حبس تادیبی
تادیب در لغت به معنای تنبیه، اصلاح، تربیت و ادب کردن می باشد، و در اصطلاح عرفی، همان سر به راه آمدن فرد می باشد، در حال حاضر حبس تادیبی از قانون مجازات نسخ (حذف شده) شده است، زیرا مجازات حبس تادیبی مربوط به قانون مجازات سابق (1304) بود.
تقسیم بندی مجازات ها در قانون مجازات سابق
جنایت
اگر فردی مرتکب جرایم سنگینی (قتل، محاربه و …) می شد، مجازات آن حبس ابد، اعدام، تبعید و محرومیت از حقوق اجتماعی بود.
جنحه مهم
اگر فردی مرتکب جرم نیمه سنگینی می شد، مجازات آن شامل، حبس تادیبی بیش از یک ماه، محرومیت از بعضی حقوق اجتماعی، پرداخت غرامت و اقامت اجباری در نقطه یا نقاط معین یا ممنوعیت از اقامت در نقطه ای خاص بود، مانند، جرم فروش مال غیر و …
جنحه کوچک (تقصیر)
اگر فردی مرتکب جرم بر اثر تقصیر می شد، و جرم آن متوسط بود، مجازات آن، حبس تادیبی از یازده روز تا یک ماه یا پرداخت غرامت از دویست و یک ریال تا پانصد ریال بود.
خلاف
اگر جرم ارتکاب یافته، سبک بود، برای مجازات آن، حبس تکدیری از بیست و چهار ساعت تا یکهفته یا حبس تکدیری از دو روز تا ده روز و پرداخت غرامت تا پنج تومان در نظر می گرفتند.
مدت حبس تادیبی
مدت مجازات حبس تادیبی، در قسمت اخیر ماده 12 قانون مجازات اسلامی سابق، بین 15 روز تا 3 سال می باشد.
مصادیق حبس تادیبی
اگر مرتکب دختر یا خواهر خود را در حال زنا می دید و آنها را می کشت، به حبس از یک ماه تا شش ماه محکوم می شد.
اگر زن بواسطه ی ادویه اقدام به سقط جنین می کرد، مجازات آن یک تا سه سال حبس (تادیبی) بود.
توهین به رئیس مملکت، داری مجازات سه ماه تا سه سال حبس تادیبی بود.
و سایر موارد حبس تادیبی که در این قانون ذکر شده بود.
لذا مجازات ها پس از قانون مجازات جدید، دچار تغییر و تحول گردید، که در ادامه به آن می پردازیم.
تقسیم بندی مجازات ها در قانون مجازات جدید
مجازات ها در قانون مجازات جدید، طبق ماده 14 این قانون، به شرح ذیل می باشد؛
حدود
مجازاتی که میزان آن، در شرع مشخص شده است ( خدا میزان مجازات ان را مشخص کرده است). مانند، مجازات شرب خمر 74 ضربه شلاق می باشد.
قصاص
جنایاتی که بر نفس (قتل) یا اعضاء یا منافع انسان وارد می شود، مجازات آن قصاص می باشد، مانند؛ اگر شخصی، فردی را به قتل برساند، اولیاء دم مقتول (فرد کشته شده) می توانند، تقاضای قصاص قاتل را نمایند.
دیات
اگر فردی به نفس، اعضاء یا منافع شخص دیگری، آسیبی وارد نماید، باید غرامت آن را پرداخت نماید، مانند، در تصادفات رانندگی، اگر به عابر پیاده، آسیبی وارد گردد، مالک خودرو باید دیه آن را پرداخت نماید.
تعزیر
مجازات هایی که میزان آن توسط شارع (قانونگذار) مشخص شده است، و دارای اقسام مختلفی می باشد، برای کسب اطلاعات بیشتر در این خصوص می توانید، مقاله تعزیر و حبس تعزیری چیست، را مطالعه نمایید.
حبس تعزیری
گفتیم که برخی مجازات ها را شارع مشخص کرده است، لذا یکی از مجازات های تعزیر، حبس تعزیری است، برای مثال؛ کلاهبرداری در شرع حرام است، اما شرع مجازات آن را مشخص نکرده است، لذا قانونگذار مجازات آن را حبس تعیین میکند، که به آن حبس تعزیری می گویند.
تفاوت حبس تادیبی و تعزیری
حبس تادیبی در قانون مجازات قدیم بود، ولیکن در قانون مجازات جدید حبس تعزیری داریم.
حداکثر مجازات حبس تادیبی 3 سال می باشد، در حالی که حداکثر مجازات حبس تعزیری، حبس بیش از 25 سال می باشد.
نتیجه گیری
با بررسی حبس تادیبی در قانون مجازات اسلامی قدیم، به این نکته پی می بریم، که قانونگذار بیشتر رعایت حال متهم را کرده است، ولیکن در قانون مجازات جدید، قانونگذار با سخت گیری بیشتری با مرتکب برخورد می کند.
