یکی از مفاهیم و اشتباهات رایجی که در میان عامه مردم به چشم میخورد عدم توجه به تفاوت عقد ودیعه، اجاره و رهن در هنگام انجام معاملات خود میباشد، که بعضا با به کار بردن یکی از مفاهیم به جای دیگری به کلی مفهوم معامله خود را عوض نموده و آثار متفاوتی را از قصد خود ایجاد میکنند، لذا ما در این مطلب بسیار مهم قصد داریم به تفاوت عقد ودیعه، اجاره و رهن در حقوق ایران بپردازیم و سوالات شما در درباره این عقود پاسخ دهیم، بنابراین در ادامه این مطلب همراه ما باشید.
تفاوت ودیعه، اجاره و رهن در حقوق ایران
در حقوق ایران عقود و قرارداد های متعددی در قالب معین و نامعین وجود دارد، که بر حسب کاربرد آنها ممکن به نسبت بیشتر مورد استفاده قرار گیرند، از جمله این موارد میتواند به قرارداد هایی از قبیل خرید فروش، اجاره، صلح نامه، رهن و.. اشاره کرد، که در بنگاه های املاک و در معاملات اشخاص عادی و حقوقی بسیار مورد استفاده قرار میگیرد،
ولیکن در بسیاری از موارد افراد به دلیل عدم اطلاع صحیح از ذات عقد و یا وجود تعریف نادرست در عرفه از مفهوم یک عقد به جای عقدی دیگری استفاده میکنند که از مهم ترین آنها میتوان به عقد ودیعه، اجاره و رهن اشاره کرد که در ادامه به مفهوم صحیح هر یک از عقود و تفاوت آنها میپردازیم.
عقد ودیعه و کاربرد آن
شاید تاکنون کلمه ودیعه در مواردی مانند وام ودیعه مسکن و.. به گوش شما خورده باشد، اما به طور دقیق از مفهوم و کاربرد این عقد اطلاعی نداشته باشید، در واقع ودیعه قراردادی است که به موجب آن ودیعه گذار مالی را برای حفاظت و نگهداری به ودیعه گیرنده میسپارد، که رایج ترین نوع آن صندوق امانات بانک برای نگهداری از یک شی قیمتی است.
مواردی متعددی برای به کار بردن عقد ودیعه وجود دارد اما میتوان به طور کلی ودیعه را مترادف قرارداد امانت دانست، که به شخص مالک مال، مودع و شخصی که مال امانت را قبول میکند مستودع میگویند.
نکته مهمی که در عقد ودیعه وجود دارد این است که مستودع یا امین حق استفاده از منافع و بهره مندی از مال مورد امانت را ندارد مگر با اجازه مالک (مودع)، همچنین قواعد و مقررات این عقد تابع قواعد عمومی قرارداد های و مبحث ودیعه در قانون مدنی است بنابراین ودیعه عقدی جایز است که هر یک از طرفین میتوانند به اختیار خود آن را فسخ نماید.
عقد اجاره و کاربرد آن
اجاره رایج ترین عقدی است که با توجه به امتیازاتی که برای استفاده از منافع یک مال بدون خریدن اصل آن ایجاد میکند بسیار محبوب و مورد استفاده قرار دارد، در واقع اجاره عقدی است که در آن شخصی با پرداخت اجاره بها برای مدت معینی مالک منافع مال میشود و میتواند از آن بهره ببرد و شرط صحت این عقد قابل تسلیم بودن آن در تاریخ انعقاد قرارداد یا تحویل مال میباشد.
به طور کلی همه عقود و قرارداد ها تابع قواعد و مقررات قانون مدنی و قانون اساسی میباشند، اما بعضی از عقود مانند اجاره، علاوه بر صلاحیت قوانین عام الشمول، قوانین خاصی را نیز شامل میشوند که در موضوع اجاره میتوان به قانون موجر و مستاجر سال 1376 آن اشاره کرد که مختص اجاره املاک و اموال غیر منقول میباشد، سایر اموال اعم از منقول تابع قواعد عام قانون مدنی در مبحث اجاره است.
عقد رهن و کاربرد آن
رهن یکی از روش هایی است که به وسیله آن میتوان از وصول مطالبات خود اطمینان حاصل کرد، در این قرارداد که منشا آن از یک دین حاصل میشود راهن یا بدهکار، یک مال مانند واحد آپارتمان را برای پرداخت بدهی خود در اختیار مرتهن یا طلبکار قرار میدهد تا در صورت عدم وصول طلب خود بتواند از طریق مال به رهن گذاشته شده است طلب خود را تادیه کند.
لذا رهن عقدی است که به موجب آن مدیون مالی را برای وثیقه به دائن میدهد تا اگر در موعد مقرر راهن قرض خود را اداء ننماید از عین مرهونه یا قیمت آن طلب خود را استیفا کند.
اشتباهات رایج در معاملات و تفاوت ودیعه، اجاره و رهن
پیش تر به مفهوم عقد ودیعه، اجاره و رهن پرداختیم و متوجه شدیم هر یک دارای چه کاربردی میباشند و چه آثار حقوقی را در پی دارد، اما متأسفانه بسیاری از افراد به دلیل عدم آگاهی از این موارد و یا دلایل دیگر، از عناوین این عقود به جای یک دیگر استفاده میکند، یکی از رایج ترین این موارد استفاده از عنوان رهن در عقد اجاره به ودیعه یا قرض الحسنه میباشد، چراکه در عقد رهن بایستی یک منشا دینی وجود داشته باشد و اساس مال مرهونه بایستی عین معین باشد و نمیتواند پول یا سایر وجوح ارزی و ذمه باشد، بنابراین بهتر است به جای کلمه رهن از ودیعه یا بهتر از آن قرض الحسنه استفاده کرد.
سوالات متداول
آیا میتوان به جای عقد اجاره از ودیعه استفاده کرد؟
در بعضی از موارد مالکان برای اینکه بتوانند از شرایط محدود فسخ اجاره بگریزند، از قرارداد ودیعه استفاده میکنند که نوعی عقد جایز است و هر زمانی که هر یک از طرفین بخواهد میتواند آن را یک طرفه فسخ کنند، ولیکن با وجود امکان به کارگیری چنین موضوعی در قالب این عقد، لیکن با توجه به اینکه ذات عقد ودیعه در بردارنده پرداخت اجاره بها و اجرت المثل مال مورد ودیعه نمیباشد و همچنین امین حقی برای استفاده از مال ندارد در صورت ارجاع چنین قراردادی به دادگاه قاضی این قرارداد را به عنوان عقد اجاره تلقی مینماید.
آثار اشتباهات حقوقی در عدم تمایز تفاوت ودیعه و اجاره و رهن
همان طور که گفته شد عدم رعایت دقیق بکارگیری از عناوین عقود به جای یکدیگر آثار متفاوتی از آنچه که مقصود اصلی شما است به عمل می آورد و حتی ممکن است در مواردی باعث بی اعتبار قرارداد شما و ابطال آن شود که باعث خسارت هنگفتی به شما میشود، بنابراین بهتر است که انعقاد معاملات خود با متخصصین عقود و قرارداد ها مشورت نمایید و یا میتوانید از قرارداد های مجموعه داپکده استفاده کنید که توسط وکلای خبره و مجرب تهیه و تنظیم شده و به صورت آماده در این سایت در اختیار شما عزیزان قرار داد است.
