مجازات تعزیری یکی از اقسام مجازات های تعیین شده در قانون است، که پس از آنکه شخصی مرتکب جرمی گردد، به موجب این ماده های قانونی مجازات می شود. فلذا در ادامه به توضیحات بیشتر این مبحث می پردازیم.

مجازات تعزیری چیست؟

تعزیر در لغت به معنای تادیب، تنبیه، کیفر و ادب کردن است و مجازات در لغت به معنای سزای عمل شخص مرتکب می باشد. فلذا مجازات تعزیری، مجازاتی است که بر خلاف مجازات حدی توسط شارع مقدس تعیین نشده است، بلکه قانونگذار آن را وضع نموده است و مشمول شلاق، حبس و جزای نقدی می باشد.

در قانون مجازات تعزیری این چنین تعریف شده است، مجازاتی است که مشمول عنوان حد، قصاص یا دیه نیست و به موجب قانون در موارد ارتکاب محرمات شرعی یا نقض مقررات حکومتی تعیین و اعمال می‌گردد.

نحوه اعمال مجازات تعزیری

هنگامی که شخص مرتکب جرمی گردد، با توجه به شرایطی که جرم رخ داده است، حاکم مجازات وی را تعیین می کند به نحوی که دادگاه در هنگام صدور حکم تعزیری نوع مجازات، مقدار، کیفیت اجراء و مقررات مربوط به تخفیف، تعلیق، سقوط و سایر احکام تعزیر را مد نظر قرار می دهد و با رعایت مقررات قانونی، موارد ذیل را مورد توجه قرار می دهد:

الف- انگیزه مرتکب و وضعیت ذهنی و روانی وی حین ارتکاب جرم

ب- شیوه ارتکاب جرم، گستره نقض وظیفه و نتایج زیانبار آن

پ- اقدامات مرتکب پس از ارتکاب جرم

ت- سوابق و وضعیت فردی، خانوادگی و اجتماعی مرتکب و تاثیر تعزیر بر وی

شرایط تخفیف در مجازات تعزیری

به موجب ماده 38 قانون مجازات اسلامی دادگاه می تواند در صورت وجود هر یک از حالات ذیل در اعمال مجازات تعزیری شخص مرتکب تخفیف قائل شود. این موارد تخفیف به شرح ذیل می باشد»

• الف- گذشت شاکی یا مدعی خصوصی
• ب- همکاری موثر متهم در شناسایی شرکا یا معاونان، تحصیل ادله یا کشف اموال و اشیاء حاصله از جرم یا به کار رفته برای ارتکاب آن
• پ- اوضاع و احوال خاص موثر در ارتکاب جرم، از قبیل رفتار یا گفتار تحریک آمیز بزه دیده یا وجود انگیزه شرافتمندانه در ارتکاب جرم
• ت- اعلام متهم قبل از تعقیب یا اقرار موثر وی درحین تحقیق و رسیدگی
• ث- ندامت، حسن سابقه و یا وضع خاص متهم از قبیل کهولت یا بیماری
• ج- کوشش متهم به منظور تخفیف آثار جرم یا اقدام وی برای جبران زیان ناشی از آن
• چ- خفیف بودن زیان وارده به بزه دیده یا نتایج زیانبار جرم
• ح- مداخله ضعیف شریک یا معاون در وقوع جرم

میزان تخفیف در مجازات تعزیری

پس از آنکه یکی از جهات تخفیف در خصوص مجازات مجرم توسط قاضی در نظر گرفته است، قاضی نمی تواند به هر مقدار میزانی که بخواهد از مجازات مجرم بکاهد، فلذا میزان تخفیف یا تبدیل مجازات در جرایم تعزیری با توجه به ماده 37 قانون مجازات اسلامی به شرح ذیل می باشد:

• الف- تقلیل (کاهش) مجازات حبس به میزان یک تا سه درجه در مجازات‌ های درجه چهار و بالاتر
• ب – تقلیل مجازات حبس درجه پنج و درجه شش به میزان یک تا دو درجه یا تبدیل این مجازات و مجازات حبس درجه هفت حسب مورد به جزای نقدی متناسب با همان درجه.
• پ – تبدیل مصادره کل اموال به جزای نقدی درجه یک تا چهار.
• ت – تقلیل انفصال دائم به انفصال موقت به میزان پنج تا پانزده سال.
• ث- تقلیل سایر مجازات‌ های تعزیری به میزان یک یا دو درجه یا تبدیل آن به مجازات دیگر از همان درجه یا یک درجه پایین تر.
• تبصره- چنانچه در اجرای مقررات این ماده یا سایر مقرراتی که به موجب آن مجازات تخفیف می یابد، حکم به حبس کمتر از نود و یک روز صادر شود، به مجازات جایگزین مربوط تبدیل می ‌شود.

انواع مجازات تعزیری

با توجه به مطالب پیش تری که گفته شد، متوجه شدیم مجازات تعزیری شامل، شلاق، حبس، جزای نقدی و در بعضی از موارد مصادره کل اموال می باشد. اما مجازات تعزیری توسط قانونگذار به 8 درجه تقسیم شده است و هر یک از درجه های آن، دارای مجازات خاص خود می باشد، که در ذیل به شرح آن ها می پردازیم.

مجازات تعزیری درجه یک

• حبس بیش از بیست و پنج سال
• جزای نقدی بیش از دو میلیارد و هشتصد میلیون (9.200.000.000) ریال
• مصادره کل اموال
• انحلال شخص حقوقی

مجازات تعزیری درجه دو

• حبس بیش از پانزده تا بیست و پنج سال
• جزای نقدی بیش از یک میلیارد و پانصد میلیون (5.000.000.000) ریال تا دو میلیارد و هشتصد میلیون (9.200.000.000) ریال

مجازات تعزیری درجه سه

• حبس بیش از ده تا پانزده سال
• جزای نقدی بیش از یک میلیارد (3.300.000.000) ریال تا یک میلیارد و پانصد میلیون (5.000.000.000) ریال

مجازات تعزیری درجه چهار

• حبس بیش از پنج تا ده سال
• جزای نقدی بیش از پانصد میلیون (1.650.000.000) ریال تا یک میلیارد (3.300.000.000) ریال
• انفصال دائم از خدمات دولتی و عمومی

مجازات تعزیری درجه پنج

• حبس بیش از دو تا پنج سال
• جزای نقدی بیش از دویست و چهل میلیون (800.000.000) ریال تا پانصد میلیون (1.650.000.000) ریال
• محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از پنج تا پانزده سال
• ممنوعیت دائم از یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی برای اشخاص حقوقی
• ممنوعیت دائم از دعوت عمومی برای افزایش سرمایه برای اشخاص حقوقی

مجازات تعزیری درجه شش

• حبس بیش از شش ماه تا دو سال
• جزای نقدی بیش از شصت میلیون (200.000.000) ریال تا دویست و چهل میلیون (800.000.000) ریال
• شلاق از سی و یک تا هفتاد و چهار ضربه و تا نود و نه ضربه در جرائم منافی عفت
• محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از شش ماه تا پنجسال
• انتشار حکم قطعی در رسانه ها
• ممنوعیت از یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی برای اشخاص حقوقی حداکثر تا مدت پنج سال
• ممنوعیت از دعوت عمومی برای افزایش سرمایه برای اشخاص حقوقی حداکثر تا مدت پنج سال
• ممنوعیت از اصدار برخی از اسناد تجاری توسط اشخاص حقوقی حداکثر تا مدت پنج سال

مجازات تعزیری درجه هفت

• حبس از نود و یک روز تا شش ماه
• جزای نقدی بیش از سی میلیون (200.000.000) ریال تا شصت میلیون (100.000.000) ریال
• شلاق از یازده تا سی ضربه
• محرومیت از حقوق اجتماعی تا شش ماه

مجازات تعزیری درجه هشت

• حبس تا سه ماه
• جزای نقدی تا سی میلیون (100.000.000) ریال
• شلاق تا ده ضربه