شرایط اجاره مال موقوفه یکی از سوالات مهمی میباشد که ممکن است افرادی که دارای ملک وقفی هستند برایشان پیش بیاید، زیرا که اصولا، خرید و فروش مال موقوفه صحیح نمیباشد، بنابراین بهترین راه استفاده از مال وقفی اجاره آن میباشد، لذا ما در این مقاله قصد داریم به توضیح شرایط اجاره مال موقوفه بپردازیم.

شرایط اجاره مال موقوفه

وقف قراردادی است که در آن عین مالی به صورت رایگان و در جهت رضای خدا با نیت و اهداف مشخصی به شخص یا اشخاصی سپرده میشود، این عمل در جامعه کشور ما به دلیل اینکه امری خداپسندانه میباشد رایج است، لذا قانونگذار به جهت اینکه وقف دارای نظامات مشخصی باشد و ارزش اعتبارات قانونی لازم برخودار باشد به پیش بینی قوانین و مقرراتی در موضوع وقف، در قانون مدنی پرداخته است که در ادامه به توضیح آنها میپردازیم.

ذات عقد وقف بدین گونه است که شخصی که مال خود را وقف مینماید(واقف) مالکیت آن از ید وی خارج میشود، ولیکن در طرف مقابل مال موقوفه که به او واگذار شده است، برای او حق مالکیت ایجاد نمیکند، بلکه صرفا به عنوان نماینده مال، حق انتفاع از آن را دارد، همچنین براساس قانون خرید و فروش مال موقوفه تنها در صورت وجود شرایط خاصی صحیح است و معامله بیع وقف باطل است، لذا بهترین را بهره مندی از مال موقوفه اجاره آن میباشد که خود دارای شرایطی است که در ادامه به آن میپردازیم.

شرایط اجاره مال موقوفه چیست؟

همان طور که گفته شد خرید فروش مال موقوفه در غیر از شرایط خاصی باطل است، لذا یکی از راه های بهره مندی از مال موقوفه اجاره آن میباشد، اما سوالی که پیش می آید این است که آیا اجاره مال موقوفه صحیح است و اگر صحیح است، شرایط صحت آن چیست؟

آیا اجاره مال موقوفه صحیح است؟

به لحاظ قانونی شخص یا نهادی که مالی به نفع او وقف میشود، این وقف برای او شخص حق مالکیت ایجاد نمیکند، بلکه شخص متولی یا موقوف علیهم، نوعی نماینده قانونی مال میشوند حال با توجه به این موضوع، این سوال مطرح میشود که آیا متولی یا موقوف علیهم حق اجاره مال موقوفه را دارند یا خیر؟

در پاسخ به این سوال بایستی گفت پس از وقوع وقف، متولی یا موقوف علیهم حق انتفاع و تصمیم گیری مال موقوفه را با رعایت وقفنامه و قوانین وقف دارند، همچنین بر اساس ماده 499 قانون مدنی متولی یا موقوف علیهم با رعایت وقف نامه میتوانند مال موقوفه را اجاره دهند.

شایان ذکر است در صورتی که یکی از شرایط واقف اجاره مال موقوفه باشد متولی موظف است آن را اجاره دهد، و در صورتی که ذکر نشده باشد متولی همچنان میتواند با رعایت وقفنامه مال موقوفه را اجاره دهد.

شرایط صحت اجاره مال موقوفه

وقف نوعی عقد است لذا همانند تمامی عقود دیگر دارای شرایط عمومی معامله از قبیل قصد و رضایت طرفین، اهلیت داشتن، مشخص بودن موضوع و مورد معامله و همچنین مشروع بودن مورد معامله میباشد، که در صورت فقدان هر یک از موارد ذکر شده در عقد وقف، وقف باطل و فاقد اثر قانونی میشود، همچنین شرایط اختصاصی عقد وقف نیز از قبیل ملاحظه صرف وقفه، رعایت نیت واقف از انجام وقف، رعایت شروط واقف در وقف نامه نیز وجود دارد که میبایست تمامی آنها رعایت شوند، در غیر این صورت عقد وقف باطل میشود.

ملاحظه صرف وقف

یکی از مهم ترین شرایطی که قانونگذار برای اجاره مال موقوفه پیش بینی کرده است صرفه مال وقف است، صرف مال وقف بدین معنا است که متولی موظف است با رعایت تمامی جوانب مال موقوفه، برای استفاده از مال موقوفه تصمیم اتخاذ نماید که موجب ضرر و زیان مال به موقوفه نشود و به صلاح آن باشد، لذا در اجاره مال موقوفه متولی یا موقوف علیهم مکلفند مصلحت مال موقوفه را در نظر بگیرند و اگر اجاره به نفع وقف باشد آن را اجاره دهند، در غیر این صورت اجاره موقوفه صحیح نمیباشد.

رعایت نیت واقف از انجام وقف

از آنجایی وقف به جهت انجام کاری خداپسندانه و رایگان انجام میشود واقف از انجام وقف خود معمولا قصد و نیتی دارد که متولی یا موقوف علیهم موظف به رعایت و انجام آن میباشند، به عنوان مثال چنانچه شخصی ملک خود را به عنوان مدرسه وقف نماید متولی حق ندارد مال موقوفه را به جهت استفاده های دیگر اجاره دهد.

رعایت شروط واقف از انجام وقف

عقد وقف مانند سایر عقود ها امکان گذاشتن شروط و تعهدات در آن وجود دارد، به شرطی که این شروط مخالف موازین شرعی و قانونی و همچنین مخالف مقتضی عقد وقف نباشد، لذا در صورتی که واقف شروطی برای اجاره مال موقوفه در وقف نامه تعیین کرده باشد متولی یا موقوف علیهم موظف به رعایت این شروط هنگام اجاره مال موقوفه میباشند.

مال‌الاجاره و مدت زمان اجاره مال موقوفه

چنانچه در وقف نامه میزان یا مدت مال‌الاجاره مشخص شده باشد متولی موظف است بر اساس وقف نامه نسبت به انعقاد قرارداد اجاره اقدام نماید، در غیر این صورت متولی میتواند براساس ارزش مال موقوفه و رعایت مصلحت آن مال‌الاجاره را تعیین نماید، همچنین در تعیین مدت اجاره مال موقوفه باید صرفه مال(مصلحت مال) رعایت شود و نباید بیشتر از مدت زمانی اجاره قانونی مال موقوفه که 10 سال میباشد بیشتر باشد.

شایان ذکر است اجاره مال موقوفه بیشتر از 10 سال با تائیدیه اداره اوقاف مجاز میباشد.

سوالات مرتبط

آیا عقد اجاره پس از فوت متولی یا موقوف علیهم از بین میرود؟

خیر عقد اجاره یک عقد لازم است و پس از فوت متولی یا موقوف علیهم از بین نمیرود همچنین براساس ماده 499 قانون مدنی در صورتی که متولی با ملاحظه صرفه وقف مال موقوفه را اجاره دهد، اجاره به فوت او باطل نمیگردد، بنابراین چنانچه متولی در هنگام انتقاد قرارداد با رعایت مصلحت مال موقوفه قرارداد اجاره را منعقده کرده باشد، بعد از فوت او اجاره همچنان صحیح است.

آیا واقف پس از وقف حق دخالت در مال موقوفه را دارد؟

خیر پس از اینکه واقف مال خود را با وجود تمامی شرایط صحت قرارداد وقف نمود و متولی یا موقوف علیهم نیز آن را قبول نمودند، دیگر هیچ گونه حق مالکیتی ندارد و نمیتواند در امور حقوقی مال دخالت نماید.

آیا متولی میتواند مال موقوفه را خود اجاره نماید؟

خیر، اما چنانچه این موضوع در وقف نامه مجاز شده باشد متولی میتواند مال موقوفه را اجاره کند.