داده میشود. هدف این است که کارشناس بررسی کند آیا در سند یا دستخط، تحریفی یا هر نوع تغییری ایجاد شده است یا خیر.
(نکته کلیدی: جعل نوشته تنها به معنای ایجاد یک سند یا دستنوشته جدید نیست؛ بلکه شامل دستکاری در نتایج، اضافه کردن، پاک کردن یا تراشیدن قسمتی از متن نیز میشود.)
مراحل کارشناسی خط چگونه انجام میشود؟
در وهله اول، کارشناس با استفاده از ابزارها و دستگاههای تخصصی، به دنبال یافتن تفاوت در دستنوشتهها میگردد. وجود تفاوتهای ساختاری، نشاندهنده جعلی بودن دستخط است. مهمترین فاکتورهایی که مورد بررسی قرار میگیرند عبارتند از:
-
فاصله بین حروف و کلمات.
-
تشخیص زمان نوشتن خط.
-
ارتفاع کلمات و جایگیری آنها نسبت به یکدیگر.
-
مقایسه پایه خط (در صورتی که صفحه خطدار نباشد).
-
میزان شیب و زاویه کلمات.
-
میزان فشار وارده بر کاغذ هنگام نوشتن.
-
جهت حرکت قلم و نوع خودکار.
-
تطبیق شکستگیهای خط.
-
نوع کاغذ و سایر متغیرهای فیزیکی.
یک ترفند جالب کارشناسی: معمولا جاعلین برای اینکه دستخط جعلشده کاملا مطابق با نمونه اصلی باشد، این کار را به صورت آهسته و با دقت بسیار بالا انجام میدهند. همین کندی باعث میشود هنگام نوشتن، دچار قطعشدگی در قسمتهایی از دستخط شوند. کارشناس از همین طریق میتواند به جعلی بودن نوشته پی ببرد.
نحوه جمعآوری نمونه خط از اشخاص
فرآیند نمونهگیری بستگی به این دارد که شخص مدنظر در قید حیات باشد یا خیر:
-
اگر فرد در قید حیات باشد: کارشناس درخواست میکند حداقل ۳ نسخه کپی از یک نامه یا متن کامل، و یا ۲۰ نسخه از امضای شخص دریافت شود تا بتواند آن را با سند اصلی تطبیق دهد.
-
اگر فرد در قید حیات نباشد: کارشناس از سایر مدارک معتبری که به تایید دادگاه رسیده است استفاده میکند؛ مدارکی مانند سند ازدواج یا امضاهایی که شخص برای افتتاح حساب در بانکها انجام داده است. (در این خصوص پیشنهاد میکنیم برای آشنایی بیشتر با روند قانونی امور متوفی، مقاله انواع گواهی انحصار وراثت را مطالعه کنید).
کارشناس چگونه به جعلی بودن امضاء پی میبرد؟
علاوه بر روشهای ذکر شده برای خطاطی، کارشناس تشخیص امضاء موارد زیر را نیز به دقت بررسی میکند:
-
اندازه امضاء نسبت به سند جعلی.
-
جایگیری امضاء در سند.
-
بررسی روشهای امضاء در کاغذهای عادی و اسناد رسمی.
-
بررسی شیب تمامی قسمتهای امضاء (پیدا کردن هرگونه تفاوت یا اختلاف علمی، نشاندهنده جعلی بودن است).
سوالات متداول درباره کارشناسی خط و امضا
آیا الزامی است که کارشناس نوشته را در آزمایشگاه بررسی کند؟
خیر، ملاک اصلی، تجربه و مهارت کارشناس است و الزامی به بررسی نوشته بوسیله مواد شیمیایی در آزمایشگاه وجود ندارد. معمولا زمانی کار به آزمایشگاه کشیده میشود که کارشناس بخواهد تاریخ دقیق امضا یا نوشته را مشخص کند (مانند بررسی تاریخ در اسناد تجاری مثل چک و سفته) یا زمانی که از طریق بررسیهای ظاهری نتواند به جعلی بودن آن پی ببرد.
کارشناسی خط چقدر طول میکشد؟
مدت زمان مورد نیاز برای اظهار نظر هیئت کارشناسی، بسته به حجم پرونده، ممکن است از یک هفته تا یک ماه به طول بینجامد. (البته وجود کارشناس متخصص در حوزه قضایی شما نیز در تسریع این روند اهمیت زیادی دارد).
آیا میتوان به نظر کارشناس خط اعتراض کرد؟
بله، در صورتی که بتوان اثبات نمود نظر کارشناس برخلاف واقعیت است، این نظریه کاملا قابل اعتراض قانونی میباشد.
