یکی از دغدغهها و پیگیریهای کسانی که میخواهند کسبوکارهای استارتاپی راهاندازی کنند، و درمقابل، سرمایهگذاران یا برنامهنویسانی که بهعنوان پیمانکار میخواهند طرف قرارداد باشند، شناخت کامل نسبت به پروسۀ حقوقی و ساختار قراردادهای استارتاپی است.
بسیاری از کسبوکارهای استارتاپی بهخاطر نبودن قرارداد حرفهای که ریسک بالای پروژههای استارتاپی را کاهش دهد، در همان چندسال اول با شکست مواجه میشوند.
نکتۀ جالب توجه این است که بسیاری از این کسبوکارها بهخاطر مشکلات مالی، نرمافزاری یا طراحی با شکست مواجه نشدهاند بلکه مشکل اصلی آنها اختلافات حقوقی بین اعضای تیم پروژه بودهاست.
باوجود یک قرارداد شفاف، که بهعنوان مستند همکاریها و پیمانکاریهای پروژه است، علاوهبر کاهش چشمگیر اختلافات حقوقی بین مشارکتکنندگان، اعتماد و گرایش سرمایهگذاران جدید به پروژۀ شما بیشتر میشود و میتوانند با آسودگی خاطر با پروژۀ مدنظر همکاری کنند.
در نوشتار حاضر، در ابتدا، قراردادهای مختلفی که در فرایند پروژههای استارتاپی بسته میشود را تعریف میکنیم و ذیل هرکدام، نکات مختلفی را که در بندهای مختلف هرکدام از قراردادهای استارتاپی درج میشود، توضیح میدهیم و در پایان، برخی از پرسشهای رایج نسبت به این پروژهها را جواب میدهیم. اگر میخواهید با کاربردیترین نکتههای مربوط به قرارداد استارتاپی آشنا شوید، در ادامۀ این مطلب با ما همراه باشید.
۱- قرارداد همبنیانگذاران (Co‑Founders Agreement)
قرارداد همبنیانگذاران چیست؟
قرارداد همبنیانگذاران (Co‑Founders Agreement) در واقع، قراردادی پایهای است که مانند ستونفقرات برای کسبوکار استارتاپی کارایی و اهمیت دارد. این قرارداد میتواند همزمان با شروع شرکت بسته شود. برای تنظیم این قرارداد، بنیانگذاران شرکت جلسهای تشکیل میدهند و مفاد جلسه و توافقهای خود را راجع به مسائل مختلف و وظایف و سهام شرکت و وظایف هرکدام از مشارکتکنندگان و بنیانگذاران و نحوه و نصاب تصمیمگیری، در قالب یک قرارداد حقوقی، تنظیم میکنند. این قرارداد در مواقع بروز اختلاف، میتواند بهعنوان یک مستند و آییننامه عمل کند و بسیاری از چالشهای حقوقی را حل کند.
قرارداد همبنیانگذاران چه زمانی باید بسته شود؟
قرارداد همبنیانگذاران میتواند در هنگام تشکیل کسبوکار استارتاپی بسته شود و میتوان آن را بعد از شروع جدی پروژه و طی شدن برخی فرایندها تنظیم کرد؛ اما هرچقدر فاصلۀ زمانی تشکیل این قرارداد تا زمان تشکیل شرکت کمتر باشد، امکان بروز اختلافات هم کمتر میشود.
چه سهمی به کی تعلق میگیرد؟
در مورد اینکه «درصد سهام چگونه باید تنظیم شود؟» و «چه سهمی به کی تعلق میگیرد؟» فاکتورهای مختلفی وجود دارد که باتوجه به هرکدام از آنها، میزان سهم هریک از بنیانگذاران و سهامداران مشخص میشود.
باتوجه به توافقی که صورت میگیرد و دربرابر تخصص، مهارت، آوردۀ منقول یا غیرمنقولی که به شرکت اختصاص داده میشود سهمها مشخص میشوند و سهم هرکس با توجه به این شاخصها و با رأیگیری و موافقت بنیانگذاران، مشخص میشود.
نکات مهمی که در قرارداد هم بنیان گذاران بایستی درج شود چیست؟
یکی از برداشتهای اشتباهی که برخی در مورد شرکتهای استارتاپی میکنند، این است که این شرکتها بهخاطر ماهیت نوآورانهای که دارند، ذیل هیچکدام از شرکتهای قانون تجارت قرار نمیگیرند. درصورتیکه، این تصور اشتباهی است و این شرکتها هم بایستی مانند سایر شرکتها، در قالب یکی از شرکتهای تعریفشده در قانون تجارت فعالیت خود را ثبت کنند.
بنیانگذاران این شرکتها معمولاً تمایل دارند شرکتهای استارتاپی را در قالب شرکتهای بامسئولیت محدود یا شرکتهای سهامی خاص ثبت کنند. این انتخاب بهدلیل شرایط و فرایند آسان ثبت و راهاندازی این شرکت ها است. لازمبهذکر است، در صورتیکه این شرکتها در قالب شرکت خاصی مانند شرکت سهامی خاص ثبت شوند، بایستی تمامی قوانین و آییننامههای مربوط به شرکتهای سهامی (لایحۀ قانون تجارت مصوب ۱۳۴۷ و … ) درمورد آنها رعایت شود و در صورت عدم رعایت مفاد قوانین و آییننامههای مربوط، در مواقع بروز اختلاف، ممکن است مشکلات جدی حقوقی پیش بیاید.
درکنار لزوم توجه به قوانین قانون مدنی و قوانین و آییننامههای مربوط به قانون تجارت در قرارداد بنیانگذاران، توجه به برخی نکات و درج دقیق آنها در قرارداد از اهمیت و کارایی اساسی برخوردار است در ادامه برخی از این نکتهها را توضیح میدهیم.
۱- تعیین سهم هر بنیانگذار (Equity split)
سهم هر یک از بنیانگذاران باتوجه به فاکتورهای مختلف، بایستی تعیین شود. برای تعیین سهم هریک از بنیانگذاران، شاخصهای مختلفی وجود دارد؛ برخی تخصص خودشان را دراختیار شرکت قرار میدهند، برخی آوردههای نقدی خود را بهعنوان اموال و دارایی شرکت میآورند و برخی آوردههای غیرنقدی و … ؛ باتوجه به میزان ارزشگذاری نسبت به هرکدام از این اموال یا تواناییها، بنیانگذاران توافق میکنند که چه سهمی بایستی به هرکس تعلق بگیرد و سهم هریک از شرکا چقدر باشد. اگر شرکت استارتاپی در قالب شرکت سهامی خاص تشکیل شده باشد، تشریفات و ترتیباتی که دارد در همان قالب و ذیل قوانین و آییننامههای شرکت سهامی خاص تعریف میشود.
۲- تقسیم نقشها و مسئولیتها (CTO / CEO / COO)
سهنهاد مدیرعاملی (CEO)، مدیریت اجرایی (COO) و مدیریت فنی (CTO) نقشهای اساسی مدیریت شرکتهای استارتاپی را تشکیل میدهند؛ هرکدام از این سه نقش، بایستی در قرارداد بنیانگذاران مشخص شود و افرادی که این سمتها را دارند انتخاب شوند. در فرایند انتخاب مدیرعامل، مدیر اجرایی و مدیر فنی، قلمرو اختیارات، شرایط کاری، قراردادی و مدیریتی هرکدام بایستی بهصورت دقیق مشخص شود.
۳- ملاک تصمیمگیری در موارد اختلاف
یکی از نکات مهم دیگری که در قرارداد بنیانگذران مورد توجه قرار میگیرد، مشخص کردن راهحل برای مواردی است که در مورد مسألۀ اتفاقنظر بین مشارکتکنندگان وجود ندارد. در این حالت، میتوان شاخص مشخصی در رأیگیری و اعتبار آراء مانند اکثریت بیشاز نصف، درنظر گرفت.
۴- حل اختلاف (داوری یا مرجع قضایی؟)
در این قرارداد میتوان توافق کرد که در موارد بروز اختلاف بین شرکا، مرجع حل اختلاف چه نهادی باشد. میتوان داوری یک مشاور حقوقی را طبق توافق، ملاک و معیار قرار داد و میتوان توافق کرد که حل اختلاف بر عهدۀ مراجع قضایی باشد. اهمیت این نکته باتوجه به ماهیت بینالمللی که برخی از استارتاپها و اپلیکیشنها پیدا میکنند، دوچندان میشود و نهادهای داوری بینالمللی نیز در این موارد میتوانند صلاحیت داشته باشند.
۵- بند خروج (Exit Clause)
طبق این بند، مشخص میشود که درصورت قصد خروج یکی از بنیانگذاران، روند خروج و شرایط آن به چه شکلی باشد و درصورت خروج چه ضمانتاجرا یا تبعاتی ممکن است بهدنبال داشته باشد.
۶- بند بازخرید سهام (Buyback Clause)
در این بند، توافق میشود که بازخرید سهام به چه صورت باشد و گاهی ممکن است بازخرید سهام بهعنوان ضمانتاجرا درنظر گرفته شود.
۷- بند Vesting (با ذکر مدت و cliff)
یکی از خصوصیتهای جدیدی که در قراردادهای استارتاپ وجود دارد، و البته با قوانین فعلی شرکتهای سهامی تطابق ندارد، مالکیت تدریجی سهام شرکت (Vesting) است. بهعنوان نمونه، ممکن است بین بنیانگذاران شرکت توافق شود که مالکیت آنها نسبت به سهام شرکت در ازاء سرمایهای که آوردهاند، در ظرف چهارسال تحقق پیدا کند. و شروع این دوره بعد از یکسال از تاریخ خاصی مانند تشکیل شرکت یا تاریخ آوردن سرمایه، باشد؛ به این دورۀ یکساله “cliff”میگویند.
در این شرایط، بنیانگذار در صورتی که سرمایۀ خود را از شرکت خارج کند هیچ سهامی به او تعلق نمیگیرد و پس از یک سال بهمرور زمان مالکیت تدریجی او نسبت به سهام مقرر شده شروع میشود؛ و در این مورد، که روند مالکیت چهارساله درنظر گرفته شده، اگر سرمایهگذار بخواهد بعد از دو سال از شروع این بازۀ زمانی سرمایۀ خود را خارج کند، تنها مالک ۵۰ درصد سهام توافقی میشود.
۸- تعهدات زمانی و مالی بنیانگذاران
در این بند، سایر تعهدات زمانی و مالی بنیانگذاران و چگونگی این تعهدات درج میشود، اینکه مشارکت بهصورت تماموقت است یا پارهوقت، اینکه مشارکت بهصورت دائمی است و زمانی برای آن تعیین نمیشود یا اینکه تا زمان خاصی است.
بهطورکلی، هرنوع تعهد مالی و شروط معتبر را تحت عنوان شرط فاسخ، شرط نتیجه و … ، میتوان بهعنوان مصادیق شروط ضمن عقد، در این قرارداد درج کرد تا در صورت بروز اختلاف یا موقعیت خاص، بهمقتضای آنها عمل شود.
۲. قرارداد با برنامهنویس یا تیم فنی (Developer Contract)
این قرارداد یکی از مهمترین و اساسیترین بخشهای کسبوکار استارتاپی شماست. این قرارداد بهمنظور همکاری با برنامهنویس یا تیم فنی، برای ساخت اپلیکیشن، طراحی سایت یا توسعه و پشتیبانی آنها تنظیم میشود.
نکتهای که بیشتر از هرچیز دیگری در این قرارداد مهم است، توجه به حقوق و مزایای متقابل و نگاهی دوطرفه بهقرارداد است. یک قرارداد برنامهنویسی موفق قراردادی است که هم حقوق و دغدغههای کارفرما و هم حقوق و شرایط برنامهنویس را دربر داشته باشد. توجه به این نکته میتواند شفافیت پروژه و رضایت کارفرما، برنامهنویس یا تیمپیمانکاری را افزایش دهد و قرارداد شما را از کارایی بیشتری برخوردار کند.
در مقالهای دیگر، در مورد بایدها و نبایدهای قرارداد ساخت اپلیکیشن برای استارتاپها و نکتههای مهمی که بایستی در آن درج شود به بندهای ضروری و نکتههای مهم را نوشتهایم.
۳. قرارداد سرمایهگذاری (Term Sheet + Shareholders Agreement)
قرارداد سرمایهگذاری استارتاپ چطور نوشته میشه؟
بهطور خلاصه، قرارداد سرمایهگذاری استارتاپ در دو مرحله نوشته میشود:
۱- مرحلۀ اول تنظیم اولیۀ برگه سهم و مشخصات و شرایط اولیۀ سرمایهگذاری است.
۲- مرحلۀ دوم تشکیل جلسه و توافق تفصیلی درمورد میزان سرمایه و مقدار سهام تخصیصیافته است.
شروط فسخ یا خروج سرمایهگذار چیه؟
در این شرط، که تحت عنوان شرط ضمن عقد درنظر گرفته میشود، توافق میشود که تحت شرایط مقرر، سرمایهگذار یا شرکت قرارداد را فسخ کنند یا سرمایهگذار شرط کند که در صورت شرایط خاص مثلا بعد از گذشت یکسال، بتواند درصدی از سهام خود را خارج کند. این شرط تحتِ عنوان بند خروج (Exit Strategy) بهعنوان یکی از اصول اولیۀ قرارداد سرمایه گذاری درج میشود.
نحوه ارزشگذاری اولیه چجوریه؟
ارزشگذاری آوردههای شرکا باتوجه به توافق و تصویب آنها صورت میگیرد و درکنار آن، مقررات و تشریفات مربوط به شرکتی که در قالب آن فعالیت میکنند نیز مدنظر قرار میگیرد.
نکات مهمی که در قرارداد سرمایهگذاری بایستی درج شود چیست؟
در ادامه، برخی از نکات مهمی که در قراردادهای سرمایهگذاری درج میشود را توضیح میدهیم:
۱- مبلغ سرمایهگذاری استارتاپی و نوع آن (نقدی؛ غیرنقدی؛ خدماتی)
یکی از بندهایی که قرارداد سرمایهگذاری به آن اختصاص دارد، مشخص کردن مبلغ و نوع آوردۀ سرمایهگذار است.
آوردۀ سرمایهگذاران ممکن است نقدی یا غیرنقدی باشد؛ اموال نقدی بهدلیل نرخ مشخصی که دارند، بحث خاصی را دربر ندارد، اما اموال غیرنقدی بایستی توسط شرکا و طبق مقررات مربوط به خود، قیمتگذاری شود.
اموال غیرنقدی طبق یک تقسیمبندی کلی، به سهدسته تقسیم میشوند: ۱- اموال غیرمنقول؛ مانند: ملک یا زمین ۲- اموال منقول؛ مانند: دستگاههای دیجیتال، رایانه، لپتاب و امکانات سختافزاری و نرمافزاری ۳- خدمات و تخصصها
هریک از این سهدسته، در کنار آوردههای نقدی، بهنوبۀ خود و با توجه به الگوی کسبوکار، در تشکیل سرمایۀ پروژه نقش مخصوصبهخودشان را انجام میدهند.
درصد سهم پس از سرمایه گذاری (Post-money Valuation)
یکی از اموری که در قرارداد سرمایه گذاری درج میشود درصد سهم اخصاصیافته به شرکا پس از سرمایهگذاری است. این توافق به این صورت انجام میشود که به هریک از شرکا چه درصدی از سهام شرکت اختصاص پیدا میکند.
البته این نرخ سهام اختصاصیافته به هرکدام از شرکا، میتواند تغییراتی داشته باشد و با توجه به شروط ضمن عقد، سرنوشت آن تغییر کند.
بند کنترل مدیریت (Board Rights)
در این بند، توافقها و شروطی تحت عنوان کنترل مدیریت و نظارت گروه یا مجمع خاصی بر تصمیمگیریها و عملکرد مدیران شرکت، درنظر گرفته میشود.
میتوان این نهاد اساسی در شرکتهای استارتاپی را با نهادها و تشریفات نظارتی شرکتهای قانون تجارت مقایسه کرد.
حق اولویت فروش (Right of First Refusal)
در این بند، که بین شرکت و سرمایهگذاران درج میشود، اولویت فروش سهام شرکت را به سرمایهگذاران که سهامداران آیندۀ شرکت هستند واگذار میکنند. طبق این بند، درصورتی که شرکت قصد افزایش سرمایه از طریق فروش سهام جدید را داشته باشد، بایستی سرمایهگذاران را که حالا سهامداران شرکت شدهاند، در اولویت خرید سهامها قرار داد. میزان اولویت بندی، بسته به درصد سهام هریک از شرکا و شیوۀ توافق بین آنها در قرارداد است. در صورتی که هریک از سهامداران شرایط خرید سهام جدید را نداشته باشد یا اینکه تمایلی به خرید سهام جدید نداشته باشد، فروش سهام بهصورت آزاد و به مشتری دلخواه صورت میگیرد.
شرط عدم رقابت (Non-compete for founders)
شرط عدم رقابت یکی دیگر از توافقهایی است که در قرارداد سرمایهگذاری بین شرکت و سرمایهگذاران درج میشود. شرط عدم رقابت میتواند جنبههای مختلفی را دربر بگیرد؛ یکی از مواردی که میتواند بهعنوان شرط عدم رقابت درج شود، شرط عدم راهاندازی کسبوکار مشابه کسبوکاری است که در آن سرمایهگذاری شدهاست. یکی دیگر از مواردی که درج میشود، شرط عدم سرمایهگذاری سهامدار در پروژههای رقیب است. طرفین قرارداد میتوانند برای این شرطها مدتزمان خاصی را تعیین کنند یا اینکه درصد یا میزان خاصی را درنظر بگیرند؛ مثلاً توافق شود که بیشتر از ۵ درصد سهام شرکت رقیب را نمیتوانند خریداری کند و در آن سهیم باشد.
۴. قرارداد محرمانگی و عدم رقابت (NDA/NCA )
تعریف قرارداد محرمانگی (NDA) و قرارداد عدم رقابت (NCA) چیست؟
محرمانگی و عدم رقابت دو قرارداد اصلی برای حفظ اسرار استارتاپ و استراتژیهای کسبوکار هستند. در قرارداد محرمانگی، بین طرفین شرط میشود که تا مدتزمان مشخصی اطلاعات استارتاپ مانند کدهای منبع استراتژیهای کسبوکار و … ، با شخص دیگری درمیان گذاشته نشود. گاهی این تعهد عدم افشای اسرار در برخی موارد مانند کدهای منبع، محدود به زمان معینی نمیشود. این قرارداد ممکن است بین همبنیانگذاران تنظیم شود یا اینکه طرف قرارداد استارتاپ برنامهنویس، تیم فنی یا سرمایهگذار باشد.
در قرارداد عدم رقابت، شرط میشود که شخص مشارکتکننده یا پیمانکار تا مدتزمان مشخصی و در محدودۀ جغرافیایی معینی حق راهاندازی کسبوکار مشابه کسبوکار شرکت را نداشته باشد. یکی دیگر از مواردی که معمولاً در این قرارداد درج میشود، این است که شخصی که از شرکت خارج میشود یا مدتزمان همکاری او به پایان میرسد، با اعضای تیم هیچگونه همکاری در زمینههای مشابه فعالیت شرکت نداشته باشد. این توافق تحت عنوان «منع جذب اعضای تیم توسط رقیب»، بهعنوان یکی از بندهای قرارداد عدم رقابت درج میشود.
این دو توافق معمولاً تحت عنوان یک قرارداد در کسبوکارهای استارتاپی مورداستفاده قرار میگیرند.
“NDA” برای استارتاپها لازمه؟
این قرارداد برای استارتاپها اهمیت بالایی دارد و بهعنوان ضمانتاجرایی برای حفظ اسرار و استراتژیها عمل میکند و همین امر امنیت کسبوکار را افزایش میدهد. علاوهبراینکه، باعث میشود سرمایهگذاران با آسودگیخاطر بیشتری به پروژۀ شما بپیوندند.
چه اطلاعاتی باید محرمانه بمونه؟
اطلاعاتی که باید محرمانه بماند شامل اطلاعات مربوط به کدهای نرمافزاری، استراتژیهای کسبوکار، اطلاعات و مشخصات مشتریها و سایر اسناد یا اموری است که محرمانه هستند. بهطورکلی، تمام اطلاعاتی که افشا کردن آنها استارتاپ را با خطرهای امنیتی و اقتصادی مواجه میکند، جزء این دسته از اطلاعات قرار میگیرند.
اگر اطلاعات لو رفت چی؟
در صورتی که اطلاعات شرکت افشا شود، تحتعنوان وجه التزام یا شروط دیگری که ضمن این قرارداد درج میشود، میتوان مطالبۀ خسارت کرد و درصورت اثبات سوء نیت، قابلیت تعقیب کیفری هم وجود دارد. نکتۀ قابلتوجه این است که بهخاطر اهمیت این مسأله در کسبوکارهای استارتاپی که بر پایۀ نوآوری و ریسک بالا هستند، علاوهبر تنظیم قراردادی جداگانه تحت این عنوان، تعهد محرمانه بودن اطلاعات شرکت و تعهد عدم رقابت در سایرقراردادها نیز بهعنوان یکی از بندهای مهم قرارداد درج میشود و ضمانتاجراهای لازم برای آن درنظر گرفته میشود.
توصیه میشود که در قرارداد خود به هردو روش عمل کنید و قراردادی جداگانه تحت عنوان قرارداد محرمانگی و عدم رقابت با شرکا و پیمانکاران خود تنظیم کنید.
۵. قرارداد انتقال مالکیت فکری (IP Assignment)
مالک اپلیکیشن کیه؟
بهطورکلی، و در صورتی که قرارداد انتقال مالیکت فکری بسته نشود، حقوق مادی مربوط به اپلیکیشن متعلق به کارفرماست و حقوق معنوی و مالکیت فکری متعلق به برنامهنویس است.
بعد از فسخ، حقوق معنوی با کیه؟
درصورتیکه قرارداد انتقال مالکیت فکری بهصورت صحیح و با رعایت شروط قرارداد درج شود و مالکیت فکری محصول بهصورت دائمی، انحصاری و بدون بازگشت به شرکت منتقل شود، بعد از فسخ تمامی حقوق معنوی متعلق به استارتاپ است.
برنامهنویس میتونه از کد دوباره استفاده کنه؟
برنامهنویس در صورتی که قرارداد انتقال مالکیت فکری را امضا نکرده باشد و بهطورکلی چنین قراردادی بسته نشده باشد میتواند از تمامی حقوقی معنوی از جمله کدها استفاده کند، اما معمولاً بهخاطر اهمیت دارایی فکری که شمال کد، طراحی اسناد و … میشود، مالکیت فکری طرح بهصورت کامل و انحصاری به استارتاپ بنابه قراردادی که بین طرفین است، منتقل میشود.
توصیه میشود برگۀ قرارداد قبل از شروع کار و بروز هرگونه اختلاف امضا شود و انحصاری بودن این حق و ممنوعیت استفادۀ مجدد پیمانکار یا هرکسی دیگر، بدون مجوز کتبی در قرارداد درج شود.
۶. قرارداد سهامداران + بند واگذاری مرحلهای (SHA / Vesting)
اگر شرکت در قالب شرکت سهامی بهثبت رسیده باشد، قرارداد سهامداران و تشریفات و خصوصیات مختلف مربوط به آن تابع همان تشریفاتی است که در قوانین و آییننامههای مختلف قانون تجارت آمدهاست؛ اما آنچیزی که قرارداد سهامداران را در شرکتهای استارتاپی متفاوت میکند درج برخی بندها و توافقهای ضروری است که باتوجه به ماهیت پرریسک و مشکلات احتمالی این کسبوکارها درنظر گرفته شده است؛ در ادامه، برخی از این نکات رو بررسی میکنیم.
وِستینگ یعنی چی؟
وستینگ (Vesting) بهمعنای مالکیت تدریجی شرکا نسبت به سهام توافقشده است بهعنوان مثال توافق میشود که مالکیت کامل سهام طی مدت ۴ سال و بهصورت تدریجی منتقل شود. در قرارداد وستینگ معمولاً یک بازۀ زمانی (cliff) ابتدایی درنظر گرفته میشود که درصورت خارج شدن شریک از شرکت در این مدت هیچگونه سهامی به آن تعلق نگیرد؛ بهعنوان مثال یکسال اول این مدت ۴ ساله را درنظر میگیرند که درصورت خارج شدن شریک از استارتاپ هیچگونه سهامی به آن تعلق نگیرد.
فلسفۀ این قرارداد مشارکت حداکثری و بلندمدت شرکا در پروژه است. با این قرارداد میتوانید تا حد زیادی ریسکهای پروژه را کاهش دهید.
باتوجه به قوانین فعلی حقوق ایران امکان توافق وستینگ در شرکتهای سهامی وجود ندارد
یکی از قوانین تخطیناپذیر در شرکتهای سهامی لزوم واگذاری قطعی سهام به شرکای کسبوکار است؛ بههمینخاطر، در شرایط فعلی حقوق تجارت ایران، امکان اجرای این توافق در استارتاپی که تحت عنوان شرکت سهامی فعالیت میکند وجود ندارد و ممکن است با اجرای این توافق دچار مشکلات مختلفی مانند بهرسمیت شناخته نشدن قرارداد، شوید، اما راهحل جایگزینی که میتوان درنظر گرفت واگذاری تدریجی و مشروط سهام تحت عنوان رهنگذاری سهام، است. میتوان با استفاده از این نهاد حقوقی تا حد زیادی این ناسازگاری را جبران کرد.
چطور سهام به تدریج واگذار میشه؟
بعد از تمام شدن مدت کلیف، باتوجه به درصد توافقشده، بهمرورزمان و طی بازههای یکماهه یا چندماهه درصدی از سهام مقرر به مالکیت شریک درمیآید؛ بهعنوانمثال، اگر کسی مالک ۱۰ درصد سهام شرکت باشد و دورۀ وستینگ چهارساله و وستینگ یکساله برای آن درنظر گرفته شده باشد، پس از گذشت ۱ سال و همکاری فعال شریک در شرکت، یکچهارم این ۱۰ درصد به مالکیت او درمیآید و این واگذاری طی این مدت چهارساله و با درصدهای مقرر ادامه پیدا میکند، تا اینکه در نهایت فرایند مالکیت کل سهام تکمیل شود.
اگر یکی از بنیانگذارها وسط راه رفت، چی میشه؟
میتوانید با درنظرگرفتن ضمانتاجراهای مختلف برای این وضعیت چارهاندیشی کنید. نکتۀ قابلتوجه این است که با واگذاری تدریجی و درج دقیق شروط آن و دروان کلیف میتوانید تا حد زیادی ضررها و ریسکهای ناشی از خارج شدن یکی از بنیانگذاران یا یکی از کارمندان کلیدی را کاهش دهید.
البته گاهی ممکن است خارج شدن بنیانگذار بهخاطر شرایط و اتفاقات غیرقابل پیشبینی باشد که در این صورت میتوانید توافق کنید که در این صورت مقداری از سهم به او پرداخت شود؛ این سهم که با توجه به توافق استارتاپ و طرف مقابل تعیین میشود، بهخاطر مدت همکاری و حسن نیت بنیانگذار یا کارمند است.
پرسش و پاسخ قراردادهای استارتاپی
آیا میتونم خودم اینقراردادهای استارتاپی رو بنویسم؟
بهطورخلاصه، بله، اما با ریسک بالا.
اگر بنیانگذار وسط کار رفت، چطور میتونیم جلوی ضرر رو بگیریم؟
توافق وستینگ یا نهادهای جایگزین آن در حقوق فعلی ایران مانند رهن سهام، تا حد قابلتوجهی احتمال ضررها و ریسکها را کاهش میدهد.
(ذیل بحث قرارداد، سهام وستینگ و راهحل جایگزین آن در حقوق فعلی ایران را بهطور کامل توضیح دادهایم.)
هزینه تنظیم قراردادهای استارتاپی چقدره؟
هزینۀ تنظیم این قراردادها بسته به موضوع استارتاپ، پیچیدگی، محیط جغرافیایی و شرایط کسبوکار متفاوت است؛ پیشنهاد میشود قبل از تنظیم قرارداد از یک مشاور آگاه و باتجربه کمک بگیرید.
آیا قراردادهای استارتاپی شفاهی هم الزامآوره؟
اگر قرارداد شفاهی طبق اصول کلی قانون مدنی تنظیم شود و شروط کلی قرارداد در آن رعایت شود، معتبر است و تعهد مدنی ایجاد میکند؛ توصیه میشود قراردادها حتی در کوچکترین و سادهترین پروژهها بهصورت کتبی و با رعایت نکات آن بسته شود.
چه موقع باید وکیل گرفت؟
بهطورکلی، برای هرکدام از این مراحل و قراردادهایی که تنظیم میشود حضور یک وکیل باتجربه و آگاه میتواند اعتبار قرارداد را تضمین کند. وکیل میتواند با مشخص کردن دقیق شروط قرارداد، تعهدات شرکا و درج بندهای ضروری، از بروز مشکلات حقوقی و ریسک کار جلوگیری کند.
وظیفۀ وکیل صرفاً برای بعد از بهوجودآمدن اختلافات حقوقی نیست و میتوان قبل از هرگونه مشکل از بروز آن پیشگیری کرد.
سخن پایانی
در این مقاله، تلاش کردیم قراردادهای مختلفی را که در فرایند شکلگیری و گسترش شرکتهای استارتاپی تنظیم میشود توضیح دهیم و برخی از نکات مهم آن را بیان کنیم. کسبوکاری پویا و پایدار را برای شما آرزو میکنیم.
