حکم برائت چیست؟

برائت در لغت به معنای بی گناهی و معصومیت می باشد، لذا به همین دلیل در قانون، طبق اصل 37 قانون اساسی، اصل بر برائت است و هیچ‌ کس از نظر قانون مجرم شناخته نمی‌شود، مگر این که جرم او در دادگاه صالح ثابت گردد.

به همین دلیل در دعاوی، زمانی که ادله، قرائن و شواهد کافی نباشد، قاضی رسیدگی کننده پرونده، حکم برائت متهم را صادر می نماید.

حکم برائت با توجه به نوع دعاوی متفاوت و دارای شرایط خاص خود می باشد، که در ادامه به آن می پردازیم.

حکم برائت در دعاوی حقوقی (مدنی)

در دعاوی مدنی، طبق ماده ۱۹۷ قانون آیین دادرسی مدنی، اصل برائت است، بنابراین اگر کسی مدعی حق یا دینی بر دیگری باشد، باید آن را اثبات کند، در غیر این صورت با سوگند خوانده حکم برائت صادر خواهد شد.

لذا در صورت فقدان ادله و قرائن، اگر خوانده سوگند بخورد، دادگاه حکم برائت وی را صادر می نماید.

حکم برائت در دعاوی کیفری

در دعاوی کیفری، به موجب ماده 4 قانون آیین دادرسی کیفری، اصل بر برائت است، و هرگونه اقدام محدود کننده، سالب آزادی و ورود به حریم خصوصی اشخاص جزء به حکم قانون و با رعایت مقررات و تحت نظارت مقام قضایی مجاز نیست، و در هر صورت این اقدامات نباید به گونه‌ای شود، که به کرامت و حیثیت اشخاص آسیب وارد کند.

همچین در ماده ۱۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر، هر شخصی که متهم به ارتکاب یک جرم کیفری می‌شود حق دارد که بی‌گناه فرض شود مگر این‌که تقصیرش، مطابق قانون در یک دادگاه علنی که در آن تمامی تضمینات لازم برای دفاع پیش‌بینی‌شده باشد، ثابت شود.

لذا به علت آنکه در امور کیفری، آزادی، جان و حیثیت افراد در تهدید می باشد، قانونگذار، با توجه بیشتری به اصل برائت پرداخته است.

موارد صدور حکم برائت

در دعاوی به دلیل آنکه اصل بر برائت است، لذا اثبات اتهام انتسابی بر عهده ی خواهان دعوی می باشد، لذا در صورتی که ادله کافی نباشد، دادگاه حکم برائت متهم را صادر می نماید.

اگر در دعاوی کیفری، قاضی رسیدگی کننده پرونده، شک و شبهه ای نسبت به بزهکاری متهم پیدا کند، به دلیل قاعده الحدود تدرء البشبهات، باید حکم برائت یا قرار منع تعقیب متهم را صادر نماید.

موارد عدول از حکم برائت

اگر به موجب ادله و قرائن، مجرم بودن متهم اثبات شود، دیگر اصل برائت مشمول حال وی نمی شود، و بایستی بی گناهی خود را اثبات نماید.

البته در بعضی از جرایم، از جمله، جرایم علیه امنیت، جرایم سازمان یافته، پول شویی و … فرض مجرمیت بودن متهم قدرت بیشتری به برائت (بی گناهی) او دارد، لذا در این حالت، متهم باید بی گناهی خود را اثبات نماید.

ابلاغ حکم

پس از آنکه حکم برائت صادر شد، برای متهم ابلاغیه ارسال می شود، که اگر در طول رسیدگی پرونده آسیب و خسارت معنوی به او وارد شده باشد، حکم برائتش در روزنامه‌‎های کثیرالانتشار منتشر ‎‌شود، تا اندکی از آبروی از دست رفته وی جبران شود.

اعتراض به حکم برائت

هنگامی که برائت متهم صادر می شود، و یا برای او ابلاغ می شود، شاکی می تواند نسبت به آن اعتراض کرده و درخواست تجدید نظر خواهی نماید.

همچین برای اینکه اعتراض شاکی مورد قبول دادگاه واقع شود، باید ادله و قرائن اثبات کننده ای تقدیم دادگاه نماید.

نتیجه گیری

با توجه به مطالب فوق، اصل برائت به معنای بی گناه بودن فرد (متهم) می باشد، لذا اشخاص را بدون دلایل و قرائن کافی نمی توان مجرم تلقی کرد، و علت آن را هم می توان رعایت به حقوق افراد (متهم) در نظر گرفت.

سوالات پر تکرار

اگر فردی قبلا مرتکب جرمی شده باشد، که دارای سابقه کیفری باشد، حکم برائت در پرونده او صادر می شود؟

بله، صرف داشتن سابقه کیفری، مانع از صدور این حکم برای او نمی شود.