عقد حواله چیست؟ به عقدی که به سبب آن طلب شخصی از ذمه مدیون به ذمه شخص ثالثی منتقل می شود، ولیکن برای آنکه این عقد تحقق پیداکند، باید یک سری شرایطی اعم از آنکه شخص به طلبکار مدیون باشد و غیره وجود داشته باشد، در غیر اینصورت این عقد ایجاد نمی شود، لذا در ادامه به توضیحات بیشتر این مبحث می پردازیم.

عقد حواله چیست؟

به موجب ماده 724 قانون مدنی، حواله عقدی است که به موجب آن طلب شخصی از ذمه مدیون به ذمه شخص ثالثی منتقل می‌گرد، به عبارت دیگر، شخصی از دیگری طلبکار می باشد، لذا مدیون او را برای مطالبه طلب خود به شخص دیگری ارجاع می دهد، به عنوان مثال؛ احمد از علی 100 هزار تومان طلبکار می باشد، لذا علی، احمد را به حسن ارجاع می دهد، تا طلب خود را از حسن مطالبه نماید.

طرفین در عقد حواله

در عقد حواله ما با سه شخص مواجه می شویم، که این اشخاص باتوجه به تعاریف فوق به شرح ذیل می باشند:

• محیل: مدیون یا بدهکار اصلی به طلبکار را محیل می گویند، مانند علی
• محتال: شخصی که از محیل طلبکار می باشد، را محتال می گویند.، مانند احمد در مثال بالا.
• محال علیه: شخص ثالثی که طلب محتال را قبول می کند، تا پرداخت نماید. مانند حسن در مثال فوق.

شرایط تحقق عقد حواله

برای انعقاد عقد حواله در وهله اول، رضای محتال و قبول محال علیه شرط می باشد، لذا در صورت فقدان رضایت محتال و قبول محال علیه عقد حواله ایجاد نمی شود، همچنین در این عقد محیل باید به محتال مدیون (دین یا بدهی) باشد، در غیر اینصورت عقد حواله علاوه بر آنکه ایجاد نمی شود، بلکه احکام عقد حواله نیز بر آن جاری نخواهد شد.

ویژگی های عقد حواله چیست؟

الف- عقد حواله، عقدی لازم می باشد، فلذا هیچ یک از طرفین (محیل، محتال و محال علیه) نمی توانند، آن را فسخ نمایند، مگر آنکه شروط ذیل در عقد حواله اعمال شده باشد:

• خیار فسخ به موجب ماده 732 قانون مدنی، در این عقد شرط شده باشد.
• هر گاه در وقت حواله محال علیه معتبر بوده و محتال جاهل به اعسار (عدم پرداخت) او باشد، محتال میتواند حواله را فسخ نماید.

ب- در حواله قدرت پرداخت طلب توسط محال علیه شرط صحت عقد نمی باشد.

پ- پس از تحقیق حواله ذمه محیل از دینی که حواله داده بری و بر ذمه محال علیه اعمال می شود.

ت- برای صحت حواله لازم نمی باشد، که محال علیه مدیون به محیل باشد، در اینصورت پس از آنکه محال علیه طلبی که بر ذمه محیل می باشد، را قبول بر پرداخت می کند، در حکم ضامن محسوب می شود.

رجوع در عقد حواله چگونه است؟

در عقد حواله، تحت وجود شرایطی امکان رجوع برای طرفین در نظر گرفته شده است، که در ذیل به شرح آن ها پرداخته ایم.

الف- هر گاه در هنگام انعقاد عقد حواله، محال علیه معتبر بوده، ولیکن محتال نسبت به اعسار (عدم قدرت پرداخت طلب) او جاهل باشد، علاوه بر فسخ حوال، می تواند به محیل برای طلب خود مراجعه نماید.

ب- اگر محال علیه مدیون به محیل نباشد، و پس از آنکه طلب محتال را پرداخت نمود، می تواند، به همان مقداری که پرداخت کرده است، به محیل رجوه نماید.

ج- اگر در بیع بایع (فروشنده) حواله داده باشد، که مشتری ثمن را به شخصی بدهد یا مشتری حواله داده باشد، که بایع ثمن را از کسی بگیرد و بعد بطلان ‌بیع معلوم گردد، حواله باطل می شود، و اگر محتال ثمن را اخذ کرده باشد، باید آن را برگرداند، ولی اگر بیع به واسطه فسخ یا اقاله منفسخ شود، حواله باطل ‌نبوده، لیکن محال علیه بری و بایع یا مشتری می تواند به یکدیگر رجوع کند.