قرارداد های الکترونیکی و اعتبار آن در حقوق ایران

در عصر حاضر که انسان جای خود را به ماشین آلات داده است و ارتباطات در کسری ثانیه از در حال انجام است قرارداد های الکترونیکی نیز به عنوان یکی از موضوعات نو ظهور همراه با پیشرفت تکنولوژی نقش مهمی در معاملات اشخاص و حقوق خصوصی پیدا کرده است، لذا با توجه به گسترش استفاده قرارداد های الکترونیکی در اعمال حقوقی مختلف به ویژه در خرید و فروش ها، در این مطلب قصد داریم به طور جامع به موضوع قراردادهای الکترونیکی و اعتبار آن در حقوق ایران بپردازیم و تمامی سوالات شما را در این زمینه پاسخ دهیم.

قرارداد های الکترونیکی چیست؟

قرارداد الکترونیکی، توافقی است که ایجاب و قبول آن، به وسیله داده پیام و در بستر الکترونیکی صورت می گیرد. این توافق، مانند هر قرارداد دیگری، دو یا چند اراده را در جهت ایجاد یک اثر حقوقی مشخص، هماهنگ می سازد. که از ویژگی های بارز این قرارداد  میتوان به، فقدان ماهیت مادی و فیزیکی در لحظه انعقاد آن اشاره کرد؛ یعنی امضا و محتوای آن، در قالب فرمت دیجیتالی و در فضای مجازی شکل می گیرد. این امر، ماهیتی مجازی به آن ها می بخشد که با قراردادهای عادی، که اغلب نیازمند اسناد کاغذی و امضا های خطی هستند، متمایز می باشد.

اعتبار و مشروعیت قرارداد های الکترونیکی در حقوق ایران

یکی از مهم ترین دغدغه های حقوقی در فضای مجازی، احراز هویت و اعتبار سنجی طرفین قرارداد است، که با توجه به نبود حضور فیزیکی، روش های نوین تأیید هویت دیجیتالی، مانند گواهی امضای دیجیتال و سامانه های احراز هویت، نقشی حیاتی در قرارداد های الکترونیکی ایفا می کنند، این ابزارها، هویت طرفین را به صورت رمزنگاری شده و با امنیت بالا تأیید می کنند و بستر لازم برای اعتماد متقابل را فراهم می سازند.

از نظر مشروعیت و جنبه اسلامی و قانونی موضوع قرارداد، که مبنای تعهدات و حقوق طرفین در قرارداد است، در قراردادهای الکترونیکی نیز باید معین، ممکن و مشروع باشد، فلذا به موجب قانون تجارت الکترونیک، هرگونه فعالیت تجاری در فضای مجازی، باید مطابق با قوانین کشور و به دور از هرگونه عمل مجرمانه یا نامشروع باشد.

از طرفی مطابق ماده 6 قانون تجارت الکترونیک داده پیام، که دربرگیرنده هرگونه اطلاعات تولید شده، ارسال شده یا ذخیره شده با ابزار الکترونیکی است، در حکم سند رسمی است و در مراجع قضایی به عنوان دلیل و بینه پذیرفته می شود.

انواع قرارداد های الکترونیکی

با نگاه کلی به نحوه معاملات الکترونیکی از طریق وبسایت ها و فضای مجازی میتوان مشاهده نمود که قرارداد های الکترونیکی به صورت رایج در معاملات اشخاص با یکدیگر به کرات مورد استفاده قرار میگیرد هر چند ممکن است تعدادی از افراد بدون اطلاع از آثار و مسئولیت این قرارداد اقدام به امضا و قبول آن نمایند اما با این حال این قرارداد ها نیز همانند قرارداد های کاغذی دارای ارزش و اعتبار هستند در ادامه به مهم ترین قرارداد های الکترونیکی که در معاملات افراد با یکدیگر مورد استفاده قرار می‌گیرند می‌پردازیم:

قراردادهای کلیک خور:  در این نوع قرارداد ها، کاربر برای پذیرش شرایط و مقررات، باید بر روی یک دکمه یا لینک مثلاً موافقم یا قبول می کنم کلیک کند، این عمل، به منزله قبول صریح شرایط و ایجاد تعهد حقوقی است و معمولا قراردادهای خرید از فروشگاه های آنلاین یا توافق نامه های استفاده از نرم افزارها، نمونه های بارز این نوع قرارداد های الکرتونیکی هستند.

قراردادهای مرور محور:  در این حالت، صرف استفاده یا مرور یک وب سایت، به منزله پذیرش شرایط و مقررات آن تلقی می شود، در این قرارداد ها، کاربر ملزم به کلیک کردن برای پذیرش نیست و فرض بر این است که با ادامه استفاده از خدمات، شرایط را پذیرفته است.

از خرید و فروش آنلاین تا قراردادهای تأمین

از خرید روزمره یک کالای کوچک از یک فروشگاه اینترنتی تا انعقاد قراردادهای بزرگ تأمین و توزیع میان شرکت های بین المللی، همگی با استفاده از این نوع قرارداد ها صورت می پذیرد، که استفاده از قرارداد های الکترونیکی  علاوه بر موجب کاهش هزینه ها و زمان، دسترسی به بازارهای جهانی را برای کسب وکار های کوچک و بزرگ تسهیل کرده است.

امضای قراردادهای استخدامی و دور کاری

با گسترش دور کاری و کار از راه دور، قراردادهای استخدامی و کاری نیز به فضای دیجیتال منتقل شده اند. امضای الکترونیکی قرارداد ها، امکان استخدام افراد از سراسر جهان را بدون نیاز به حضور فیزیکی فراهم می سازد و انعطاف پذیری بی نظیری در روابط کاری ایجاد می کند.

برای مشاهده و دریافت قرارداد مورد نیاز خود بر روی این لینک کلیک کنید

انعقاد قراردادهای خدمات مالی و بانکی

بسیاری از خدمات بانکی و مالی، مانند افتتاح حساب، دریافت تسهیلات و صدور ضمانت نامه ها، اکنون به صورت کاملاً الکترونیکی و از طریق قراردادهای آنلاین انجام می شود.

جایگاه قراردادهای الکترونیکی در حوزه مالکیت فکری

قراردادهای مربوط به کپی رایت، حق اختراع و سایر حقوق مالکیت فکری نیز به صورت الکترونیکی و عادی انجام میگیرند. این قرارداد ها، به سهولت و سرعت، امکان واگذاری یا اعطای مجوز استفاده از آثار و اختراعات را فراهم می سازند.

ارکان قرارداد های الکترونیکی

ارکان قراردادها، همچون ایجاب، قبول، قصد، رضایت و اهلیت، در دنیای دیجیتال نیز پابرجا هستند. اما شیوه ی تحقق آن ها، دستخوش تغییر شده است، همچنین موضوع حائز اهمیتی که در ارکان قرارداد های الکترونیکی وجود دارد این است که این قرارداد با توجه به نسل جدید، قوانین آن بیشتر به قوانین بین المللی نزدیک است و ستخگیری های عقود کاغذی را ندارد بلکه صرفا پس از احراز عادی هر یک از ارکان عقد دارای اعتبار میشود که در ادامه به ذکر مواردی از ارکان قرارداد های الکترونیکی پرداخته ایم:

ایجاب و قبول

در دنیای دیجیتال، ایجاب می تواند در قالب یک پیشنهاد خرید در وب سایت، یک ایمیل یا یک پیام خودکار از سوی فروشنده باشد، قبول نیز به سادگی با یک کلیک بر روی دکمه ای مشخص، ارسال یک پیام تأیید یا حتی پاسخ به یک ایمیل صورت می پذیرد، در این میان، اصالت اراده طرفین، مهم ترین اصل است چرا که یک کلیک ساده، زمانی که به صورت آگاهانه و با قصد انعقاد قرارداد صورت گیرد، کاملاً معتبر است.

اهلیت طرفین

افراد بالغ، عاقل و دارای توانایی معامله باشند

موضوع معین

در تمامی قرارداد ها اعم از قرارداد های الکترونیکی بایستی موضوع قرارداد به صورت دقیق و صریح مشخص شود

قصد و اراده

کاربری که اقدام به امضای قرارداد الکترونیک مینماید بایستی با قصد و اراده شخصی خود اقدام به قبول قرارداد کند.

اعتبار و احراز هویت طرفین در قرارداد های الکترونیکی

یکی از مهم ترین دغدغه های حقوقی در فضای مجازی، احراز هویت و اعتبار سنجی طرفین قرارداد است، لذا با توجه به نبود حضور فیزیکی، روش های نوین تأیید هویت دیجیتالی، مانند گواهی امضای دیجیتال و سامانه های احراز هویت، نقشی حیاتی ایفا می کنند. این ابزارها، هویت طرفین را به صورت رمزنگاری شده و با امنیت بالا تأیید می کنند و بستر لازم برای اعتماد متقابل را فراهم می سازند.

نقش گواهی امضای دیجیتال در ایجاد اعتماد

گواهی امضای دیجیتال، که توسط یک مرکز معتبر صادر می شود، هویت صاحب امضا را تأیید کرده و اعتماد عمومی را در فضای مجازی تقویت می کند. این گواهی ها، یک زیرساخت اعتماد ذرا فراهم می سازند که برای توسعه هرچه بیشتر قراردادهای الکترونیکی، ضروری است.

سامانه های آنلاین احراز هویت و تضمین اعتبار

استفاده از سامانه های احراز هویت الکترونیکی و خدمات شخص ثالث قابل اعتماد به کاهش ریسک های مرتبط با اعتبار و هویت طرفین کمک شایانی می کند.