از جمله مفاهیم و تقسیم بندی های حقوقی بسیار پر کاربرد و مهم در زمینه اموال و مالکیت، تقسیم مال به دو نوع، مال مثلی و مال قیمی میباشد، تا از این طریق بتوان برای مفاهیم دیگر مانند خسارت تاخیر تادیه، بهای مال و بدل از عین و.. ارزش قائل شد، لذا با توجه به تعاریف مختلف و دشوار حقوقی، در این مقاله قصد داریم به صورت جامع و مختصر به تعریف مال مثلی و و مال قیمی و نحوه انتقال آنها بپردازیم و تمامی سوالات شما را در این زمینه پاسخ دهیم.
تعریف مال مثلی و مال قیمی و نحوه انتقال آنها
از گذشته تا به امروز مفاهیمی مانند مال مثلی و مال قیمی ناخواسته از ابتدای تعاملات انسان که به صورت معامله کالا به کالا بوده است و سپس با گذشت زمان تبدیل شیوه های مختلفی از قبیل کالا و پول، پول به پول (در معاملات ارزی) شده است وجود داشته است، بنابراین لازم شده است، این موضوعات در مفاهیم حقوقی توجه بیشتری به آن گردد و برای تفکیک و تقسیم بندی درست اموال به مال مثلی و قیمی معیار های مشخصی و دقیقی ارائه شود.
مال مثلی چیست؟
مال مثلی در واقع به هر چیزی که دارای مشابه، مثل یا مانند آن در تعداد وجود داشته باشد مال مثلی گفتی میشود، بنابراین هر مالی که عین مشابه دیگری داشته باشد و اوصاف و کیفیات آن مطابق یکدیگر باشد مال مثل گفته میشود
به عنوان مثال یک دانه برنج یک مال مثلی است چرا که سایر دانه های برنج در کیسه دارای اوصاف و ویژگی ها همان دانه برنج را دارند و در صورت از بین رفتن دانه برنج مورد نظر باقی دانه های برنج میتوانند جایگزین آن گردند، این موضوع در ابعاد بزرگ تر مانند سری تولیدات کارگاه ها و کارخانجات صنعتی بزرگ که از یک محصول در تیراژ بسیار زیاد تولید میکند نیز مصداق پیدا مینماید.
شایان ذکر است آنچه که در خصوص مال مثلی بایستی به آن توجه کرد این است که تشابه و همانندی میان دو مال لزوما نبایستی به صورت 100 درصدی باشد بلکه همان میزان که بتوان یک مفهوم و اوصاف مشترک را منتقل کند کافی است
مال قیمی چیست؟
مال قیمی به اموالی گفته میشود که مثل یا همانند ندارند و یا در صورت وجود همانند آنها با اوصاف اصلی مال متفاوت است، فلذا به دلیل اینکه در صورت اتلاف امکان جایگزینی آنها با مال مشابه خود وجود ندارد لکن ارزش یا قیمت مال محاسبه میگردد.
به عنوان مثال یک هواپیما که تنها یک عدد از آن در کشور یا جهان وجود دارد با توجه به عدم امکان جایگزینی آن با هواپیما مشابه دیگری که دارای همان ویژگی ها باشد، در صورت از بین رفتن آن یا تخریب شرکت بیمه یا شخص مسئول موظف به پرداخت خسارتی برابر ارزش روز یا قیمت هواپیما است.
تفاوت و نحوه انتقال مال مثلی و مال قیمی چگونه است؟
با توجه به توضیحاتی که پیش تر بیان شد میتوان گفت که اصلی ترین عامل تفاوت در مال مثلی و مال قیمی در واقع داشتن یا نداشتن همانند و مشابه آن میباشد، همچنین انتقال مال قیمی و مال مثلی با یکدیگر متفاوت است مثلا در موردی که شخصی قصد خرید 10 کیلو برنج را از یک انبار برنج دارد همین که صرفا 10 کیلیو از یک تن برنج درون انبار را دریافت کند به قصد و هدف خود از معامله رسیده است و تفاوتی ندارد که برنج های مذکور کجای انبار ارائه شده است چرا که تمام برنج ها از یک نوع است
اما در مال قیمی تمام اوصاف مال دارای اهمیت است و این اوصاف مال را از سایر اموال متمایز میکند بنابراین به صورت متمرکز در خرید یک شی عتیقه میبایست حتما عین معین و مشخص شده تحویل خریدار گردد و نمیتوان نمونه های مشابه آن را ارائه کرد.
آیا پول مال مثلی است یا قیمی
یکی از مسائل پیچیده در میان دکترین حقوق، موضوع قیمی یا مثلی بودن پول یا ارز است چرا که از یک اسکناس 100 هزار تومانی تعداد زیادی از آن وجود دارد که همه دارای یک ارزش است ام این اسکناس خود میتواند با اسکناس های کم 50 هزار تومانی و حتی اسکناس های پول سایر کشور ها پرداخت شود.
اما آنچه که در میان اکثر حقوق دانان بر آن اتفاق نظر وجود دارد این است که پول یک مال مثلی است و قانون گذار نیز با قبول مفاهیمی مانند تاخیر تادیه بر پول این موضوع را قبول کرده است.
