بیع تولیه، زمانی تحقق پیدا می نماید که فروشنده ای که کالایی را خریداری کرده است، با احتساب مبالغ حمل و نقل و … به خریدار می فروشد. در خصوص این نوع بیع قانونگذار سخنی به میان نیاورده است، ولیکن در منابع فقهی به آن اشاره شده و مورد بحث فقها قرار گرفته است، فلذا در ادامه به توضیحات بیشتر این مبحث می پردازیم.

بیع تولیه چیست؟

به معامله ای که فروشنده، خریدار را در جریان اصل پولی که بابت بهای آن کالای مورد معامله پرداخت کرده است، قرار می دهد و آن را بر مبنای قیمت تمام شده به خریدار می فروشد، بیع تولیه می گویند. مانند آنکه فروشنده درب، هزینه هایی که بابت رنگ آمیزی و جا به جایی درب ها پرداخت کرده است، در مبلغ آن درب ها محاسبه کرده و خریدار را از این امر مطلع می نماید و این هزینه ها را بروی ثمن کالا اعمال نماید.

شایان ذکر است به عبارت دیگر در بیع تولیه، فروشنده تمام بهایی را که در خصوص کالای مورد معامله کرده است، با اطلاع خریدار، از ایشان دریافت می نماید، فلذا در بیع تولیه، فروشنده نه ضرر می کند و نه سود!!!

حال با توجه به مطالبی که پیش تر بیان شد، به این نکته پی می بریم، چنانچه فروشنده کالایی را بدون آنکه قیمت و هزینه هایی که بابت آن کالا پرداخت کرده است، به خریدار بفروشد، آن بیع، بیع تولیه محسوب نمی گردد، زیرا شرط این بیع، مطلع بودن خریدار از هزینه تمام شده کالای مورد معامله می باشد.

شرایط انعقاد بیع تولیه

برای آنکه این بیع دارای اعتبار باشد و اعتبار آن خدشه دار نگردد، بایستی از شرایط ذیل برخوردار باشد.

قصد طرفین و رضای آن ها

طرفین در بیع تولیه باید در خصوص معامله ای که انجام می دهند، قصد و رضا داشته باشند، فلذا در صورتیکه شخصی بالاجبار مبادرت به انعقاد این قرارداد بپردازد، به نحوی که قصد یا رضای وی مخدوش گردد، آن بیع تولیه باطل محسوب می شود.

اهلیت طرفین

در این بیع، همانند سایر عقود طرفین باید اهلیت در معامله داشته باشند، فلذا در صورتیکه طرفین محجور باشند، با توجه به فاقد اهلیت آن ها، آن معامله بلا اثر و باطل تلقی می گردد.

معین بودن موضوع مورد معامله

مورد معامله یا آن چیزی که مبنای عقد بیع تولیه قرار می گیرد، باید معین باشد. به عنوان مثال اگر شخصی می خواهد، تابلو نقاشی را بفروش برساند، باید مشخصات آن تابلو معین بوده تا طرفین جهل نسبت به موضوع آن قرارداد (تابلو نقاشی) نداشته باشند.

مشروعیت جهت معامله

یکی دیگر از شرایط انعقاد بیع تولیه، مشروع بودن جهت معامله است، یعنی آنکه معامله باید قانونی باشد، فلذا اگر موضوع معامله شما خرید و فروش مواد مخدر باشد، چون موارد قانونی نیست، فلذا چنین قراردادی نیز، دارای اعتبار نمی باشد.

آثار بیع تولیه

به محض انعقاد این عقد بیع، فروشنده مالک ثمن و خریدار مالک کالای مورد معامله می شود و در صورتیکه مشخص گردد، کالای مورد معامله یا ثمن پرداختی مستحق للغیر (متعلق به شخص دیگر) باشد، طرفی که خسارت وارد کرده است، مکلف به جبران خسارت وارده می باشد. همچنین در این عقد، فروشنده مکلف به تسلیم کالای مورد معامله به خریدار و خریدار نیز مکلف به پرداخت ثمن معامله به فروشنده می باشد.

اعتبار بیع تولیه

بیع تولیه نیز همانند سایر عقود بیع در قانون دارای اعتبار است، مشروط بر آنکه شرایط انعقادی که پیش تر در این خصوص بیان شد، رعایت شده باشد، همچنین مطابق ماده 342 قانون مدنی، در بیع تولیه، مقدار و جنس و وصف مبیع باید معلوم باشد و تعیین مقدار آن به وزن یا کیل یا عدد یا ذرع یا مساحت یا مشاهده تابع عرف است. همچنین در فقه نیز، این بیع چنانچه دارای شرایطی که در مقاله فوق برای شما مطرح شد، باشد، دارای اعتبار است.