معامله غرری(فریب- نیرنگ) به چه معناست، به چه معامله ای معامله غرری گفته میشود؟
در ابتدا با توجه به نامفهوم بودن لغت غَرَر و معامله غرری به معنای لغوی آن میپردازیم. غرر در لغت به معنای نیرنگ یا امری است که مورد تعهد و اطمینان نباشد.
معامله غرری (فریب-نیرنگ) در قانون مدنی صرفا نسبت به عقد بیع اشاره شده است ولی با توجه به قواعد عمومی قراردادها میتوان به سایر عقود نیز سرایت داد و در دیگر عقود هم نیز این مورد میگنجد.
معامله غرری در علم حقوق به چه معناست؟
مطابق قانون مدنی بیع غرری، قراردادی است که در آن به واسطه ی حیله و نیرنگ یا سوء استفاده از جهل (عدم آگاهی) از طرف یکی از طرفین قرارداد، نتیجه ای خلاف از توافق دو طرف بدست آید و نتیجه به سود طرف مقابل باشد.
غرر(حیله و نیرنگ) ممکن است در دیگر عقود نیز رخ بدهد مانند عقد اجاره ، قرارداد های پیمانکاری ، قراردادهای استخدام، قرارداد های خرید و فروش ملک ، خرید و فروش خودورو و…..
معامله ای که ناشی از حیله و نیرنگ منعقد شده باشد چه وضعیت حقوقی دارد؟
با توجه به اینکه در معاملات غرری قصد معامله یکی از طرفین از بین میرود و فقدان قصد با عنایت به ماده 190 قانون مدنی از ارکان اساسی قرارداد محسوب میشود، وضعیت حقوقی این معاملات باطل و فاقد اعتبار خواهد بود.
در خصوص معاملات غرری این پرسش به ذهن شما خطور میکند که در چه مواردی جهل یکی از طرفین قرارداد باعث غرری شدن معامله میشود؟
مواردی که جهل یکی از طرفین قرارداد باعث ایجاد معامله غرری میشود
1.جهل در ذات و ماهیت معامله: اگر طرفین قرارداد یا یکی از طرفین قرارداد نسبت به ذات و ماهیت مال مورد معامله آگاهی نداشته باشد، این عدم آگاهی باعث غرری شدن قرار داد خواهد شد و قرار داد باطل است.
به طور مثال فردی با قصد خرید مجسمه عتیقه ، به فروشگاه عتیقه جات مراجعه میکند در صورتی که فروشنده نسبت به قدیمی و عتیقه بودن مسجمه آگاهی نداشته باشد، معامله صورت گرفته باطل است.
- جهل در مورد مقدار معامله:
با استناد به ماده 342 قانون مدنی، مال موضوع قرارداد باید از لحاظ مقدار، جنس، وصف، مورد توافق طرفین و معین و معلوم باشد، در صورت جهل یکی از طرفین قرارداد نسبت به این موارد باعث غرری شدن قرارداد خواهد شد.
معامله غرری بیشتر در چه قرارداد هایی مشاهده میشود:
در هر معامله ای امکان دارد طرفین به دلایل مختلف نسبت به فریب یکدیگر اقدام نمایند ولیکن بیشتر این موارد در قرارداد های ذیل که میپردازیم مشاهده میشود.
1)معاملات مربوط به خودرو:
در معاملات خودرو در شرایط مختلف امکان توسل به فریب، نیرنگ یا حتی عدم آگاهی طرف مقابل، در انعقاد قرارداد وجود دارد؛ در پاراگراف بعدی به مهم ترین مواردی که رخ میدهد میپردازیم.
1.حالت اول: زمانیکه در معاملات خودرو اعم از خرید و فروش، رنت (اجاره) در توافق بین طرفین، ویژگی یا وصف مهم و تاثیر گذار در قرارداد، قید شده باشد ولی در موعد تحویل خودرو آن وصف مهم در خودرو وجو نداشته باشد،این امر باعث غرری شدن معامله خواهد شد.
2.حالت دوم: خودروی مورد معامله دارای عیب و نقص موتوری یا عیبی که باعث بی ارزش شدن خودرو باشد و فروشنده یا موجر خودرو طرف مقابل را از این عیوب مطلع نکند، قرارداد خودرو در این حالت غرری و با طل خواهد بود.
2) قرارداد های استخدام کارگر و یا کارمند:
مطابق مواد 9و10 قانون کار، موضوع قرارداد ،حرفه و وظیفه ای که کارگر باید آنرا انجام دهد، میزان مزد و حقوق توافق شده بین کارفرما و کارگر باید در قراردادکار مشخص و معین باشد. حیله و فریب از طرف هر یک از طرفین نسبت به این موارد باعث غرری شدن قرارداد فی مابین آنها خواهد شد و قرارداد باطال است. به طور مثال تسلط کامل به زبان انگلیسی از شروط اساسی کار در یک شرکت است اگر خانمی به دروغ ادعا کند که مدرک معتبر زبان دارد ولی در عمل نتواند صحبت کند، این امر باعث باطل شدن قرارداد کار منعقد شده بین شرکت و آن خانم میباشد و باطل است.
3)معامله غرری مربوط به املاک:
در معاملات مربوط به املاک و اراضی نیز ممکن است، در شرایط مختلف هر یک از طرفین برای انعقاد قرارداد نسبت به طرف مقابلش متوسل به فریب، نیرنگ و یا اینکه از عدم اگاهی طرف مقابل سوء استفاده نماید که به مهم ترین موارد آن اشاره میکنیم.
- حالت اول : در مورد معاملات ملکی اعم از خرید و فروش و اجاره و…. در صورتی بین فروشنده و خریدار یا موجر و مستاجر وصف اساسی مهمی توافق شده باشد به طوریکه اساسا قرارداد بر پایه همان وصف منعقد شده ولی در موعد تسلیم ملک آن وصف وجود نداشته باشد، باعث غرری شدن معامله شده ومعامله باطل است.
- حالت دوم: در صورتیکه ملک مورد معامله، نقص و خرابی داشته باشد که نتوان از آن استفاده مورد نظر را نمود و فروشنده یا موجر ملک، طرف مقابل را از عیب و نقص موجود مطلع نکرده باشد باعث غرری شدن قرارداد شده و قرارداد باطل است.
آیا قرادادهایی که با موضوع پیمانکاری منعقد میشوند اگر فریب یا نیرنگی توسط یکی از طرفین قرارداد صورت گیرد،قرارداد غرری است یا خیر؟
در پاسخ پرسش باید گفت که مسلما قراردادهای پیمانکاری مانند سایر معاملات تابع اصول قرادادی است و اصولا فریب و نیرنگ در هر قراردادی باعث غرری شدن آن میشود و مطابق قانون، قرارداد مورد نظر باطل است.
باتوجه به نکات ذکر شده و موارد کاربردی مطرح شده در پاراگراف های قبل میتوان چنین نتیجه گرفت که وجود فریب و نیرنگ توسط هر کدام از طرفین قرارداد، باعث باطل شدن قرارداد مورد نظر میشود، در علم حقوق از این فریب به عنوان غرر یاد شده و معاملاتی که ناشی از غرر باشند؛ غرری نامیده میشوند.
