یکی از دغدغه های خانوادهایی که اطفال آن ها مرتکب جرم شده اند، این است، که دادگاه صالح رسیدگی به جرائم اطفال و نوجوانان، کدام دادگاه است، لذا در این مقاله، به بررسی این موضوع و ویژگی این دادگاه می پردازیم.
دادگاه صالح رسیدگی به جرائم اطفال و نوجوانان
اصولا هنگامی که اطفال و نوجوانان مرتکب جرمی می گردند، قانونگذار برای رعایت مصلحت آن ها اقتضا دانسته است، تا مراجعی را مشخص نماید تا به صورت تخصصی به جرایم این اطفال بپردازند، زیرا هدف از اعمال مجازات بر اطفال و نوجوانان، اصلاح و بازپروری آنان به جامعه می باشد، نه آنکه آن ها را از جامعه دور یا منزوی (گوشه گیر) نماییم.
انواع دادگاه صالح رسیدگی به جرائم اطفال و نوجوانان
دادگاه صالح رسیدگی به جرائم اطفال و نوجوانان، مشمول بر سه قسم می باشد، که در ادامه به شرح هریک از آن ها می پردازیم.
دادسرای ویژه نوجوانان
دادسرای ویژه نوجوانان، یکی از مراجعی می باشد، که صلاحیت رسیدگی به جرائم اطفال و نوجوانان را به موجب قانون برخوردار می باشد، این دادگاه براساس ماده 285 قانون آیین دادرسی کیفری، شعبه ای از دادسرای عمومی و انقلاب با عنوان دادسرای ویژه نوجوانان می باشد، که به سرپرستی یکی از معاونان دادستان و با حضور یک یا چند بازپرس، تشکیل میشود.
نکته: در این دادسرا به موجب تبصره یک همین ماده، به تمامی جرائم اطفال زیر 15 سال در این دادسرا رسیدگی می شود.
جرایمی که دادسرای ویژه اطفال صلاحیت رسیدگی به آنها را ندارد!
این دادسرا صلاحیت رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان 15 تا 18 سال را دارد، اما در صورتیکه این نوجوانان مرتکب جرایم ذیل به موجب ماده 306 و 340 آیین دادرسی کیفری گردند، دادسرا ویژه اطفال صلاحیت رسیدگی به آن جرایم را ندارد.
الف-جرائم تعزیری درجه هفت و هشت
ب- جرائم منافی عفت
نکته: با استناد به تبصره ماده 306 آیین دادرسی کیفری، منظور از جرائم منافی عفت در این قانون، جرائم جنسی حدی، همچنین جرائم رابطه نامشروع تعزیری مانند تقبیل (بوسیدن) و مضاجعه (همبسترشدن) است.
دادگاه اطفال و نوجوانان
به کلیه جرائم اطفال و افراد کمتر از هجده سال تمام شمسی، به جز جرائم مشمول ماده (۳۱۵ و 599) قانون آیین دادرسی کیفری، در دادگاه اطفال و نوجوانان رسیدگی می شود، و در صورتیکه دادگاه اطفال در محلی تشکیل نشده باشد، در شعبه دادگاه کیفری دو یا دادگاهی که وظایف آن را انجام می دهد رسیدگی میشود.
نکته: منظور از طفل، کسی است که به حد بلوغ شرعی نرسیده است.
جرایمی که دادگاه اطفال و نوجوانان صلاحیت رسیدگی به آنها را ندارد!
قانونگذار در ماده 302 قانون آیین دادرسی کیفری مقرر می دارد، در جرایمی که در صلاحیت دادگاه کیفری یک می باشد، و در جرایمی که بحث تعدد قاضی (در صلاحیت دادگاه انقلاب) مطرح می باشد، دادگاه اطفال و نوجوانان دارای صلاحیت به رسیدگی نمی باشد.
درصورتیکه در حین رسیدگی دعوی، سن متهم از 18 سال تمام تجاوز کند، کدام دادگاه صالح به رسیدگی است؟
هرگاه در حین رسیدگی سن متهم از هجده سال تمام تجاوز نماید، رسیدگی به اتهام وی مطابق تبصره دو ماده 304 ایین دادرسی کیفری، در دادگاه اطفال و نوجوانان ادامه می یابد. چنانچه قبل از شروع به رسیدگی سن متهم از هجده سال تمام تجاوز کند، رسیدگی به اتهام وی حسب مورد در دادگاه کیفری صالح صورت میگیرد. در این صورت متهم از کلیه امتیازاتی که در دادگاه اطفال و نوجوانان اعمال میشود، بهره مند میگردد.
ویژگی دادگاه اطفال و نوجوانان
براساس ماده 298 آیین دادرسی کیفری، در هر حوزه قضائی شهرستان یک یا چند شعبه دادگاه اطفال و نوجوانان برحسب نیاز تشکیل میشود، که این دادگاه متشکل از یک قاضی و یک مشاوره می باشد، که نظر مشاور، نظر مشورتی است.
ویژگی قضات دادگاه و دادسرا اطفال و نوجوانان
قضات دادگاه و دادسرای اطفال و نوجوانان را به موجب ماده ۴۰۹ قانون آیین دادرسی کیفری، رئیس قوه قضائیه از بین قضاتی که حداقل پنج سال سابقه خدمت قضائی دارند و شایستگی آنان را برای این امر با رعایت سن و جهات دیگر از قبیل تاهل، گذراندن دوره آموزشی و ترجیحاً داشتن فرزند محرز بداند، انتخاب می کند.
دادگاه کیفری یک ویژه نوجوانان
اصولا به جرایم اشخاص زیر 18 سال در دادگاه اطفال و نوجوانان رسیدگی می شود، اما در صورتیکه شرایط ماده 315 و 302 قانون آیین دادرسی کیفری وجود داشته باشد، رسیدگی به این جرایم در صلاحیت دادگاه کیفری یک ویژه نوجوانان است، که این جرایم مطابق مواد فوق، به شرح ذیل می باشند:
1-جرائم مشمول صلاحیت دادگاه کیفری یک و همچنین انقلاب در مواردی که با تعدد قاضی رسیدگی میشود اگر توسط افراد بالغ زیر هجده سال تمام شمسی ارتکاب یابد در دادگاه کیفری یک ویژه رسیدگی به جرائم نوجوانان رسیدگی و متهم از کلیه امتیازاتی که در دادگاه اطفال و نوجوانان اعمال میشود، بهرهمند میگردد.
2-جرائم موجب مجازات سلب حیات
3- جرائم موجب حبس ابد
4 – جرائم موجب مجازات قطع عضو یا جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی با میزان نصف دیه کامل یا بیش از آن
5 – جرائم موجب مجازات تعزیری درجه سه و بالاتر
6- جرائم سیاسی و مطبوعاتی
ویژگی دادگاه کیفری یک ویژه نوجوانان
این دادگاه مطابق تبصره یک ماده 315 آیین دادرسی کیفری، در هر شهرستان به تعداد مورد نیاز، شعبه یا شعبی از دادگاه کیفری یک به عنوان «دادگاه کیفری یک ویژه رسیدگی به جرائم نوجوانان» برای رسیدگی به جرائم در صلاحیت دادگاه کیفری و تعدد قاضی در صورتی که توسط افراد نابالغ رخ بدهد، اختصاص مییابد. تخصصی بودن این شعب، مانع از ارجاع سایر پرونده ها به آنها نیست.
ویژگی قضات دادگاه کیفری یک ویژه نوجوانان
دادگاه کیفری یک براساس ماده ۲۹۶ قانون آیین دادرسی کیفری، دارای رئیس و دو مستشار است که با حضور دو عضو نیز رسمیت مییابد. در صورت عدم حضور رئیس، ریاست دادگاه به عهده عضو مستشاری است که سابقه قضائی بیشتری دارد.
نکته: مطابق تبصره 2 این ماده، دادرس علی البدل حسب مورد میتواند به جای رئیس یا مستشار انجام وظیفه کند. همچنین با انتخاب رئیس کل دادگستری استان، عضویت مستشاران دادگاههای تجدید نظر در دادگاه کیفری یک و دادگاه انقلاب در مواردی که با تعدد قاضی رسیدگی می کند بلامانع است.
سوالات پرتکرار
آراء صادره دادگاه اطفال و نوجوانان قابل اعتراض می باشد؟
بله، به موجب ماده ۴۴۵ قانون آیین دادرسی کیفری، آراء دادگاه اطفال و نوجوانان در تمامی موارد قابل تجدید نظرخواهی است.
آیا دادگاه کیفری، مکلف به رعایت مقررات مربوط به رسیدگی به جرائم اطفال و نوجوانان می باشد؟
در مواردی که دادگاه کیفری یک حسب مقررات این قانون صلاحیت رسیدگی به جرائم موضوع صلاحیت دادگاه اطفال و نوجوانان را دارد، مطابق ماده ۴۰۲ قانون آیین دادرسی کیفری، رعایت مقررات مربوط به رسیدگی به جرائم اطفال و نوجوانان الزامی می باشد.
مرجع رسیدگی به درخواست تجدیدنظر از آراء و تصمیمات دادگاه اطفال و نوجوانان چیست؟
براساس ماده ۴۴۴ قانون آیین دادرسی کیفری، این مرجع صالح، شعبه ای از دادگاه تجدیدنظر استان است که مطابق با شرایط مقرر در این قانون و با ابلاغ رئیس قوه قضائیه تعیین میگردد.
مرجع فرجام خواهی از آراء و تصمیمات صادره دادگاه اطفال و نوجوانان چیست؟
مرجع فرجام خواهی از آراء و تصمیمات دادگاه کیفری یک ویژه رسیدگی به جرائم اطفال و نوجوانان، دیوان عالی کشور است.
