تعلیق اجرای مجازات در واقع به‌عنوان فرصتی است تا مجرمینی که سابقه کیفری مؤثری ندارند، در جرائمی که موجب مجازات تعزیری درجه 3 تا 8 می‌شود، اجرای حکم آن‌ها به مدت 2 تا 5 سال بسته به نظر دادگاه متوقف شود تا در صورتی‌ که مجرم در طی این مدت مرتکب جرمی نشود از جنبه عمومی مجازات خود بنا بر نظر قاضی معاف می‌شود، و دیگر مجازات نمی‌شود، بنابراین ما در این مقاله قصد داریم به موضوع تعلیق اجرای مجازات بپردازیم.

تعلیق اجرای مجازات

تعلیق به معنای معلق کردن یا به تاخیر انداختن انجام فعلی است و در اصطلاح حقوقی به معنای محول کردن اجرای حکم به زمانی دیگر است و به عنوان عامل بازدارنده ای است تا مجرمینی که سابقه کیفری موثر (سوءپیشینه) ندارند، در فضای زندان از دیگر بزهکاران صاحب تجربه نشوند. لذا دادستان یا قاضی اجرای احکام میتوانند در صورت وجود شرایطی که در ادامه به آن میپردازیم، تمام یا بخشی از اجرای مجازات را به مدت 2 تا 5 سال معلق نماید تا در صورتی که محکوم در طی این مدت مرتکب جرایم عمدی از قبیل مجازات حد، دیه، قصاص و تعزیر تا درجه 7 نشود، محکومیت تعلیق شده وی بی اثر می‌شود.

نکته حائز احمیت این موضوع در این است که حکم تعلیق مجازات تنها اجرای مجازات مجرم را تا مدت زمانی معینی به تاخیر می اندازد تا درصورتی‌ که محکوم در این مدت مرتکب انجام جرمی نشود، از بخشی یا تمام مجازات تعلیق شده معاف شود، ولیکن این معافیت به معنی برائت کامل متهم نیست، و مجازات های تبعی (سوءپیشینه) که به عنوان آثار جرم هستند همچنان به قوت خود پابرجا است.

برای اطلاع بیشتر از این موضوع رو مجازات های تبعی کلیک کنید.

شرایط تعلیق اجرای حکم

بر اساس ماده 46 قانون مجازات اسلامی جرائمی که موجب مجازات های تعزیری درجه 3 تا 8 میشوند، چنانچه متهم سابقه کیفری موثری (سوءپیشینه کیفری) نداشته باشد، دادگاه می تواند، در صورت وجود شرایط زیر اجرای تمام یا قسمتی از مجازات را از یک تا پنج سال به تاخیر بیندازد:

الف. درصورتی‌که یک یا چند عامل از عوامل تخفیف مجازات ها از قبیل همکاری موثر مجرم، گذشت شاکی و.. وجود داشته باشد.

ب. چنانچه قاضی از طریق امارات قضایی (علم قاضی) تشخیص دهد که مجرم از جرمی که انجام داده است نادم و پشیمان است و دیگر مرتکب چنین جرمی نمیشود.

پ. درصورتی‌که محکوم ضرر و زیان وارد کرده را جبران نماید، یا قصد جبران آن را داشته باشد.

ت. فرد محکوم نباید دارای سوئپیشنه کیفری موثر باشد.

لازم ذکر همکاری موثر مجرم با دادگاه باعث تسهیل صدور احکام تخفیف، تعویق و تعلیق اجرای حکم در مجازات می شود.

چه جرائمی قابل تعلیق نیستند؟

صدور حکم «تعلیق» برای جرایم زیر امکان پذیر نمیباشد:

الف. هر یک از جرائمی که موجب مجازات هایی از قبیل حد، دیه و قصاص شود قابل تعلیق نمی باشد.

ب. جرایم که علیه امنیت داخلی و خارجی کشور، خرابکاری در تسیسات آب، برق، گاز، نفت، مخابرات صورت گیرد قابل تعلیق نمی باشند.

پ. جرایم سازمان یافته، سرقت مسلحانه، یا جرائمی که مربوط به آزار و اذیت است، آدم ربایی و اسید پاشی.

ت. قدرت نمایی و ایجاد مزاحمت با چاقو یا هر نوع اسلحه دیگر (محاربه)، جرایم علیه عفت عمومی، تشکیل یا اداره مرکز فساد و فحشا.

ث. قاچاق عمده مواد مخدر، یا روان گردان، مشروبات الکلی و سلاح و مهمات قاچاق.

ج. تعزیر بدل از قصاص نفس، معاونت در قتل عمدی و محاربه و افساد فی العرض.

نکته: تعزیر بدل از قصاص به مجازات هایی میگویند که به جای قصاص نفس دادگاه متهم را به یکی از درجات مجازات های تعزیری محکوم میکند.

چ. جرائم اقتصادی، با موضوع جرم بیش از یکصد میلیون (100000000) ریال.

شایان ذکر است درجرایمی که علیه امنیت داخلی و یا خارجی انجام می‌شود، درصورتی‌که مجرم همکاری موثری برای کشف شرکا و هم دستان دخیل درجرم، داشته باشد، دادگاه میتواند بخشی از اجرای مجازات را به حالت تعویق در بیارد و یا در جرائمی که علیه عفت عمومی به جز جرائمی موضوع (دایر کردن مرکز فساد یا فحشا، تشویق به انجام فساد و.) انجام می گرد، وهمچنین در جرایم کلاهبرداری یا مربوط به آن، دادگاه میتواند با رعایت شروط تعلیق که پیش تر ذکر شد نسبت به صدور قرار تعیلق اقدام نماید.

آیا حکم تعلیق در حق شاکی خصوصی قابل اجرا است؟

خیر، براساس ماده 51 قانون مجازات اسلامی، تعلیق اجرای مجازات محکوم نسبت به حق مدعی خصوصی تاثیری ندارد و حکم پرداخت خسارت یا دیه در این موارد اجرا می شود ولکین درصورتی‌که شاکی اعلام رضایت نماید محکوم میتواند در صورت وجود شرایط تعلیق و یا گذشت یک سوم از مجازات از دادستان یا قاضی اجرای احکام تقاضای تعلیق مجازات را داشته باشد.

انواع قرار تعلیق

همان طور که پیش تر بیان شد در این قرار، اجرای مجازات به مدت 2 تا 5 سال معلق می‌شود تا مجرم درصورتی‌که در این مدت مرتکب انجام جرمی نشود، مجازات وی بی اثر خواهد شد و به دو شیوه قابل اجرا است که درادامه به آن میپردازیم.

تعلیق ساده

در این نوع تعلیق محکوم متعهد می‌شود تا در مدت زمان تعیین شده مرتکب انجام جرائمی که مجازات آن حد، دیه، قصاص و مجازات های تعزیری تا درجه 7 هستند، نشود.

تعلیق مراقبتی

در این نوع تعلیق مجرم باید علاوه بر اینکه تعهد تا در مدت زمان تعلیق مجازات مرتکب انجام جرمی نمیشود باید دستورات دادگاه را نیز رعایت نماید که این دستورات به شرح زیر است:

الف. حضور به موقع در زمان و مکان تعیین شده توسط مقام قضائی یا مددکار اجتماعی ناظر

ب. ارائه اطلاعات و اسناد و مدارک تسهیل کننده نظارت بر اجرای تعهدات محکوم برای مددکار اجتماعی

پ. اعلام هرگونه تغییر شغل، اقامتگاه یا جابه جایی در مدت کمتر از پانزده روز و ارائه گزارشی از آن به مددکار اجتماعی

ت. کسب اجازه از مقام قضائی به منظور مسافرت به خارج از کشور

همچنین دادگاه میتواند در تعلیق مراقبتی علاوه بر شروطی که پیش تر ذکر شد با توجه به جرم انجام شده و وضعیت مجرم به نحوی که در زندگی وی مشکل اساسی به وجود نیاید، مرتکب را به یک یا چند دستور از قبیل حرفه آموزی، درمان بیماری، اقامت یا عدم اقامت در مکان های معین و… ملزم نماید.

نحوه صدور حکم تعلیق مجازات

صدور حکم تعلیق به دو روش قابل انجام است:

الف. صدور حکم تعلیق به هنگام تعیین مجازات: در این روش دادگاه با برسی وضعیت متهم، اجرای تمام یا قسمتی از مجازات را از یک تا پنج سال معلق میکند.

ب. صدور حکم تعلیق در حین مجازات: در این روش دادستان یا قاضی اجرای احکام میتوانند پس از گذشت یک سوم مجازات از دادگاه صادر کننده حکم قطعی تقاضای تعلیق نماید؛ همچنین محکوم میتواند پس از تحمل یک سوم مجازات، در صورت دارا بودن شرایط قانونی، از طریق دادستان یا قاضی اجرای احکام کیفری تقاضا تعلیق نماید.

شرایط لغو تعلیق اجرای مجازات

براساس ماده 54 قانون مجازات اسلامی، درصورتی‌ که مجرم در طی مدت تعلیق مجازات خود مرتکب انجام جرایمی به صورت عمدی شود که موجب مجازات های حد، دیه، قصاص و مجازات های تعزیری تا درجه 7 شود، پس از مشخص شدن حکم جرم تازه صورت گرفته، دادگاه قرار تعلیق را لغو و مجازات جرم اخیر را با مجازات معلق شده همزمان اجرا میکند. همچین درصورتی‌که مجرم دستورات دادگاه رعایت نکند، قاضی میتواند قرار تعلیق لغو نماید.

سوالات مرتبط

عدم رعایت دستورات دادگاه در تعلیق مجازات چه حکمی دارد؟

چنانچه محکوم بدون دلیل موجه از انجام دستورات دادگاه در مدت تعیین شده سرباز زند دادگاه صادر کننده حکم میتواند به درخواست دادستان یا قاضی اجرای احکام برای بار اول به مدت یک تا دو سال به قرار تعلیق اضافه یا آن را لغو نماید و در صورت تکرار موجب الغای قرار تعلیق و اجرای مجازات می‌شود.

آیا حکم تعلیق اجرای مجازات فردی که در حبس است قابل اجرا است؟

 بله بر اساس ماده 49 چنانچه فردی پس از صدور حکم تعلیق مجازات در حبس باشد فوری آزاد میگردد.

درصورتی‌ که بخشی از مجازات یا یکی از مجازات های مورد حکم معلق شده باشد مدت تعلیق از چه زمانی محاسبه می‌شود؟

در صورتی‌ که قسمتی از مجازات یا یکی از مجازاتهای مورد حکم معلق شود، مدت تعلیق از زمان خاتمه اجرای مجازات غیرمعلق محاسبه می‌گردد.

آیا مجازات های تعلیقی برای مستخدمان دولت باعث منع کار آن‌ها می‌شود؟

از آنجایی که در صورت داشتن سابقه کیفری موثر نمی توان در ادارات دولتی مشغول به کار بود، در صورت تعلیق محکومیت معلق، موجب منع اشتغال محکوم نمیشود مگر اینکه قانون طور دیگر مقرر کرده باشد و یا قرار تعلیق شود.

آیا در قرار تعلیق در صورتی که مشخص شود فرد محکوم دارای سابق کیفری بوده است قرار تعلیق لغو میشود؟

بله، چنانچه مشخص شود حکم قرار تعلیق با وجود سوءپیشینه کیفری قبلی لحاظ شده است، دادگاه مکلف است اقدام به لغو قرار تعلیق اجرای مجازات کند.