زمانیکه حکمی قطعی و لازمالاجرا میشود . قابلیت تغییر ندارد .اما در این بین فرجام خواهی خلاف این قاعده عمل کرده و در شرایطی ویژهای اعمال میشود . در آن بهصورت فوقالعاده توسط عالیترین مرجع قضایی کشور یعنی دیوانعالی کشور مورد رسیدگی قرار گرفته و میتوان در یک حکم که قطعی شدهاست مجدداً از آن شکایت نمود.
موضوع مورد بحث ما در رابطه فرجام خواهی میباشد که در این مطلب مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
فرجامخواهی
فرجامخواهی درواقع در خواست رسیدگی برای تشخیص تطابق . یا عدم تطابق رأی صادره با موازین شرعی و مقررات قانونی در یک پرونده حقوقی یا کیفری میباشد . که جالب است بدانید رسیدگی به آن بهصورتی می باشد . که در دیوانعالی کشور انجام میشود . رسیدگی ماهوی به فرجامخواهی توسط دادگاهی خواهد بود که دیوان عالی کشور به آن ارجاع داده باشد.
همانطور که در قسمت اول نیز به آن اشاره کردیم فرجامخواهی یکی از راههای فوقالعادهای است . که میتوان به احکام قطعی و لازمالاجرا شکایت نمود.
به کدام یک از احکام حقوقی میتوان فرجامخواهی نمود؟
احکام صادره از دادگاه بدوی که بهعلت عدم اعتراض تجدیدنظر قطعیت یافتهاند قابل فرجامخواهی نبوده . اما احکامی که خواسته آنها وجه نقد بالای دو میلیون تومان و احکام راجعبه اصل نکاح، فسخ نکاح، طلاق، حجر، وقف، ثلث، حبس و تولیت قابل اعتراض و فرجامخواهی هستند . همچنین در رابطه با قرارهایی که دادگاه بدوی صادر میشود . مربوط به قرارهای رد یا ابطال دادخواست و قرارهای سقوط دعوا و عدم اهلیت دعوا، درصورتیکه اصل حکم راجعبه آنها قابلیت فرجامخواهی را دارا باشد امکان اعتراض به این قرارها نیز وجود دارد.
اما آرای صادره دادگاههای تجدید نظر مربوط به امور مدنی قابل فرجامخواهی نیستند . مگر در رابطه با احکامی که راجعبه اصل نکاح، فسخ نکاح، طلاق، حجر و وقف باشد . قرارهای رد یا ابطال دادخواست و قرارهای عدم اهلیت طرفین و قرار سقوط دعوا درصورتیکه اصل حکم راجعبه آنها قابلیت فرجام داشته باشد . میتوان برای آنها فرجامخواهی نمود.
کدام یک از احکام کیفری را میتوان فرجامخواهی نمود ؟!
فرجامخواهی به آراء کیفری درباره جرایم خاص امکانپذیر است . جرایمی که مجازات قانونی آنها سلب حیات، قطع عضو، حبس ابد و تعزیر درجه چهار و بالاتر باشد . جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی که میزان دیه آنها ثلث دیه کامل مجنی علیه یا بیشتر از آن باشد . آراء صادره درباره جرایم سیاسی و مطبوعاتی نیز قابل فرجامخواهی در دیوانعالی کشور خواهند بود.
اما در امور کیفری فرجامخواهی آن با امور حقوقی متفاوت خواهد بود . چراکه در امور کیفری فرجامخواهی نوعی تجدیدنظر تلقی میگردد و بهطورکلی به تجدید نظرخواهی کردن از آراء دادگاهی که به جرایم ذکرشده در بالا رسیدگی میکند فرجامخواهی میگویند.
چه احکامی قابلیت فرجامخواهی ندارند؟!
برخی از احکام قابلیت فرجامخواهی را ندارند . مانند حکمی که خواهان و خوانده حق فرجامخواهی را از آنها ساقط کرده باشند . یا حکمی که با اقرار در دادگاه اثبات گشته و محرز گردیده.
همچنین حکمی که بهموجب قانون خاص غیرقابل فرجامخواهی تلقی شده باشد.
بهطورکلی موارد گفتهشده از جمله مواردی است که نمیتوان نسبتبه این احکام فرجامخواهی نمود.
چه کسانی میتوانند درخواست فرجامخواهی را بدهند؟!
برای استفاده از حق فرجامخواهی اشخاصی از جمله طرفین دعوا و وکلای آنها بهعلاوه دادستانکل کشور حق استفاده از نهاد فرجامخواهی را دارد.
تا چه زمانی میتوانیم فرجام خواهی بدهیم ؟!
بیست روز پساز تاریخ ابلاغ رأی فرجام خواه میتوانند . با تقدیم دادخواست فرجامخواهی از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی اعتراض به رأی قطعی نماید . درصورتیکه مقیم خارج از ایران باشد مهلت مذکور به دو ماه افزایش مییابد.
رائ اصراری چیست ؟!
در جایی که دیوان عالی کشور نسبت به یک حکم نقض مینماید و دادگاه مستدلاً مطابق همان رأی قبل رأی صادر میکند که به این رأی اصراری میگویند.
فرجام تبعی
در جایی که فرجام خوانده در مقابل پاسخگویی به دادخواست فرجامی به قسمتی از رأی که به ضرر خود میداند در خواست رسیدگی فرجامی میدهد که به آن فرجام تبعی میگویند.
چگونه فرجام خواهی کنم؟!
برای فرجام خواهی باید دادخواست فرجامی از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به دادگاه که رای را صادر نموده است . تقدیم کرد و از روزیکه دادخواست ثبت میشود فرجامخواهی از همان روز شروع میشود.
توجه کنید که در این دادخواست باید نام و نام خانوادگی و اقامتگاه و سایر مشخصات شخص معترض . یا همان فرجامخواه نوشته شود بعلاوه نام و نام خانوادگی و اقامتگاه و سایر مشخصات . فرجام خوانده نیز که همان طرف مقابل دعواست باید در آن ذکر شود . همچنین حکم یا قراری که از آن درخواست فرجام شدهاست نیز باید قید گردد . بهعلاوه دادگاه صادرکننده رأی، تاریخ ابلاغ رأی و دلایل فرجامخواهی نیز باید عنوان شود.
همچنین رونوشت یا تصویر مصدق حکم یا قراری که از آن فرجام خواسته میشود . باید پیوسته این دادخواست شود بهعلاوه لایحه حاوی اعتراضات فرجامی . وکالتنامه وکیل درصورتیکه به وکالت از طرف اصیل دادخواست داده باشد . باید به دادخواست فرجام پیوست گردد.
اگر دادخواست با توجه به موارد فوق داده شود و یا هزینه دادرسی و پرداخت نگردد . به جریان نخواهد افتاد و اگر هم نقصی در اوراق و یا عدم پرداخت هزینه دادرسی وجود داشته باشد . مدیر دفتر دادگاه دو روز بعد از تاریخ ثبت دادخواست اخطار میدهد. تا جهت رفع نقص در مهلت دهروزه اقدام نمایید.
در چه مواردی حکم یا قرار نقض میشود؟!
اولاً در جاییکه دادگاه صادرکننده رأی بدوی صلاحیت رسیدگی به موضوع را نداشته باشد و دوماً درجایی که رای صادره خلاف موازین شرعی و مقررات قانونی باشد رأی نقض خواهد شد.
سوم در جاییکه اصول دادرسی و حقوق اصحاب دعوا رعایت نشده باشد و درصورتیکه به درجهای از اهمیت باشد رأی را از اعتبار خارج میکند .
چهارم در جاییکه آراء مغایر با یکدیگر بدون وجود سبب قانونی در یک موضوع بین همان اصحاب دعوا صادر شده باشد.
و پنجم در جاییکه تحقیقات انجامشده در پرونده ناقص بوده و یا به دلایل و دفاعیات طرفین دعوی هیچ توجهی نشده باشد.
بهطورکلی در تمامی موارد بالا حکم یا قرار نقض میشود و اگر آرای صادره با قوانین حاکم در زمان صدور آن مخالف نباشد نقض نمیشود.
توجه داشته باشید که اگر عدم صحت مدارک و اسناد و نوشتههایی که مبنای صدور رأی قرار گرفتهاست ثابت شود رأی صادره نقض میشود و جالب است بدانید اگر فرجامخواه به جهتی از موارد نقض اشارهای و استناد نکرده باشد در صورت وجود هر یک از دلایل نقض، دیوانعالی کشور به آن استناد نموده و رأی را نقض خواهد کرد.
تفاوت تجدید نظر خواهی و فرجام خواهی چیست؟!
در فرجام خواهی بهطورکلی در رابطه با اینموضوع که حق با کدام یک از طرفین است تصمیمی گرفته نمیشود و درواقع رأی به نفع یا زیان صادر نمیگردد و صرفاً آرای صادرشده در دادگاه را تأیید یا نقض میشوند.
اما در تجدیدنظرخواهی همچون مرحله بدوی در مورد موضوع مطرحشده و اینکه حق با کدام یک از طرفین است تصمیمگیری و رای را صادر میشود.
