مجازات های تکمیلی و نحوه اجرای آن چگونه است؟ مجازات های تکمیلی یکی از انواع مجازات هایی است که در کنار مجازات های اصلی و تبعی در قانون پیش بینی شده است، که مقصود اصلی قانونگذار از وضع این کیفر ایجاد بازدارندگی بیشتر در مجازات های اصلی بوده است، لذا در این مقاله قصد داریم به مجازات های تکمیلی و نحوه اجرای آن بپردازیم.
مجازات های تکمیلی و نحوه اجرای آن
مجازات ها در قانون به سه دسته کلی شامل مجازات های اصلی، تکمیلی و تبعی تقسیم بندی میشوند، مجازات های تکمیلی که قانونگذار در ماده 23 و 24 قانون مجازات اسلامی پرداخته است، بیان دارد که این نوع مجازات در بعضی مواقع به همراه مجازات های، حد، دیه و قصاص با هدف اثر بخشی بیشتر بر مجازات های اصلی، و همچنین برای اصلاح و تأدیب مجرم، در حکم قاضی صادر اعمال میشود.
بنابراین میتوان به این موضوع اشاره کرد که چنانچه قاضی تشخیص دهد مجازات هایی اصلی به تنهایی برای اصلاح مجرم کافی یا بازدارنده نیست، از این نوع مجازات ها در کنار مجازات های استفاده می نماید.
انواع مجازات های تکمیلی و نحوه اجرای آن
طبق ماده 23 قانون مجازات اسلامی، قاضی می تواند شخصی را که به یکی از مجازات های اصلی از قبیل حد، دیه و قصاص محکوم شده است، متناسب با جرم صورت گرفته و خصوصیات اخلاقی و اجتماعی مجرم به یک یا چند مجازات، از بند ها و تبصره های این ماده محکوم نماید، که در ادامه به ذکر این مجازات ها و نحوه اجرای آن میپردازیم :
الف. اقامت اجباری در محل معین
پس از اجرای حکم اصلی، قاضی اجرای احکام متهم را به جهت ارائه جزئیات مجازات تکمیلی در محل معین احضار و تفهیم مینماید، و در صورتی که محل اجرای حکم خارج از محدوده قضایی محل صدور حکم باشد، قاضی میتواند از طریق اعطای نیابت به مجری قضایی محل اجرای حکم، اجرای آن را تقاضا کند، همچنین اعزام محکومان اقامت اجباری به محل تعیین شده بر عهده نیرو انتظامی یا سایر ضابطین دادگستری میباشد، و یا مجرم میتواند خود راسا به محل اقامت معین شده رجوع نماید، که در این صورت باید خود را به مرجع قضایی محل اجرای حکم معرفی کند.
لازم به ذکر است اعطای مرخصی به محکومان اقامت اجباری بر اساس ضوابط مرخصی زندانیان، حسب مورد با موافقت قاضی اجرای احکام یا قاضی مجری نیابت است.
ب. منع از اقامت در محل های معین
برای این منظور پس از اجرای حکم اصلی، قاضی اجرای احکام محل های ممنوعه را که متهم نباید در آن محل ها حضور پیدا کند به متهم اطلاع میدهد، و چنانچه محل های ممنوعه خارج از محدوده قضایی مرجع صدور حکم باشد، دادگاه میتواند از طریق نیابت به مرجع قضایی محل اجرای حکم تقاضا اجرا را داشته باشد، چنانچه محکوم در محیط های ممنوعه مشاهده شود، نیروی انتظامی وظیفه دارد، مراتب را به جهت اتخاذ تصمیم لازم به مرجع قضایی اعلام کند.
پ. منع از اشتغال به شغل، حرفه یا کار معین
در صورتی که محکوم از اشتغال به حرفه یا کار معینی منع شده باشد، چنانچه وی به یکی از شغل های ممنوعه اشتغال داشته باشد، قاضی، احکام مربوطه را به کارفرما یا بالاترین مدیر و مسئول محل اشتغال محکوم ابلاغ مینماید، افراد مسئول مکلفند ضمن رعایت دستور قضایی، مراتب را به قاضی اجرای احکام اعلام نماید، همچنین در صورتی که محکوم دارای جواز کسب باشد، پروانه و جواز کسب وی لغو می شود.
ت. انفصال از خدمات دولتی و عمومی
در این مورد فرد محکوم شده نمی تواند از بخشی یا تمامی خدمات دولتی و عمومی بهره مند شود.
لازم به ذکر است اجرای مفاد حکم دادگاه با بالاترین مقام دستگاه دولتی خواهد بود.
ث. منع از رانندگی با وسایل نقلیه موتوری و یا تصدی وسایل موتوری
در این مورد قاضی اجرای احکام جزئیات ممنوعیت استفاده محکوم از وسایل نقلیه موتوری را به معاونت راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی جهت ابطال گواهی نامه ابلاغ میکند، و در صورتی که نیرو انتظامی فرد محکوم شده در حال تخلف از این حکم مشاهد کند، وظیفه دارد مراتب را جهت اتخاذ تصمیم مقتضی به دادگاه گزارش کند.
ج. منع از داشتن دسته چک و اصادر اسناد تجارتی
در صورت صدور این حکم قاضی اجرای احکام مفاد حکم منع از داشتن دسته چک و اصادر اسناد تجارتی، را به بانک یا بانک های مربوطه جهت مسدود کردن حساب جاری محکوم و همچنین جلوگیری از افتتاح حساب مجدد را اعلام میکند، همچنین قاضی به محکوم اخطار میکند تا در صورتی که برگ یا برگه های سفید دسته چک در اختیار دارد آنها را تحویل مرجع قضایی دهد.
چ. منع حمل سلاح
برای اجرای این حکم، قاضی اجرای احکام به محکوم اخطار میدهد سلاح خود را به این مرجع قضایی تحویل دهد، و همچنین این دادگاه موظف است مفاد حکم را به مراجع صادر کننده پروانه حمل سلاح اعلام نماید.
ح. منع خروج اتباع ایران
بدین منظور قاضی اجرای احکام موظف است، ابتدا مشخصات فردی محکوم به همراه گزارشی از مفاد حکم قطعی به دادستان کل کشور اعلام کند، و سپس به اداره گذرنامه نیروی انتظامی اطلاع دهد تا پایان محکومیت فرد محکوم از پذیرش درخواست صدور گذرنامه برای وی مطابق مطابق حکم دادگاه خودداری کند.
خ. خروج اتباع خارجی از کشور
در این مورد فرد خارجی پس از اجرای حکم اصلی، از طریق نیروی انتظامی نسبت به اخراج وی اقدام میشود، و هرگونه تردد و یا اقامت تبعه مذکور در قلمروی جمهوری اسلامی ایران در مدت مقرر ممنوع است.
د. الزام به محکوم به خدمات عمومی
در این مورد محکوم بر اساس آیین نامه اجرایی ماده 79 قانون مجازات اسلامی به اشتغال یکی از خدمات عمومی (خدمت در شهرداری و..) محکوم می شود.
ذ. منع عضویت در احزاب، گروه ها و دستجات سیاسی یا اجتماعی
چنانچه حکم دادگاه مبنی بر منع از عضویت در احزاب، گروه ها و دستجات سیاسی یا اجتماعی باشد، قاضی اجرای احکام موظف است، حکم دادگاه مبنی بر منع محکوم از عضویت در احزاب، گروه ها و دستجات سیاسی و اجتماعی را به مراجع مربوط اعلام نماید. همچنین، و بر این اساس به حزب یا گروه یا دستجات اعلام نماید، مطابق حکم دادگاه از ادامه عضویت یا پذیرش محکوم خودداری شود.
ر. توقیف وسایل ارتکاب جرم یا رسانه یا موسسه دخیل در ارتکاب جرم
در مواردی که تعیین شده مرجع قضایی وسایل ارتکاب به جرم و یا رسانه و مؤسسه های مرتبط با ارتکاب جرم را توقیف نماید، قاضی اجرای احکام براساس حکم قطعی دادگاه مکلف است، مراتب توقیف موارد مذکور را به نیروی انتظامی اعلام کند و نیروی انتظامی نیز موظف است نسبت به توقیف وسایل مزبور اقدام نماید.
ز. الزام به یادگیری حرفه، شغل یا کار معین
در این مورد دادگاه پس اجرای حکم اصلی به فرد محکوم اطلاع میدهد تا در یکی از مراکز فنی یا مورد تایید دادگاه مشغول آموزش، حرفه و یا کاری بشود، و در این مدت فرد محکوم موظف است علاوه بر انجام حکم مذکور گزارشی مبنی بر عملکرد ماهیانه خود به دادگاه ارائه دهد.
ژ. الزام به تحصیل
پس از صدور این حکم، قاضی اجرای احکام موظف است محکوم را ملزم کند تا در یکی از مراکز مورد تایید دادگاه تحصیل نماید.
س. انتشار حکم محکومیت قطعی
در صورتی حکم دادگاه مبنی بر انتشار مفاد حکم قطعی صادره باشد، این حکم در یک نوبت در یکی از روزنامه های محلی منتشر میشود، مگر درصورتی که دادگاه به نحوی دیگر مقرر کرده باشد.
برای اطلاع بیشتر از این موضوع روی انتشار حکم محکومیت قطعی کلیک کنید
سوالات مرتبط
مدت زمان مجازات تکمیلی چقدر است؟
بر اساس تبصره 1 ماده 23 قانون مجازات اسلامی، مدت زمان مجازات های تکمیلی 2 سال است، مگر در صورتی که دادگاه به نحوی دیگری مقرر کرده باشد.
در صورتی که مجازات اصلی و مجازات تکمیلی از یک نوع باشد حکم چگونه محاسبه میشود؟
طبق ماده 23 قانون مجازات چنانچه مجازات اصلی و تکمیلی از یک نوع باشند، فقط مجازات اصلی اجرا میشود.
عدم رعایت مجازات های تکمیلی چه مجازاتی دارد؟
بر اساس ماده 24 قانون مجازات در صورتی که مجرم از انجام مجازات های تکمیلی بدون دلیل موجه قانونی سرباز بزند برای مرتبه اول به پیشنهاد قاضی مجازات تکمیلی وی به یک سوم افزایش پیدا میکند و در صورت تکرار بقیه مدت محکومیت را به حبس یا جزای نقدی درجه هفت (30/000/000 میلیون ریال تا 60/000/000 میلیون ریال) و یا هشت(30/000/000 میلیون ریال) تبدیل میکند.
آیا مجازات تکمیلی لغو یا کاهش پیدا میکند؟
بله، در صورتی که فرد محکوم نیمی از مجازات خود را گذرانده باشد، دادگاه میتواند با پیشنهاد قاضی اجرای حکم در صورت عدم اطمینان به عدم تکرار جرم و اصلاح مجرم، نسبت به لغو یا کاهش مجازات مدت زمان مجازات تکمیلی وی اقدام کند.
